IV KS 44/21

Sygn. akt IV KS 44/21 POSTANOWIENIE Dnia 19 października 2021 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Marek Pietruszyński w sprawie J. C. oskarżonego o przestępstwo z art. 160 § 1 i 2 k.k. w zw. z art. 160 § 3 k.k. przy zastosowaniu art. 11 § 2 kk., po rozpoznaniu w dniu 19 października 2021 r. w Izbie Karnej na posiedzeniu skargi na wyrok kasatoryjny Sądu Okręgowego w K. z dnia 14 maja 2021 r., sygn. akt VII Ka (…), częściowo uchylający wyrok Sądu Rejonowego w S. z dnia 17 sierpnia 2020 r., sygn. akt IX K (…), na podstawie art. 539e § 2 k.p.k. 1. oddala skargę; 2. obciąża oskarżonego kosztami sądowymi postępowania skargowego. UZASADNIENIE Sąd Rejonowy w S., po rozpoznaniu sprawy dotyczącej m.in. J. C., wyrokiem z dnia 17 sierpnia 2020 r., sygn. akt IX K (…) uniewinnił tego oskarżonego od zarzucanego mu czynu polegającego na tym, że w okresie od 8 do 11 marca 2012 r. w Wojewódzkim Szpitalu Specjalistycznym nr (…) im. [...] w S., będąc zatrudnionym na Oddziale Otolaryngologicznym jako lekarz prowadzący A. G., na którym ciążył obowiązek opieki nad chorym narażonym na niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu nieumyślnie poprzez nieprawidłowe postępowanie lekarskie w postaci zaniechania przeprowadzenia diagnostyki różnicowej w kierunku schorzeń innych okolic ciała niż schorzeń w 2 obrębie głowy i szyi, zwłaszcza rejonu narządów klatki piersiowej naraził A. G. na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia, zakwalifikowanego z art. 160 § 1 i 2 k.k. w zw. z art. 160 § 3 k.k. przy zastosowaniu art. 11 § 2 k.k. Na skutek apelacji wniesionych na niekorzyść m.in. J. C. przez prokuratora i pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego, Sąd Okręgowy w K., wyrokiem z dnia 14 maja 2021 r., sygn. akt VII Ka (…), uchylił zaskarżony wyrok w części dotyczącej tego oskarżonego i przekazał sprawę Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Ze skargą na wyrok kasatoryjny wystąpił obrońca oskarżonego J. C. zarzucając naruszenie przepisu postępowania, a to art. 437 § 2 zd. 2 k.p.k., polegające na przedwczesnym przyjęciu, że w realiach przedmiotowej sprawy zachodzi przewidziany przez art. 454 § 1 k.p.k. przypadek uzasadniający wydanie rozstrzygnięcia uchylającego wyrok Sądu I instancji i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania, bez podjęcia przez Sąd odwoławczy czynności zmierzających do usunięcia domniemanych uchybień opisanych w art. 438 pkt 2 i 3 k.p.k., podczas gdy przyjęcie przez Sąd odwoławczy optyki sprzecznej z ustaleniami Sądu I instancji, a zarazem nieznajdującej potwierdzenia w zebranym materiale dowodowym, w tym w szczególności artykulacja sprzecznych z treścią opinii biegłych sądowych wniosków dotyczących m.in. oceny prawidłowości postępowania lekarskiego wobec pokrzywdzonego, zakresu wiedzy dostępnej oskarżonemu na chwilę opuszczenia oddziału otolaryngologicznego, poziomu prawdopodobieństwa uniknięcia negatywnego skutku stanowiącego znamię czynu zarzucanego oskarżonemu w przypadku przeprowadzenia pożądanych w ocenie Sądu II instancji badań oraz wskazania momentu, w którym obiektywnie rozpoznawalny stał się proces chorobowy zagrażający zdrowiu i życiu pokrzywdzonego, a także wyrażenie wniosku co do pochopności wykluczenia przez Sąd I instancji odpowiedzialności oskarżonego J. C. — wymagała od Sądu a quo uzupełnienia postępowania dowodowego, celem weryfikacji ww. okoliczności, czego jednak w niniejszej sprawie zabrakło, przy czym wydanie ewentualnego wyroku kasatoryjnego byłoby możliwe dopiero w przypadku stwierdzenia, że zgromadzony w ten sposób, poszerzony i uzupełniony materiał dowodowy 3 podważył ustalenia faktyczne Sądu I instancji w stopniu uzasadniającym wydanie w sprawie wyroku skazującego. W oparciu o tak sformułowany zarzut skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego w K. i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania w postępowaniu apelacyjnym. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Skarga obrońcy oskarżonego okazała się nieuzasadniona. Przypomnieć należy, że zakres kognicji Sądu Najwyższego w postępowaniu wywołanym wniesieniem skargi w trybie przepisów rozdziału 55a k.p.k. został przez ustawodawcę ujęty wąsko. W rachubę nie wchodzi kontrola trafności orzeczenia pod względem merytorycznym i ocena prawidłowości wywiązania się instancji odwoławczej z powinności nakreślonych poprzez art. 433 § 2 k.p.k., czy art. 457 § 3 k.p.k. Jest to bowiem domena postępowania kasacyjnego, które jednak – ze swej istoty – dotyczy orzeczeń prawomocnych. Rolą Sądu Najwyższego w postępowaniu skargowym jest natomiast wyłącznie skontrolowanie, czy w sprawie wystąpiła tzw. bezwzględna przyczyna odwoławcza z art. 439 § 1 k.p.k., albo czy sąd odwoławczy uchylił wyrok mimo braku formalnej przeszkody, określonej w art. 454 k.p.k. do wydania wyroku zmieniającego, oraz czy jest konieczne przeprowadzenie w całości przewodu sądowego (art. 437 § 2 in fine k.p.k.). Ponieważ postępowanie skargowe ma charakter postępowania nadzwyczajnego, zatem regulacje w tym zakresie powinny być interpretowane ściśle. W szczególności niedopuszczalna jest rozszerzająca wykładnia art. 539a § 3 k.p.k. w zw. z art. 437 k.p.k. i wykorzystanie zarzutu naruszenia tego ostatniego przepisu jako drogi do obejścia ustawowych ograniczeń skargi o charakterze przedmiotowym. Dlatego nie mógł zyskać aprobaty Sądu Najwyższego zarzut, który wprawdzie formalnie oparty został o naruszenie dyspozycji art. 437 § 2 k.p.k., jeżeli z uzasadnienia skargi ewidentnie wynika, że skarżący w tym zakresie upatruje naruszenia innych przepisów regulujących postępowanie odwoławcze – w tym przypadku art. 433 § 2 k.p.k., art. 457 § 3 k.p.k. i art. 201 k.p.k. 4 Skarga oparta została na wadliwym założeniu, że Sąd ad quem dostrzegł możliwość poszerzenia zgromadzonego w postępowaniu materiału dowodowego, jednak nie wywiązał się z obowiązku uczynienia tego we własnym zakresie, przedwcześnie wydając wyrok o charakterze kasatoryjnym. Takiej też sytuacji dotyczy przeważająca większość przywołanych przez autora skargi orzeczeń Sądu Najwyższego oraz poglądów doktryny. Taka ocena prawna byłaby trafna, na co wskazuje przede wszystkim wymowa uchwały składu 7 sędziów SN z 20.09.2018 r., I KZP 10/18 (OSNKW 2018, nr 11, poz. 73), rzecz jednak w tym jednak nie przystaje ona do realiów niniejszej sprawy, w szczególności – wywodu zaprezentowanego w pisemnych motywach zaskarżonego wyroku. Analiza tych ostatnich prowadzi natomiast do wniosku, że podstawą wydania wyroku kasatoryjnego było uchybienie w sferze oceny (a nie gromadzenia – uw. SN) materiału dowodowego przez Sąd I instancji polegające na wyprowadzeniu wadliwych wniosków dotyczących zaniechania oskarżonego w płaszczyźnie opinii biegłych i wykładni strony przedmiotowej art. 160 § 1, 2 i 3 k.k., na co Sąd odwoławczy wskazał w końcowej części rozważań poświęconych oskarżonej E. K.. Skonkretyzowanie tej oceny w pkt. 3.2. pisemnego uzasadnienia można sprowadzić do wniosku, że błąd lekarski w sprawie polegał na niewdrożeniu prawidłowego postępowania diagnostycznego, co jakkolwiek nie dawało pewności uratowania pacjenta, to mogło powstrzymać toczący się proces zapalny. Okoliczność ta przekładała się z kolei na ocenę prawną zachowania zarzucanego oskarżonemu, co ponownie należy ująć najkrócej jako obowiązek niedoprowadzenia do zwiększenia poziomu niebezpieczeństwa, w którym znalazł się pokrzywdzony (zob. pkt. 5.3.1. uzasadnienia). Okoliczność ta, w powiązaniu z niekwestionowanym ustaleniem, że lekarzem prowadzącym pokrzywdzonego był oskarżony, nie została poddana prawidłowej ocenie Sądu meriti. Instancja odwoławcza zajęła więc konkretne stanowisko, które poprzedzone zostało dokonaniem własnej, niekorzystnej dla oskarżonego oceny zgromadzonych w sprawie dowodów. Trafnie dostrzeżone i prawidłowo, obszernie umotywowane argumenty Sądu Okręgowego nie pozostawiają najmniejszych wątpliwości, że powodem uchylenia zaskarżonego wyroku był wniosek, że ustrzeżenie się wspomnianych uchybień w 5 sferze oceny materiału dowodowego i zestawienie wyników postępowania z utrwalonym zakresem powinności lekarza-gwaranta musi prowadzić do wysnucia zgoła odmiennej oceny zachowania oskarżonego, niż dokonana przez Sąd meriti. Pomimo niewyrażenia tego wprost oczywiste jest, że na przeszkodzie do dokonania konwalidacji powyższych uchybień w instancji odwoławczej stał zakaz ne peius wyrażony w art. 454 § 1 k.p.k. Sąd odwoławczy winien mieć wprawdzie na uwadze, że wprowadzenie formularzy uzasadnień orzeczeń miało na celu porządkowanie toku wywodu, w tym – zwłaszcza – niekonfundowania stron postępowania, w związku z czym winien takie założenie uwzględnić przy sporządzaniu pisemnych motywów wyroku. Jednak o zasadności skargi przesądza merytoryczna, a nie wyłącznie formalna warstwa uzasadnienia. W sytuacjach nieoczywistych powód uchylenia zaskarżonego może, a wręcz powinien być odczytywany przez pryzmat realiów danej sprawy i zgromadzonego materiału dowodowego. Tylko takie postępowanie odpowiada istocie skargi na wyrok kasatoryjny, której podstawy mają niezwykle ograniczony charakter, co z kolei prowadzi do wniosku, że należy je interpretować zawężająco, a uchylenie przez Sąd Najwyższy – na podstawie przepisów rozdziału 55a k.p.k. – wyroku kasatoryjnego zastrzec do przypadków niemal oczywistych naruszeń dyspozycji art. 437 § 2 zd. drugie k.p.k. W niniejszej sprawie powód uchylenia zaskarżonego wyroku ocenić należy jako dostrzegalny i znajdujący odzwierciedlenie w materiale dowodowym, jak i powołanym wyżej przepisie, przez co zaskarżony wyrok – w płaszczyźnie podstaw jego uchylenia wynikających z art. 539a § 3 k.p.k. – ocenić należało jako zasadny. Odnosząc się natomiast do obszernie eksponowanych w skardze zarzutów pod adresem merytorycznej – ewentualnej – zasadności przypisania oskarżonemu J. C. odpowiedzialności za skutek w postaci wstąpienia stanu bezpośredniego zagrożenia życia i zdrowia pokrzywdzonego A. G., zakresu jego obowiązków, aktualności posiadanej wiedzy w trakcie podejmowania czynności leczniczych i ewentualnej niekompletności opinii biegłych, uznać należało, że okoliczności te bezpośrednio dotyczą analizy i oceny zgromadzonego materiału dowodowego. O ile – teoretycznie – mogłyby one podlegać rozważeniu w toku postępowania kasacyjnego, i to przy spełnieniu dalszych warunków, w szczególności 6 wynikających z art. 519 k.p.k. i art. 523 § 1 k.p.k., to nie są one domeną postępowania zainicjowanego wniesieniem skargi na wyrok kasatoryjny, której podstawy – na co wcześniej już kilkukrotnie wskazywano – zostały określone wąsko, w szczególności zaś nie wymieniają, jako podstawy uchylenia wyroku przez Sąd Najwyższy w tym trybie, uchybień mogących wskazywać na naruszenie innych, niewymienionych w art. 539a § 3 k.p.k. przepisów, np. art. 433 § 2 k.p.k. Zakres kontroli dokonywanej przez Sąd Najwyższy po wniesieniu skargi na wyrok sądu odwoławczego, o którym mowa w art. 539a § 1 k.p.k., ogranicza się do zbadania, czy stwierdzone przez sąd odwoławczy uchybienie daje podstawę do wydania orzeczenia kasatoryjnego (zob. np. wyrok SN z 20.10.2020 r., I KS 9/20), a więc czy uchylając wyrok sądu pierwszej instancji z przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania, sąd odwoławczy kierował się podstawami wydania wyroku kasatoryjnego wskazanymi w art. 539a § 3 k.p.k. oraz czy takie rozstrzygnięcie było w konkretnej sprawie konieczne (zob. np. postanowienia SN: z 30.06.2020 r., II KS 7/20; z 7.05.2020 r., I KS 8/20; z 6.06.2019 r., II KS 8/19). W orzecznictwie Sądu Najwyższego jednoznacznie i zasadnie wskazuje się, że sąd skargowy nie został natomiast upoważniony do kontroli przeprowadzonej w wyroku Sądu odwoławczego oceny poszczególnych dowodów w płaszczyźnie odpowiedzialności karnej oskarżonego, zaś skarga na wyrok kasatoryjny sądu odwoławczego nie służy weryfikacji oceny dowodów dokonanej w II instancji (zob. np. postanowienia SN: z 11.06.2021 r., III KS 1/21; z 31.05.2021 r., V KS 13/21; z 10.02.2021 r., V KS 3/21; z 11.05.2020 r., IV KS 16/20). Rozpoznanie sprawy w tym zakresie należy bowiem do sądów powszechnych, zaś interwencja Sądu Najwyższego w ten zakres orzekania stanowiłaby naruszenie ich kompetencji do rozpoznania sprawy, co kłóciłoby się z zasadą ich samodzielności jurysdykcyjnej (zob. np. postanowienie SN z 16.02.2021 r., IV KS 38/20). Z tych wszystkich względów skarga, jako niezasadna, podlegała oddaleniu. Dlatego należało orzec jak w części dyspozytywnej postanowienia.