IV KO 30/21

Sygn. akt IV KO 30/21 POSTANOWIENIE Dnia 7 września 2021 r. Sąd Najwyższy w składzie: Prezes SN Michał Laskowski (przewodniczący) SSN Małgorzata Gierszon (sprawozdawca) SSN Paweł Wiliński w sprawie skazanego A. P. dotyczącej odwołania warunkowego przedterminowego zwolnienia z odbycia reszty kary pozbawienia wolności po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 7 września 2021 r., wniosku obrońcy skazanego o wznowienie postępowania prawomocnie zakończonego postanowieniem Sądu Apelacyjnego w [...] z dnia 30 grudnia 2020 r., sygn. akt II AKzw [...] utrzymującego w mocy postanowienie Sądu Okręgowego w K. z dnia 23 listopada 2020 r., sygn. akt VIII Kow [...], na podstawie art. 540b § 1 w zw. § 2 k.p.k. p o s t a n o w i ł 1. oddalić wniosek; 2. obciążyć skazanego A. P. kosztami postępowania wznowieniowego, w tym zasądzić od niego na rzecz Skarbu Państwa kwotę 20 (dwadzieścia) złotych tytułem wydatków za to postępowanie. UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 30 grudnia 2020 r., w sprawie II AKzw [...], Sąd Apelacyjny w [...] utrzymał w mocy postanowienie Sądu Okręgowego w K. z dnia 23 listopada 2020 r., VIII Kow [...], w przedmiocie odwołania warunkowego 2 przedterminowego zwolnienia z odbycia przez skazanego A. P. reszty kary pozbawienia wolności, udzielonego postanowieniem Sądu Okręgowego w K. z dnia 5 lipca 2018 r. w sprawie o sygn. akt VIII Kow [...]. W dniu 15 lutego 2021 r. do Sądu Apelacyjnego w [...] wpłynął wniosek o wznowienia postępowania zakończonego nadmienionym orzeczeniem w oparciu o art. 540b § 1 k.p.k. i art. 542 § 1 k.p.k. oraz art. 544 § 2 i 3 k.p.k. Jako podstawę faktyczną wniosku obrońca przytoczyła fakt, iż „rozstrzygnięcie Sądu I instancji zapadło pod nieobecność skazanego, który usprawiedliwił swoją nieobecność na wyznaczonym terminie, a przy obecności adwokata, wyznaczonemu skazanemu z urzędu, w sytuacji, gdy (...) skazany kierował wnioski o zmianę osoby wyznaczonego adwokata – powołując się na brak zaufania do niego”. Wniosków tych nie rozpoznano, jak też „w sprzeczności z regulacją art. 160 § 6 k.k.w. pozbawiono skazanego prawa udziału w postępowaniu pomimo zgłoszenia woli takiego udziału i usprawiedliwienia nieobecności w obecności wyznaczonego adwokata”. Nadto obrońca podniosła, że skazany nie był prawidłowo powiadomiony o posiedzeniu odwoławczym wyznaczonym na dzień 30 grudnia 2020 roku, wprawdzie był wówczas reprezentowany przez obrońcę, ale była to tylko obrona pozorna - więc nie zaistniały warunki do zastosowania przepisu art. 540b § 2 k.p.k. Obrońca skazanego złożyła również wniosek o wstrzymanie wykonania kary objętej prawomocnym rozstrzygnięciem Sądu Apelacyjnego w [...] z dnia 30 grudnia 2020 r. Domagała się wznowienia opisanego postępowania, uchylenie zapadłych w nim orzeczeń obydwu sądów i umorzenie postępowania w przedmiocie odwołania przedterminowego warunkowego zwolnienia lub przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w K.. Prokurator Prokuratury Krajowej pismem z dnia 24 maja 2021 r. wniósł o oddalenie wniosku – wobec „prawidłowego doręczenia skazanemu zawiadomienia o terminie posiedzenia sądu odwoławczego oraz niewątpliwego reprezentowania go przez obrońców w toku całego postępowania” i tym samym „spełnienia dwóch przesłanek z § 2 art. 540b k.p.k.”, co wyklucza możliwość wznowienia postępowania. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Wniosek jest bezzasadny i to w stopniu oczywistym. 3 Na wstępie odnotować należy, że skład rozpoznający niniejszą sprawę podziela wyrażony już w orzecznictwie i także aprobowany w piśmiennictwie, pogląd o tym, że postanowienie zapadłe w postępowaniu o udzieleniu lub odwołaniu warunkowego przedterminowego zwolnienia może być przedmiotem wniosków o wznowienie postępowania (por. m.in. teza 4 pkt 6 Komentarza aktualizowanego pod red. D. Świeckiego do art. 540 Kodeksu postępowania karnego oraz postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 3 września 2015 roku, V KO 43/15). Przystępując do wykazania powodów zaprezentowanej oceny złożonego przez obrońcę skazanego A. P. wniosku zauważyć należy, iż stosownie do treści art. 540b § 1 i 2 k.p.k. podstawą złożenia – skutecznego – wniosku o wznowienie postępowania na podstawie tej regulacji jest spełnienie dwóch typów warunków. Pierwszy (materialny) sprowadza się do wykazania, że: 1. sprawę rozpoznano pod nieobecność oskarżonego (§1) oraz jego obrońcy (§2), a ponadto 2. nie doręczono oskarżonemu zawiadomienia o terminie posiedzenia lub rozprawy, albo wprawdzie 3. doręczono zawiadomienie, ale w inny sposób niż osobiście (tzw. doręczenie zastępcze), przy czym wniosek o wznowienie postępowania nie może być oparty na fakcie doręczenia nieosobistego, jeżeli zawiadomienie takie zostało uznane za doręczone w trybie tzw. awiza z art. 133 § 2 k.p.k. bądź w trybie art. 136 § 1 k.p.k. lub art. 139 § 1 k.p.k., a także, gdy oskarżony wykaże we wniosku, że: 4. nie wiedział o terminie posiedzenia lub rozprawy oraz o możliwości wydania orzeczenia pod jego nieobecność (§1). Drugi warunek sprowadza się zaś do wykazania przez oskarżonego, kiedy dowiedział się o zapadłym wobec niego orzeczeniu, a także realizacji obowiązku złożenia przedmiotowego wniosku w terminie zawitym miesiąca od tego dnia. Zestawiając te wymogi konieczne dla wznowienia postępowania w oparciu o przywołaną przez obrońcę podstawę, tj. art. 540 b § 1 pkt 1 k.p.k., z realiami faktycznymi rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, iż – wbrew temu co twierdzi obrońca – brak jest warunków do uznania niezaistnienia zaszłości prawnych i 4 faktycznych, wskazanych § 2 art. 540b k.p.k., która to sytuacja wyłącza możliwość wznowienia postępowania według kryteriów ujętych w § 1 tego przepisu. To jest, zarówno tego, iż skazany nie został prawidłowo zawiadomiony o terminie posiedzenia odwoławczego Sądu Apelacyjnego w [...] z dnia 30 grudnia 2020 r. jak i tego, że w merytorycznych posiedzeniach Sądów obu instancji (a więc i 30 grudnia 2020 r.) nie był on reprezentowany przez obrońcę. Pierwszą z przywołanych kwestii przesądza nadesłany przez Sąd Apelacyjny w […] w dniu 2 lipca 2021 roku „dowód elektronicznego pokwitowania odbioru” przez A. P. zawiadomienia o terminie posiedzenia Sądu Apelacyjnego wyznaczonego na dzień 30 grudnia 2020 roku. Z jego treści wprost wynika, że owo zawiadomienie zostało skazanemu wydane w urzędzie pocztowym (a więc i doręczone) dopiero w dniu 4 stycznia 2021 roku, to jest niewątpliwie już po dniu, w którym dotyczące go posiedzenie się odbyło. Brak jest zatem podstaw do uznania, że skazany w sposób prawidłowy został zawiadomiony o terminie tego posiedzenia. Równocześnie jednak niewątpliwe jest, że na tym posiedzeniu skazany był reprezentowany przez wyznaczonego mu z urzędu obrońcę (k. 82 akt VIII Kow [...]). Twierdzenia autorki wniosku o tym, że to była tylko obecność pozorna są dowolne, bo niczym nie uzasadnione. Powoływanie się przez nią, podobnie jak i przez samego skazanego, na „utratę zaufania do (wyznaczonego mu już w postępowaniu przed Sądem I instancji) obrońcy”, bez jednoczesnego wskazania racjonalnych, znajdujących uzasadnienie w ujawnionych w toku postępowania okolicznościach, rzeczywiście świadczących o „pozorności” owej, wykonywanej wówczas przez adwokata, obrony tego rodzaju konkluzji autorki wniosku nie uzasadnia i przez to czyni trafnymi. Jest to oczywiste tym bardziej, gdy się uwzględni z jednej strony fakt podejmowania przez obrońców skazanego tak w postępowaniu przed Sądem Okręgowym, jak i Sądem Apelacyjnym wszystkich wymaganych wówczas dla realizacji interesów tego skazanego działań (por. zażalenie na postanowienie Sądu Okręgowego, protokół z posiedzenia Sądu Apelacyjnego z dnia 30 grudnia 2020 r.), z drugiej strony zaś weźmie pod uwagę, iż musiały być one ograniczone ówczesną sytuację procesową skazanego regulowaną przez przepisy, których zastosowanie wobec niego, przy zaistnieniu obiektywnych , objętych ich treścią zdarzeń procesowych, było (wręcz) nieuniknione (por. art. 160 § 1 k.k.w.). 5 W konsekwencji, przy bezspornym spełnieniu wskazanej w § 2 art. 540b k.p.k. przesłanki (reprezentowania skazanego przez obrońcę nie tylko na posiedzeniu w dniu 30 grudnia 2020 roku, ale i w toku toczącego się i przed Sądem I instancji postępowania) wykluczona jest możliwość wznowienia postępowania w sprawie skazanego, w oparciu o wskazaną w przedmiotowym wniosku podstawę, a tym samym i jego uwzględnienie. Do stwierdzenia wystąpienia takiej procesowej sytuacji było bowiem wystarczające już zaistnienie chociażby tylko jednej z przesłanek o których mowa w § 2 art. 540b k.p.k. Na koniec zauważyć też należy - co całkowicie umknęło obrońcy skazanego – iż wznowienie postępowań sądowych w oparciu o przepis § 1 art. 540b k.p.k. jest zawsze fakultatywne. Oznacza to, iż każdorazowo Sąd rozpoznający oparty na tej podstawie wniosek o wznowienie postępowania ma obowiązek rozważyć – w świetle obowiązujących i mających zastosowanie in concreto regulacji, przede wszystkim tych co do których w danej konfiguracji procesowej jest to wręcz obligatoryjne – także celowość i racjonalność decyzji o wznowieniu postępowania, nawet i wtedy, gdy okoliczności wskazane w § 2 art. 540 k.p.k. nie zaistniały. Orzeczenie o kosztach uzasadnia treść art. 639 k.p.k. w zw. z art.627 k.p.k. Z tych wszystkich względów postanowiono jak wyżej.