IV KS 19/18

Sygn. akt IV KS 19/18 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 14 listopada 2018 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Piotr Mirek (przewodniczący) SSN Jerzy Grubba SSN Rafał Malarski (sprawozdawca) w sprawie Z. P. dot. zadośćuczynienia za niewątpliwie niesłuszne tymczasowe aresztowanie, po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu bez udziału stron w dniu 14 listopada 2018 r., skargi prokuratora Prokuratury Regionalnej w […] od wyroku Sądu Apelacyjnego w […] z dnia 12 lipca 2018 r., sygn. akt II AKa […], uchylającego wyrok Sądu Okręgowego w T. z dnia 28 marca 2018 r., sygn. akt II Ko […], i przekazującego sprawę do ponownego rozpoznania, uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi Apelacyjnemu w […] do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym. 2 UZASADNIENIE Sąd Okręgowy w T., wyrokiem z 28 marca 2018 r., oddalił wniosek Z. P. o zadośćuczynienie za doznaną krzywdę w wyniku niewątpliwie niesłusznego tymczasowego aresztowania od 13 listopada 2013 r. do 14 kwietnia 2014 r. W uzasadnieniu podniósł, że wprawdzie proces karny przeciwko Z. P. został prawomocnie zakończony wyrokiem umarzającym postępowanie z powodu niepoczytalności sprawcy i orzekającym wobec niego środek zabezpieczający w postaci umieszczenia w zakładzie psychiatrycznym, ale stosowanie wobec podejrzanego najsurowszego środka zapobiegawczego było prawidłowe i zasadne. Sąd Apelacyjny w […], po rozpoznaniu w dniu 12 lipca 2018 r. apelacji pełnomocnika wnioskodawcy, wydał wyrok o charakterze kasatoryjnym, stwierdzając, że odpowiedzialność Skarbu Państwa z tytułu niewątpliwie niesłusznego tymczasowego aresztowania Z. P. opierać się powinna na zasadzie ryzyka i że zachodzi konieczność przeprowadzenia „całego postępowania w kierunku ustalenia wysokości i zakresu zadośćuczynienia należnego wnioskodawcy”. Skargę na wyrok Sądu odwoławczego wniósł prokurator Prokuratury Regionalnej w […], zarzucając obrazę art. 437 § 2 in fine k.p.k. przez wysnucie błędnej oceny o konieczności wydania wyroku kasatoryjnego, albowiem Sąd pierwszej instancji, oddalając wniosek o zadośćuczynienie, nie popełnił żadnych uchybień uzasadniających potrzebę przeprowadzenia przewodu sądowego na nowo, a tenże wymagałby jedynie częściowego uzupełnienia, a nie ponowienia w całości. Dlatego skarżący wniósł o uchylenie wyroku Sądu ad quem i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Petitum skargi zasługiwało na uwzględnienie, choć zaprezentowana przez prokuratora argumentacja, zwłaszcza w warstwie poświęconej istocie sprawy i wyrażającej akceptację dla pierwszoinstancyjnego rozstrzygnięcia, musiała pozostać ze względu na ograniczenia stricte proceduralne poza kręgiem rozważań Sądu Najwyższego. Oczekiwanie skarżącego, że niejako przy okazji rozpoznania skargi Sąd Najwyższy zajmie stanowisko co do roszczenia głównego, a więc wypowie się, czy in concreto powinna być przyznana wnioskodawcy rekompensata 3 finansowa za doznane krzywdy spowodowane pięciomiesięcznym tymczasowym aresztowaniem, nie mogło zostać spełnione. Zrealizowanie postulatu skarżącego prowadziłoby wszak de facto do nieuprawnionego potraktowania skargi określonej w rozdziale 55a k.p.k. jako zwykłego środka odwoławczego. Tymczasem przedmiotem skargi nie mogło być badanie poprawności dokonanej przez Sąd odwoławczy oceny poszczególnych zarzutów apelacji, ale tylko i wyłącznie podjętej w wyniku tej oceny następczej decyzji sądu odwoławczego o uchyleniu wyroku i przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania (zob. wyr. SN z 24 stycznia 2018 r., II KS 2/18). Innymi słowy, zakres kontroli po wniesieniu skargi na wyrok sądu odwoławczego, o którym mowa w art. 539a § 1 k.p.k., musi ograniczyć się do zbadania, czy stwierdzone przez tenże sąd uchybienie dawało podstawę do wydania orzeczenia kasatoryjnego (zob. uchw. 7 s. SN z 25 stycznia 2018 r., I KZP 13/17, OSNKW 2018, z. 3, poz. 23). Warto tu przypomnieć, że w myśl art. 539a § 3 k.p.k. skarga od wyroku kasatoryjnego może być wniesiona wyłącznie z powodu naruszenia art. 437 k.p.k. lub z powodu uchybień określonych w art. 439 § 1 k.p.k.; w powołanym na początku zdania przepisie niewątpliwie jest mowa o art. 437 § 2 k.p.k., który obecnie stanowi, że uchylenie orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania może nastąpić jedynie w wypadkach wskazanych w art. 439 § 1 k.p.k. lub jeżeli jest konieczne przeprowadzenie na nowo przewodu w całości (zob. post. SN z 6 marca 2018 r., V KS 4/18). Z przyczyn oczywistych w sprawach z rozdziału 58 k.p.k. reguła ne peius przewidziana w art. 454 k.p.k. nie ma zastosowania. W rozpoznawanej sprawie zasadniczy dylemat sprowadzał się do kwestii, jak należy rozumieć użyty w art. 437 § 2 zd. 2 k.p.k. zwrot „przeprowadzenie na nowo przewodu w całości” w postępowaniu o zadośćuczynienie za doznaną krzywdę wynikłą z niewątpliwie niesłusznego tymczasowego aresztowania? Wychodząc z założenia, że przewód sądowy w postępowaniu określonym w rozdziale 58 k.p.k. rozpoczyna zwięzłe przedstawienie żądania, a kończy go zamknięcie przez przewodniczącego składu orzekającego i że w ramach tego przewodu przeprowadza się postępowanie dowodowe, a więc przesłuchuje wnioskodawcę, świadków i biegłych oraz ujawnia dokumenty w sposób prawem przepisany, należy stwierdzić, że przez zwrot „konieczność przeprowadzenia 4 na nowo przewodu w całości”, o którym mowa w art. 437 § 2 zd. 2 k.p.k., trzeba rozumieć w postępowaniu o odszkodowanie za niesłuszne skazanie, tymczasowe aresztowanie lub zatrzymanie niezbędność ponownego przeprowadzenia w całej rozciągłości postępowania dowodowego. Przechodząc na grunt niniejszej sprawy, wolno stwierdzić: skoro w proponowanym zaskarżonym wyrokiem powtórnym postępowaniu pierwszoinstancyjnym nie byłoby koniecznie ponowne przesłuchanie wnioskodawcy, bo miało to już miejsce przed Sądem a quo, a rzeczą Sądu odwoławczego będzie w istocie tylko pozyskanie dokumentacji lekarskiej z aresztu i danych związanych z leczeniem wnioskodawcy w ramach detencji oraz podjęcie decyzji o ewentualnym powołaniu biegłych, to nie sposób przyjąć – gdy Sąd Apelacyjny w […] wyraźnie stanął na stanowisku odpowiedzialności Skarbu Państwa w stosunku do Z. P. na zasadzie ryzyka – że wystąpiła ustawowa przesłanka z art. 437 § 2 zd. 2 in fine k.p.k., a więc konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu w całości. Dlatego Sąd Najwyższy orzekł jak w dyspozytywnej części wyroku (art. 539e § 2 k.p.k.).