IV KR 108/90

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Tomasza-Andrzeja O., oskarżonego z art. 148 § 1 k.k., po rozpoznaniu zażalenia prokuratora na postanowienie Sądu Wojewódzkiego w Z. z dnia 25 czerwca 1990 r. o zwrocie akt prokuratorowi, po wysłuchaniu wniosku prokuratora postanowił uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Z. w celu kontynuowania postępowania.Uzasadnienie faktycznePodejmując powtórnie (choć w nieco innym zakresie) postanowienie o zwrocie akt prokuratorowi w celu rozszerzenia postępowanie na czyny osób nie pociągniętych do odpowiedzialności karnej, a pozostające w ścisłym związku z czynem zarzucanym oskarżonemu Tomaszowi-Andrzejowi O., Sąd Wojewódzki określił owe osoby z nazwiska (Leon A. i Piotr M.), stojąc na stanowisku, że wszyscy oni działali wspólnie w dokonaniu zarzucanej tylko oskarżonemu Tomaszowi-Andrzejowi O. zbrodni. Argumentami mającymi za tym przemawiać są - zdaniem Sądu Wojewódzkiego - zarówno przyznanie przez nich okoliczności dotyczących uprzedniego planowania dokonania przestępstwa wspólnie z oskarżonym Tomaszem-Andrzejem O., jak i zeznanie pokrzywdzonej Sabiny J., że sprawców napadu było kilku, jak też wreszcie i logika wydarzeń, wskazująca na to, że sprawców musiało być kilku.Kwestionując to stanowisko prokurator podniósł w zażaleniu, że po pierwsze zeznanie pokrzywdzonej Sabiny J. co do tego, czy napastnik był jeden, czy kilku, było w toku postępowania chwiejne, że jej zeznania na rozprawie głównej mogą być wynikiem autosugestii, po wtóre, że planowanie dokonania przestępstwa m.in. przez Leona A. i Piotra M. wspólnie z oskarżonym Tomaszem-Andrzejem O. było już w toku śledztwa znane, nie ze względu na to, że nie odnosiło się do ostatniej fazy czynności przestępczych, lecz miało charakter czynności przygotowawczych i to dokonanych w dniach poprzedzających napad na Sabinę J. i zabójstwo Wandy S., brak było i nadal brak jest podstaw do ewentualnego rozszerzenia postępowania karnego na inne osoby wskazane w zaskarżonym postanowieniu, zwłaszcza że żądanie Sądu Wojewódzkiego, by przesłuchać Leona A. i Piotra M. w trybie art. 276 § 1 k.p.k. w charakterze podejrzanych stanowiłoby - wbrew zasadzie skargowości, wyrażonej w art. 6 k.p.k. - wkroczenie w sferę ścigania karnego, które jest zastrzeżone do wyłącznej domeny oskarżyciela.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Ze względu na szczególne okoliczności poprzedzające dokonanie zarzucanej oskarżonemu Tomaszowi-Andrzejowi O. zbrodni i ze względu na zmianę zeznań przez pokrzywdzoną Sabinę J. na rozprawie głównej, nie można wykluczyć, że oskarżenie o popełnienie tej zbrodni tylko oskarżonego Tomasza-Andrzeja O. nie jest trafne i że w rzeczywistości sprawców było więcej. Z drugiej jednak strony wobec dość konsekwentnych zeznań Sabiny J. w toku śledztwa, iż widziała tylko jednego napastnika, nie można wykluczyć, że późniejsze jej zeznania są wynikiem autosugestii, czy nawet innych przyczyn.W każdym razie ocena zeznań pokrzywdzonej - a także innych dowodów - w toku postępowania sądowego należy do sądu orzekającego, podobnie jak należała w stadium śledztwa do prokuratora (art. 3 § 1-3 i art. 4 § 1 k.p.k.). Oceny te mogą się różnić, ale z tego nie wynika jeszcze, by sąd dokonujący innej oceny przeprowadzonych dowodów był uprawniony niejako "wymusić" na prokuratorze dokonanie oceny dowodów, zgodnie z oceną sądu, a odmiennej od poprzedniej oceny tegoż prokuratora.Zresztą zauważyć należy, że nawet w wypadku uznania zeznań Sabiny J. z rozprawy głównej za w pełni wiarygodne, nie można byłoby jeszcze stwierdzić ilu konkretnie i jacy inni współsprawcy brali udział w przestępstwie, gdyż sam fakt uprzedniego planowania i wykonywania (w innym czasie) czynności przygotowawczych przez Leona A. i Piotra M. mógłby nie być wystarczającym do uznania, że również krytycznego dnia brali oni udział w przestępstwie zarzucanym Tomaszowi-Andrzejowi O. i do przesłuchania ich w charakterze podejrzanych.Jak słusznie argumentuje prokurator w swym zażaleniu, do przesłuchania tych osób w charakterze podejrzanych na podstawie art. 276 § 1 k.p.k. - co postuluje Sąd Wojewódzki - w ogóle nie byłoby podstaw, gdyż obecnie nie byłby to już wypadek "nie cierpiący zwłoki", uzasadniający ich przesłuchanie przed wydaniem postanowienia o przedstawieniu zarzutów, ale gdyby nawet chodziło o to, by ich przesłuchiwać w tym charakterze po przedstawieniu im zarzutów, to dyskusyjne byłoby, czy są ku temu podstawy faktyczne, określone w art. 269 § 1 k.p.k.Ponieważ - jak to już podkreślono na wstępie - ocena czy takie podstawy istnieją czy też nie, należy do organów ścigania, zaś prokurator już w akcie oskarżenia dał temu wyraz w sensie negatywnym i stanowisko to konsekwentnie podtrzymuje obecnie, przeto sąd nie ma możliwości "wymusić" na nim zajęcia odmiennego stanowiska, gdyż istotnie oznaczałoby ono wkroczenie - wbrew zasadzie skargowości wyrażonej w art. 6 k.p.k. - w sferę ścigania karnego, pozostającą w dyspozycji prokuratora.Stanowisko powyższe nie oznacza - wbrew sugestiom obrońcy oskarżonego Tomasza-Andrzeja O. zawartym w odpowiedzi na zażalenie prokuratora - "wypaczenia sensu art. 344 § 2 k.p.k.".Prawidłowa interpretacja przepisu art. 344 § 2 k.p.k. - w powiązaniu z treścią art. 6 k.p.k. - prowadzi bowiem do wniosku, że w przepisie tym chodzi o możliwość zwrotu sprawy przez sąd prokuratorowi w celu rozszerzenia postępowania na czyn osób nie pociągniętych do odpowiedzialności karnej nie wtedy, gdy okoliczności mogące uzasadniać to rozszerzenie byłoby już prokuratorowi znane i zostały przez niego rozważone, lecz wtedy, gdy to jeszcze nie nastąpiło. Bezsporne jest, że taki zwrot nie byłby możliwy, gdyby prokurator wydał uprzednio postanowienie o umorzeniu wszczętego śledztwa lub odmawiając jego wszczęcia co do tych osób, na czyny których miałoby być rozszerzone postępowanie karne na podstawie art. 344 § 2 k.p.k., a przecież sytuacja faktyczna i prawna, w której prokurator nie znalazł podstaw do wszczęcia przeciwko tym osobom postępowania karnego (z braku przesłanek określonych w art. 269 § 1 k.p.k.) i przesłuchał je w charakterze świadków jest z sytuacją opisaną poprzednio niemal identyczna. Ewentualne zaakceptowanie stanowiska Sądu Wojewódzkiego mogłoby więc co najwyżej doprowadzić do wydania przez prokuratora formalnego postanowienia o odmowie wszczęcia ścigania, co niczego nie zmieniłoby.Reasumując powyższe i nie wdając się w dalsze rozważania, nie mające znaczenia dla rozstrzygnięcia, Sąd Najwyższy postanowił jak na wstępie.