IV KR 281/87

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia M. Synoradzki (sprawozdawca).Sędziowie: J. Nóżyński, J. Ruszkowski.Prokurator Prokuratury Generalnej: H. Kubicki.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 1 kwietnia 1988 r. sprawy Karola M., oskarżonego o czyny określone w art. 210 § 2 k.k. i art. 208 k.k., z powodu rewizji, wniesionej przez obrońcę oskarżonego, od wyroku Sądu Wojewódzkiego w K. z dnia 24 kwietnia 1987 r.zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że:1) przyjął, iż Karol M. przypisanych mu czynów określonych w art. 210 § 2 i 208 k.k. dopuścił się mając ograniczoną w stopniu znacznym zdolność rozumienia swych czynów i pokierowania postępowaniem, i w związku z tym kwalifikację prawną skazania za te przestępstwa uzupełnił o art. 25 § 2 k.k.;2) wymierzone oskarżonemu Karolowi M. kary pozbawienia wolności za przestępstwo określone w art. 210 § 2 k.k. obniżył do 5 lat, a za przestępstwo przewidziane w art. 208 k.k. - do 2 lat, i łącząc tak wymierzone kary pozbawienia wolności wymierzył mu nową karę łączną w rozmiarze 5 lat pozbawienia wolności;3) w pozostałej części utrzymał zaskarżony wyrok w mocy.Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki w K. po rozpoznaniu między innymi sprawy Karola M., oskarżonego o to, że:1) w dniu 25 lutego 1983 r. w K., działając wspólnie i w porozumieniu z inną nie ustaloną osobą, przemocą polegającą na biciu po ciele, grożeniu użyciem noża, zaciskaniu pętli ze sznura na szyi, wreszcie zakneblowaniu i związaniu doprowadzili Stefana R. do stanu bezbronności, po czym zabrali na jego szkodę różne przedmioty o łącznej wartości około 48.000 zł, tj. o przestępstwo określone w art. 210 § 2 k.k., a w stosunku do Karola M. - w zw. z art. 60 § 1 k.k.,2) w pierwszym kwartale 1983 r. w N. i S., działając wspólnie i w porozumieniu w warunkach przestępstwa ciągłego w celu osiągnięcia korzyści majątkowej:a) po uprzednim ukręceniu kłódki od drzwi wejściowych weszli do domu Jana L., skąd zabrali w celu przywłaszczenia różne przedmioty o nie ustalonej łącznej wartości na szkodę wymienionego,b) po uprzednim urwaniu kłódki od piwnicy weszli do środka, skąd zabrali w celu przywłaszczenia słoiki z przetworami owocowymi o nie ustalonej wartości na szkodę nie ustalonej osoby, tj. o przestępstwo określone w art. 208 k.k. w zw. z art. 58 k.k., a w stosunku do Karola M. w zw. z art. 60 § 1 k.k.;3) w tym samym czasie i miejscach, jak opisano w pkt 2, działając wspólnie i w porozumieniu, w warunkach przestępstwa ciągłego, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej:a) po uprzednim ukręceniu kłódki od drzwi piwnicy weszli do środka, skąd zabrali w celu przywłaszczenia dwie pary nart, dwie pary butów, przetwory o nie ustalonej łącznej wartości i na szkodę nie ustalonej osoby,b) po uprzednim urwaniu kłódki od drzwi wejściowych weszli do opuszczonego domu, lecz zamierzonego celu nie osiągnęli wobec braku przedmiotów mających wartość materialną, przy czym Karol M. czynów tych dopuścił się w ciągu 5 lat od odbycia kary powyżej 6 miesięcy pozbawienia wolności, orzeczonej za podobne przestępstwo umyślne - tj. o przestępstwo określone w art. 208, 11 § 1 k.k. w zw. z art. 208 k.k. i w zw. z art. 58 k.k., a wobec Karola M. - w zw. z art. 60 § 1 k.k. - wyrokiem z dnia 24 kwietnia 1987 r.:1) oskarżonego Karola M. uznał za winnego dokonania czynów:a) opisanego w pkt 1 aktu oskarżenia, stanowiącego zbrodnię z art. 210 § 2 k.k. w zw. z art. 60 § 1 k.k., i za to na podstawie art. 210 § 2 k.k. - z zastosowaniem art. 60 § 3 oraz art. 36 § 3 i art. 40 § 1 k.k. - skazał go na karę 7 lat pozbawienia wolności, 50.000 zł grzywny oraz orzekł karę dodatkową pozbawienia praw publicznych na okres 3 lat,b) opisanych w pkt 2 i 3 aktu oskarżenia, stanowiących jedno przestępstwo ciągłe przewidziane w art. 208, 11 § 1 k.k. w zw. z art. 208 k.k. i art. 58 i 60 § 1 k.k. - i za to na podstawie art. 208 k.k. w zw. z art. 60 § 1 i art. 36 § 3 k.k. skazał go na karę 3 lat pozbawienia wolności i 50.000 zł grzywny;2) na podstawie art. 66, 67 § 1 i 70 § 1 k.k. wymierzył oskarżonemu Karolowi M. karę łączną w rozmiarze 7 lat pozbawienia wolności i 60.000 zł grzywny (...).Rewizję od tego wyroku wniósł obrońca oskarżonego.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizji obrońcy oskarżonego Karola M. nie można odmówić racji w szczególności zaś wówczas, gdy kwestionuje słuszność uznania za wystarczającą i decydującą opinię psychiatryczną dotyczącą stanu poczytalności oskarżonego wydaną w innym czasie i innej sprawie niż będąca przedmiotem rozpoznania. Karol M. poza tą sprawą był badany przez biegłych lekarzy psychiatrów w innej sprawie, w której stanął pod zarzutem dokonania przestępstwa określonego w art. 148 § 1 k.k., popełnionego w czasie nieznacznie odbiegającym od czasu popełnienia przestępstw, o które został oskarżony w niniejszej sprawie. W tamtej sprawie Sąd Wojewódzki w N. ustalił, że oskarżony ten nie miał ani zniesionej, ani ograniczonej w stopniu znacznym poczytalności w czasie popełnienia przypisanego mu czynu.Te ustalenia - zdaniem Sądu Wojewódzkiego w K. - mimo podnoszonych przez obrońcę zarzutów stanowią podstawę do przyjęcia, że także w tej sprawie dotyczącej innego w czasie, miejscu i okolicznościach zdarzenia przyjąć należy pełną poczytalność oskarżonego Karola M. w czasie popełnienia przypisanych mu przestępstw określonych w art. 210 § 2 i art. 208 k.k.W związku z tym poglądem nie uwzględnił wniosku o poddanie oskarżonego badaniom psychiatrycznym i umożliwienie biegłym wypowiedzenia się, chociażby w formie opinii uzupełniającej, o stanie poczytalności oskarżonego w czasie popełnienia przestępstw, o które toczy się niniejsza sprawa.Arbitralne rozstrzygnięcie Sądu Wojewódzkiego w kwestii wymagającej wiadomości specjalnych nie zasługuje na aprobatę, tym bardziej że obrońca oskarżonego w tej sprawie podniósł zarzuty pod adresem tamtej opinii, nad którymi sąd I instancji przeszedł do porządku dziennego.Konkludując stwierdzić należy, że jest rzeczą oczywistą, iż:1) oskarżony ma prawo w sprawie aktualnie toczącej się zgłaszać, aż do ukończenia procesu, wnioski dowodowe dotyczące okoliczności istotnych dla sprawy;2) taką okolicznością jest niewątpliwie stan poczytalności oskarżonego zarówno tempore criminis, jak i w czasie rozpoznawania sprawy, tym bardziej im odleglejszy jest czas dokonania czynu od czasu wyrokowania: w tej sprawie minął okres 4 lat;3) obrońca oskarżonego w każdej następnej sprawie - realizując jego prawo do obrony - powinien mieć możliwość wyjaśnienia wszystkich kwestii także w formie stawiania biegłym pytań i podnoszenia okoliczności, które wskazują, że opinia jest niepełna lub niejasna albo nie uwzględnia wszystkich koniecznych przesłanek.Dlatego nie jest dopuszczalna w świetle art. 155 § 1 i 3 k.p.k. odmowa przeprowadzenia dowodu z opinii o stanie zdrowia psychicznego oskarżonego (art. 183 k.p.k.) w rozpoznawanej sprawie tylko na tej podstawie, że w innej sprawie toczącej się wcześniej i przed innym sądem o inny czyn biegli lekarze psychiatrzy nie stwierdzili zniesionej lub ograniczonej w stopniu znacznym poczytalności oskarżonego; taka decyzja sądu stanowi obrazę cytowanych przepisów postępowania.Uznając zatem, że obraza ta mogła mieć wpływ na treść orzeczenia w ramach uzupełnienia przewodu sądowego, i mając na względzie ekonomię procesową, Sąd Najwyższy dopuścił dowód z uzupełniającej opinii lekarzy psychiatrów, którzy wypowiedzieli się co do stanu zdrowia psychicznego oskarżonego i jego poczytalności w czasie popełnienia przez niego przestępstw będących przedmiotem osądu w tej sprawie.Z opinii biegłych wynika, że oskarżony Karol M. w czasie popełnienia przypisywanych mu czynów miał w znacznym stopniu ograniczoną zdolność rozpoznania znaczenia czynu i pokierowania postępowaniem w rozumieniu art. 25 § 2 k.k.Opinia ta wydana została po badaniu oskarżonego i po uwzględnieniu danych osobopoznawczych, a także wyników badań biegłych, które stanowiły podstawę wydania wcześniejszych opinii psychiatrycznych.Sąd Najwyższy podziela wnioski tej opinii, które zostały uzasadnione w sposób logiczny i precyzyjny.Nie ujawniły się żadne okoliczności, na podstawie których można by zakwestionować poziom wiedzy lub bezstronność opiniujących biegłych, dlatego ich opinia powinna leżeć u podstaw ustaleń odnoszących się do stanu poczytalności sprawcy w czasie popełnienia przypisanych mu przestępstw.To mając na względzie, Sąd Najwyższy uzupełnił opis czynów przyjmując, że dopuścił się ich mając ograniczoną w stopniu znacznym zdolność rozumienia znaczenia swych czynów i pokierowania postępowaniem, co w konsekwencji leżało u podstaw uzupełnienia kwalifikacji prawnej skazania o art. 25 § 2 k.k.Uwzględniając następnie ten fakt - jako istotną okoliczność łagodzącą wobec oskarżonego - Sąd Najwyższy obniżył wymierzone mu kary jednostkowe pozbawienia wolności do granic wynikających w części rozstrzygającej wyroku, a karę łączną - do 5 lat pozbawienia wolności (...).