IV KK 88/20

Sygn. akt IV KK 88/20 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 14 maja 2020 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Jarosław Matras (przewodniczący) SSN Małgorzata Gierszon (sprawozdawca) SSN Przemysław Kalinowski Protokolant Danuta Bratkrajc w sprawie K. K. w przedmiocie wydania wyroku łącznego po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 14 maja 2020 r. w trybie art. 535 § 5 k.p.k., kasacji Prokuratora Generalnego na niekorzyść skazanej od wyroku Sądu Okręgowego w B. z dnia 28 marca 2019 r., sygn. akt VII Ka (…), zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego w B. z dnia 2 października 2018 r., III K (…), 1. uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Okręgowemu w B. do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym; 2. obciąża Skarb Państwa wydatkami postępowania kasacyjnego. UZASADNIENIE Sąd Rejonowy w B., w ramach postępowania o sygn. III K (…), badał przesłanki do wydania wyroku łącznego wobec K. K., która została skazana niżej 2 wskazanymi prawomocnymi wyrokami: 1. Sądu Rejonowego w B. z dnia 24 maja 2016 r., sygn. akt III K (…), za popełnienie przestępstwa kwalifikowanego z art. 278 § 1 k.k., za co na podstawie art. 278 § 1 k.k. w zw. z art. 37a k.k. w zw. z art. 34 § 1 k.k., art. 34 § la pkt 1 k.k. oraz art. 35 § 1 k.k. wymierzono jej karę 2 miesięcy ograniczenia wolności, polegającą na wykonywaniu nieodpłatnej kontrolowanej pracy na cele społeczne w wymiarze 25 godzin miesięcznie, która nie została wykonana, a nadto na mocy art. 46 § 1 k.k. Sąd zobowiązał skazaną do naprawienia w całości szkody wyrządzonej przestępstwem, zaś na podstawie art. 63 § 1 k.k. na poczet kary ograniczenia wolności zaliczono skazanej okres rzeczywistego pozbawienia wolności; 1. Sądu Rejonowego w M. z dnia 17 października 2016 r., sygn. akt II K (…), za popełnienie przestępstwa kwalifikowanego z art. 278 § 3 k.k., za co na podstawie tego przepisu wymierzono jej karę 4 miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres próby 2 lat, który to wyrok został na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w M. z dnia 17 sierpnia 2018 r. zmieniony w ten sposób, iż uznano, że czyn będący przedmiotem osądu stanowił wykroczenie z uwagi na wartość skradzionych rzeczy; 2. Sądu Rejonowego w B. z dnia 19 października 2016 r., sygn. akt IX K (…), za popełnienie przestępstwa kwalifikowanego z art. 278 § 1 k.k., za co na podstawie art. 278 § 1 k.k. w zw. z art. 37a k.k. i art. 34 § 1 k.k., art. 34 § 1a pkt 1 k.k., art. 35 § 1 k.k. wymierzono jej karę 1 roku ograniczenia wolności, polegającą na wykonywaniu nieodpłatnej kontrolowanej pracy na cele społeczne w wymiarze 20 godzin miesięcznie, która nie została wykonana w całości, a nadto na podstawie art. 46 § 1 k.k. orzeczono wobec skazanej obowiązek naprawienia wyrządzonej przestępstwem szkody; 1. Sądu Rejonowego w B. z dnia 19 grudnia 2016 r., sygn. akt III K (…), za popełnienie przestępstwa kwalifikowanego z art. 233 § 1 k.k., za co na podstawie art. 233 § 1 k.k. w zw. z art. 37a k.k. wymierzono jej karę 6 miesięcy ograniczenia wolności, polegającą na wykonywaniu nieodpłatnej kontrolowanej pracy na cele społeczne w wymiarze 30 godzin miesięcznie, którą wykonano w całości dnia 16 listopada 2017 r.; 3 2. Sądu Rejonowego w B. z dnia 20 grudnia 2016 r., sygn. akt III K (…), za popełnienie przestępstwa kwalifikowanego z art. 278 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k., za co na podstawie art. 278 § 1 k.k. wymierzono jej karę 3 miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres próby 2 lat, zamienioną na karę 6 miesięcy ograniczenia wolności, polegającą na obowiązku wykonywania nieodpłatnej kontrolowanej pracy na cele społeczne w wymiarze 30 godzin miesięcznie, która nie została wykonana oraz karę grzywny w wysokości 40 stawek dziennych ustalając wysokość jednej stawki na 10 zł, która została wykonana w dniu 25 października 2017 r.; 1. Sądu Rejonowego w B. z dnia 13 września 2017 r., sygn. akt IX K (…), za popełnienie przestępstwa kwalifikowanego z art. 278 § 1 k.k., za co na podstawie art. 278 § 1 k.k. w zw. z art. 37a k.k. wymierzono jej karę 5 miesięcy ograniczenia wolności, polegającą na wykonywaniu nieodpłatnej kontrolowanej pracy na cele społeczne w wymiarze 30 godzin miesięcznie, która została wykonana oraz na podstawie art. 46 § 1 k.k. zobowiązano skazaną do naprawienia wyrządzonej przestępstwem szkody; 2. Sądu Rejonowego w C. z dnia 8 czerwca 2017 r., sygn. akt II K (…), za popełnienie przestępstwa kwalifikowanego z art. 278 § 3 k.k., za co na podstawie tego przepisu w zw. z art. 34 § la pkt 1 k.k. i art. 35 § 1 k.k. Sąd wymierzył jej karę 8 miesięcy ograniczenia wolności, polegającą na wykonywaniu nieodpłatnej kontrolowanej pracy na cele społeczne w wymiarze 20 godzin miesięcznie, która nie została wykonana, a nadto na podstawie art. 46 § 1 k.k. skazana została zobowiązana do solidarnego naprawienia wyrządzonej przestępstwem szkody, zaś na podstawie art. 63 § 1 k.k. na poczet orzeczonej kary ograniczenia wolności zaliczono okres jej rzeczywistego pozbawienia wolności, w dniu 11 października 2016 r.; 1. Sądu Rejonowego w B. z dnia 14 września 2017 r., sygn. akt III K (…), za popełnienie przestępstwa kwalifikowanego z art. 278 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k., za co na podstawie art. 278 § 1 k.k. w zw. z art. 37b k.k. i art. 34 § 1 k.k., art. 34 § la pkt 1 k.k. i art. 35 § 1 k.k. wymierzono jej karę 1 miesiąca pozbawienia wolności, która została wykonana w dniu 20 maja 2018 r. w systemie dozoru elektronicznego oraz karę 4 miesięcy ograniczenia wolności, polegającą 4 na obowiązku wykonywania nieodpłatnej kontrolowanej pracy na cele społeczne w wymiarze 20 godzin miesięcznie, która nie została wykonana. Sąd Rejonowy w B. w dniu 2 października 2018 r. wydał wobec K. K. wyrok łączny o sygn. II K (…), mocą którego na podstawie art. 569 § 1 k.p.k. i art. 85 § 1 i 2 k.k., art. 86 § 1 i 3 k.k. oraz art. 87 § 1 i 2 k.k. połączył węzłem kary łącznej kary orzeczone wyrokami wskazanymi w punktach 1,3,5,7,8 wymierzając wymienionej w ich miejsce karę łączną 2 lat ograniczenia wolności, polegającą na wykonywaniu nieodpłatnej kontrolowanej pracy na cele społeczne w wymiarze 30 godzin w stosunku miesięcznym oraz karę łączną 1 miesiąca pozbawienia wolności. Na poczet kary łącznej pozbawienia wolności zaliczono skazanej okres odbytej kary pozbawienia wolności w spawie III K (…) Sądu Rejonowego w B. i uznano ją za wykonaną w całości, zaś na poczet orzeczonej kary łącznej ograniczenia wolności zaliczono okres wykonanej kary ograniczenia wolności w sprawie o sygn. IX K (…) Sądu Rejonowego w B. w wysokości 5 miesięcy, tj. od dnia 1 maja 2018 r. do 1 października 2018 r. Nadto pozostałe orzeczenia zawarte w połączonych wyrokach pozostawiono do odrębnego wykonania. Na mocy art. 572 k.p.k. w zw. z art. 85 § 2 k.k. Sąd umorzył wobec K. K. postępowanie o wydanie wyroku łącznego co do wyroków opisanych w punktach 2, 4 i 6. Nadto Sąd zwolnił skazaną od ponoszenia kosztów sądowych. W wyroku tym, w jego części wstępnej, Sąd opisał podlegające ocenie w toku przedmiotowego postępowania orzeczenia i jednocześnie określił, które z nich zostały wykonane. Sąd meriti wskazał, jednak niezgodnie ze stanem faktycznym, iż wyrok Sądu Rejonowego w C. z dnia 8 czerwca 2017 r., sygn. akt II K (…) został wykonany i błędnie wskazał, iż wyrok ten wydał Sąd Rejonowy w B. . Następnie postanowieniem z dnia 24 października 2018 r. Sąd Rejonowy w B. sprostował oczywistą omyłkę pisarską, polegającą na błędnym wskazaniu w części wstępnej wyroku, iż podlegający połączeniu wyrok Sądu Rejonowego w C. z dnia 8 czerwca 2017 r., sygn. akt III K (…) został wydany przez Sąd Rejonowy w B. Apelację od przedmiotowego wyroku wniósł prokurator Prokuratury Rejonowej w B. zarzucając obrazę prawa materialnego, tj. art. 85 § 2 k.k., polegającą na błędnym objęciu węzłem kary łącznej kary 8 miesięcy ograniczenia wolności orzeczonej wyrokiem Sądu Rejonowego w C. z dnia 8 czerwca 2017 r., 5 sygn. akt II K (…), bowiem kara ta nie mogła podlegać połączeniu, gdyż została już wykonana. Prokurator składający apelację wniosek taki wyprowadził z informacji znajdującej się w części wstępnej wyroku łącznego Sądu Rejonowego w B. z dnia 2 października 2018 r., sygn. akt III K (…). Autor przedmiotowego środka odwoławczego wniósł zarazem o zmianę zaskarżonego wyroku i umorzenie postępowania w odniesieniu do kary ograniczenia wolności orzeczonej wyrokiem Sądu Rejonowego w C. z dnia 8 czerwca 2017 r., sygn. akt II K (…) oraz orzeczenie kary łącznej ograniczenia wolności w wymiarze 2 lat. Sąd Okręgowy w B. , uwzględniając zarzut apelacyjny, wyrokiem z dnia 28 marca 2019 r., sygn. akt VII Ka (…), zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że wymiar orzeczonej w pkt I łącznej kary ograniczenia wolności obniżył do jednego roku i 8 miesięcy , a z podstawy wymiaru kary łącznej wyeliminował karę orzeczoną wyrokiem Sądu Rejonowego w C. z dnia 8 czerwca 2017 r., sygn. akt III K (….) i w tym zakresie postępowanie umorzył. W pozostałej części wyrok Sądu I instancji utrzymał w mocy. Nadto zwolnił skazaną od ponoszenia kosztów sądowych związanych z postępowaniem odwoławczym. Kasację od wyroku Sądu Okręgowego w B. , w całości na niekorzyść K. K. , na podstawie art. 521 k.p.k. wniósł Prokurator Generalny. W kasacji podniósł zarzut rażącego i mającego istotny wpływ na treść orzeczenia naruszenia przepisów prawa procesowego, tj. art. 366 § 1 k.p.k. i art. 410 k.p.k. w zw. z art. 433 § 2 k.p.k., polegające na zaniechaniu wyjaśnienia w toku postępowania odwoławczego, zainicjowanego apelacją prokuratora, wszystkich okoliczności istotnych dla stwierdzenia wykonania przez K. K. kary 8 miesięcy ograniczenia wolności, orzeczonej wobec niej wyrokiem Sądu Rejonowego w C. z dnia 8 czerwca 2017 r., sygn. akt III K (…), jak również zaniechaniu wzięcia pod uwagę okoliczności wynikających w tej mierze z materiału zgromadzonego w aktach sprawy, w wyniku czego doszło do niezasadnego uwzględnienia podniesionego w tejże apelacji zarzutu oraz - z rażącym naruszeniem prawa materialnego, tj. art. 85 § 1 i 2 k.k., a w konsekwencji także procesowego - tj. art. 572 k.p.k. - wyeliminowania wskazanej kary z węzła kary łącznej ograniczenia wolności, orzeczonej wyrokiem Sądu I instancji, mimo iż w czasie orzekania przez Sąd odwoławczy nie została ona wykonana i niesłusznego umorzenia postępowania w odniesieniu do przedmiotowej 6 jednostkowej kary ograniczenia wolności. Na tej podstawie skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego niniejszą kasacją wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w B. do ponownego rozpoznania. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Kasacja jest oczywiście zasadna i jako taka zasługuje na uwzględnienie w trybie art. 535 § 5 k.p.k. Zgodnie z aktualnie obowiązującym brzmieniem przepisu art. 85 § 1 k.k., jeżeli sprawca popełnił dwa lub więcej przestępstw i wymierzono za nie kary tego samego rodzaju albo inne podlegające łączeniu, sąd orzeka karę łączną. W myśl zaś § 2 przywołanego artykułu podstawą orzeczenia kary łącznej są wymierzone i podlegające wykonaniu, z zastrzeżeniem art. 89, w całości lub w części kary lub kary łączne za przestępstwa, o których mowa w § 1. Przenosząc powyższe na grunt sprawy Sądu Rejonowego w B. , sygn. akt III K (…), wskazać należy, iż Sąd odwoławczy, w ramach kontroli instancyjnej wyroku Sądu I instancji nie dokonał prawidłowej weryfikacji występowania przesłanek do połączenia węzłem kary łącznej kar orzeczonych wyrokami, jakie zapadły w stosunku do K. K., w efekcie czego niesłusznie uwzględnił zarzut apelacyjny i niezasadnie umorzył postępowanie w zakresie objęcia wyrokiem łącznym kary orzeczonej przez Sąd Rejonowy w C. wyrokiem z dnia 8 czerwca 2017 r., sygn. akt II K (…). Sąd II instancji błędnie bowiem przyjął, w ślad za prokuratorem, iż kara ograniczenia wolności w wymiarze 8 miesięcy wymierzona tym wyrokiem została wykonana. W tym miejscu zauważyć należy, iż Sąd I instancji ustalenia w zakresie wykonania orzeczonych wyrokami kar, jak wynika z uzasadnienia wyroku i lektury akt tej sprawy, oparł m.in. o informacje znajdujące się na karcie 107 akt postępowania. Na karcie tej znajduje się pismo datowane na dzień 24 września 2018 r., zatytułowane: „Informacja dotycząca wykonania kontrolowanej nieodpłatnej pracy na cele społeczne w Domu Pomocy Społecznej Domu Nauczyciela w B. , przez K. K.”, które jednak nie spełnia wymogów dokumentu w rozumieniu przepisów kodeksu postępowania karnego. Jak trafnie podniósł skarżący, zestawienie to nie zawiera żadnej informacji przez kogo zostało sporządzone. Brak jest nie tylko pieczęci nagłówkowej instytucji realizującej orzeczenia sądów 7 wskazanych tym pismem, ale także brak jest podpisu osoby, która sporządziła dane dotyczące realizacji wyroków. Stąd pojawia się pewna trudność w weryfikacji ustaleń Sądu I instancji jedynie w oparciu o akta sprawy o sygn. III K (…) Sądu Rejonowego w B., co do tak istotnej kwestii dla wydania wyroku łącznego, jaką jest wykonanie poszczególnych orzeczonych kar. Pomocne w tym zakresie są natomiast dane zawarte w aktach postępowań wykonawczych dotyczących kar ograniczenia wolności orzeczonych wyżej wskazanymi wyrokami. W zakresie wyroku Sądu Rejonowego w C. z dnia 8 czerwca 2017 r., sygn. akt IIK (…), w oparciu o dane z Krajowego Rejestru Karnego oraz odpis wyroku nadesłanego przez Sąd Rejonowy w C. (k. 69, 138 -1 39) można było ustalić, iż nie doszło do wykonania orzeczonej tym wyrokiem kary ograniczenia wolności. Sąd I instancji zatem w części wstępnej wyroku łącznego mylnie wskazał, iż doszło do wykonania tej kary. Pomyłka Sądu I instancji w zakresie poprawności danych przywołanych na wstępie wyroku, w odniesieniu do informacji dotyczących wykonania wyroku Sądu Rejonowego w C. z dnia 8 czerwca 2017 r., sygn. akt II K (…), nie została zweryfikowana w pierwszej kolejności przez prokuratora, jak również potem przez Sąd ad quem, w konsekwencji czego doszło do zmiany prawidłowego orzeczenia Sądu meriti. Jak wynika bowiem z części rozstrzygającej wyroku Sąd ten zasadnie uznał, iż węzłem kary łącznej ograniczenia wolności należy objąć również karę tego rodzaju w wymiarze 8 miesięcy, orzeczoną przez Sąd Rejonowy w C. wyrokiem z dnia 8 czerwca 2017 r., sygn. akt II K (…). Kara orzeczona tym wyrokiem odpowiada bowiem przesłankom o jakich mowa w art. 85 § 1 k.k. i powinna podlegać połączeniu, co było obowiązkiem Sądu, z karami tego samego rodzaju, orzeczonymi prawomocnymi przywołanymi wyżej wyrokami, które nie zostały jeszcze wykonane. Wyrok Sądu II instancji, w którym obniżono wysokość kary łącznej, został wydany nie tylko z naruszeniem art. 366 § 1 k.p.k. i art. 410 k.p.k. w zw. z art. 433 § 2 k.p.k. oraz art. 85 § 1 i 2 k.k., ale również przepisu art. 572 k.p.k. skoro Sąd ten postępowanie w zakresie objęcia węzłem kary łącznej kary ograniczenia wolności orzeczonej przez Sąd Rejonowy w C. wyrokiem z dnia 8 czerwca 2017 r, sygn. akt II K (…), umorzył. Konsekwencją tego było obniżenie przez Sąd kary łącznej 8 ograniczenia wolności o 4 miesiące w stosunku do kary łącznej orzeczonej pierwotnie. Naruszenie wymienionych przepisów ma charakter rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 523 § 1 k.p.k., gdyż dotyczyło obligatoryjnej przesłanki materialnoprawnej zobowiązującej Sąd do wydania wyroku łącznego, i miało istotny wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia. Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy uchylił wyrok Sądu Okręgowego w B. i przekazał mu sprawę do ponownego postępowania w postępowaniu odwoławczym.