IV KS 7/17

Sygn. akt IV KS 7/17 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 15 listopada 2017 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Włodzimierz Wróbel (przewodniczący) SSN Michał Laskowski SSN Zbigniew Puszkarski (sprawozdawca) Protokolant Ewa Sokołowska w sprawie K.G. oskarżonego z art. 278 § 5 k.k. w zw. z art. 278 § 1 k.k. i art. 275 § 1 k.k. i art. 276 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 15 listopada 2017 r., skargi prokuratora na wyrok Sądu Okręgowego w [...], z dnia 31 maja 2017 r., uchylający wyrok Sądu Rejonowego w [...], z dnia 24 listopada 2016 r., i przekazujący sprawę do ponownego rozpoznania na podstawie art. 539e § 2 k.p.k. uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Okręgowemu w [...] do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym. 2 UZASADNIENIE K. G. został oskarżony o to, że w dniu 12 czerwca 2016 r. w [...] dokonał zaboru w celu przywłaszczenia portfela z zawartością dokumentów w postaci: dowodu osobistego, prawa jazdy, karty płatniczej banku PKO BP wydanej na nazwisko D. Z., dowodu rejestracyjnego - seria […] wydanego do pojazdu marki Toyota Corolla oraz gotówki w kwocie 200,94 zł, powodując tym straty w łącznej kwocie 200,94 złotych na szkodę D. Z., tj. o przestępstwo z art. 278 § 5 k.k.w zw. z art. 278 § 1 k.k., art. 275 § 1 k.k. i art. 276 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. Do aktu oskarżenia prokurator dołączył wniosek o wydanie wyroku bez przeprowadzenia rozprawy, w którym zwrócił się o wymierzenie oskarżonemu za powyższy czyn uzgodnionej z nim kary 6 miesięcy ograniczenia wolności, polegającej na wykonywaniu nieodpłatnej, kontrolowanej pracy na cele społeczne w wymiarze 20 godzin w stosunku miesięcznym oraz o zwolnienie oskarżonego z kosztów postępowania sądowego, co również zostało z nim uzgodnione. W uwzględnieniu powyższego wniosku Sąd Rejonowy w [...] wydanym na posiedzeniu wyrokiem z dnia 24 listopada 2016 r., uznał K. G. za winnego popełnienia zarzucanego mu czynu, wskazując, że stanowi on występek z art. 278 § 5 k.k. w zw. z art. 278 § 1 k.k., art. 275 § 1 k.k. i art. 276 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. i wymierzył mu karę 6 miesięcy ograniczenia wolności z obowiązkiem wykonywania nieodpłatnej, kontrolowanej pracy na cele społeczne w wymiarze 20 godzin w stosunku miesięcznym. Zaliczył na poczet tej kary okres jednego dnia rzeczywistego pozbawienia wolności w sprawie, a na podstawie art. 627 k.p.k. zasądził od oskarżonego na rzecz Skarbu Państwa kwotę 190 zł tytułem zwrotu kosztów sądowych. Apelację od tego wyroku, zaskarżając go w części dotyczącej orzeczenia o karze na korzyść oskarżonego, wniósł prokurator. Zarzucił „obrazę przepisów postępowania mogącą mieć wpływ na treść orzeczenia, a to art. 335 § 2 k.p.k. oraz art. 343 § 6 k.p.k. w ten sposób, że przy prawidłowo ustalonym stanie faktycznym Sąd mimo uwzględnienia wniosku prokuratora o skazanie oskarżonego bez przeprowadzenia rozprawy zasądził wobec oskarżonego na rzecz Skarbu Państwa tytułem zwrotu koszty sądowe, podczas gdy uzgodniono z nim zwolnienie z 3 kosztów postępowania sądowego” – i wniósł o zmianę wyroku poprzez zwolnienie oskarżonego z kosztów postępowania sądowego Po rozpoznaniu sprawy Sąd Okręgowy w [...] wyrokiem z dnia 31 maja 2017 r., uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w [...]. W uzasadnieniu wskazał, że Sąd ten dopuścił się sygnalizowanego w apelacji uchybienia, „czego jednak nie można było naprawić w postępowaniu odwoławczym”. Zarazem Sąd ad quem stwierdził, że poczynione przez strony uzgodnienie było od początku wadliwe. Z opisu przypisanego oskarżonemu przestępstwa wynika bowiem, że dokonał on zaboru w celu przywłaszczenia m.in. portfela z pieniędzmi w kwocie 200,94 zł, przez co spowodował na szkodę pokrzywdzonego stratę w tej samej kwocie. Wartość skradzionych rzeczy ruchomych nie przekraczała ¼ minimalnego wynagrodzenia, zatem takie działanie stanowiło wykroczenie z art. 119 § 1 k.k., nie zaś przestępstwo z art. 278 § 1 k.k., jak przyjął Sąd Rejonowy, przy zastosowaniu kumulatywnej kwalifikacji z art. 11 § 2 k.k. Wydał zatem orzeczenie rażąco niesprawiedliwe. Nakazywało to Sądowi odwoławczemu postąpić stosownie do art. 437 § 2 k.p.k. w zw. z art. 440 k.p.k., tj. uchylić zaskarżony wyrok i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Sądowi temu zalecono, by ustalił, jakiego czynu dopuścił się oskarżony, dokonał jego prawidłowego opisu i zastosował odpowiednią kwalifikację prawną. Od powyższego wyroku skargę, o której mowa w art. 539a k.p.k., wniósł prokurator. Zaskarżył wyrok w całości na korzyść oskarżonego K.G., zarzucając „naruszenie przepisu art. 437 § 2 k.p.k., polegające na uchyleniu wyroku Sądu Rejonowego w [...] II Wydział Karny z dnia 24 listopada 2016 roku i przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania, w wyniku błędnego uznania, że koniecznym jest przeprowadzenie na nowo przewodu w całości pomimo, iż zaistniały podstawy do zmiany wyroku Sądu I instancji, to jest wydania orzeczenia o charakterze reformatoryjnym”. W konkluzji wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w [...] do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym. Prokurator zaznaczył, że nie neguje faktu, iż w opisie czynu przypisanego oskarżonemu zbędnie wskazano, że dokonał on zaboru w celu przywłaszczenia 4 portfela z pieniędzmi w kwocie 200,94 zł, jednak Sąd Okręgowy niezależnie od granic zaskarżenia i podniesionego w apelacji zarzutu winien zmienić wyrok Sądu I instancji przez wyeliminowanie z opisu czynu znamion wykroczenia polegającego na zaborze portfela z pieniędzmi w kwocie 200,94 zł oraz spowodowania szkody w łącznej kwocie 200,94 zł, jak też uchylić rozstrzygnięcie o zasądzeniu od oskarżonego na rzecz Skarbu Państwa kosztów sądowych. W sytuacji, gdy nie zachodzi konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu w całości, błędne było natomiast uchylenie w całości wyroku wydanego przez Sąd I instancji. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Skarga jest zasadna. W pierwszej kolejności zależy wskazać, że kontrolę instancyjną wyroku wydanego w trybie określonym w art. 343 k.p.k. przeprowadza się na zasadach ogólnych (zob. uchwałę składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 25 września 2013 r., I KZP 5/13, OSNKW 2013, z. 11, poz. 92). Jeżeli zatem Sąd orzekający w drugiej instancji dostrzegł wadliwość wyroku Sądu Rejonowego, mógł go w zwykłym trybie skorygować w taki sposób, by odpowiadał prawu, oczywiście respektując kierunek zaskarżenia i wynikający z niego wymóg, by sytuacja oskarżonego nie uległa pogorszeniu, zwłaszcza względem tej, którą ukształtowano w porozumieniu zawartym przez oskarżyciela publicznego z oskarżonym. W każdym razie nie jest jasne, dlaczego Sąd odwoławczy, wskazując na naruszenie porozumienia stwierdził, że naprawienie tego uchybienia, przez zmianę rozstrzygnięcia w zakresie kosztów sądowych, w postępowaniu odwoławczym nie było możliwe. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika jednak, że zasadniczą przyczyną uchylenia wyroku Sądu I instancji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania było stwierdzenie jego nieprawidłowości, wyrażającej się nie tylko w naruszeniu porozumienia zawartego przez strony, ale i w wadliwej ocenie prawnej czynu, którego miał dopuścić się oskarżony. Jak wyżej nadmieniono, Sąd ad quem wskazał, że wartość skradzionych przez oskarżonego rzeczy ruchomych (pieniędzy) kazała przyjąć, że dopuścił się on wykroczenia z art. 119 § 1 k.k., a nie przestępstwa z art. 278 § 1 k.k., wobec czego wyrok wydany przez Sąd Rejonowy jest rażąco niesprawiedliwy. Jeżeli jednak Sąd odwoławczy uznał, że w takim 5 wypadku należy postąpić po myśli art. 440 k.p.k., to znowu nie jest jasne, dlaczego nie zmienił wyroku na korzyść oskarżonego, co wspomniany przepis dopuszcza. Chociaż bowiem zalecił Sądowi I instancji ustalenie, jakiego czynu dopuścił się oskarżony, dokonanie jego prawidłowego opisu i zastosowanie odpowiedniej kwalifikacji prawnej, to jest widoczne, że miał w tej materii wyrobiony pogląd. Wypada jednak zauważyć, że nie był on całkiem trafny. Uznając za błędne skazanie oskarżonego za przestępstwo z art. 278 § 1 k.k., Sąd Okręgowy nie dostrzegł, że w ramach kumulatywnej kwalifikacji czynu Sąd meriti powołał art. 278 § 5 k.k. w zw. z art. 278 § 1 k.k. nie w związku zaborem przez oskarżonego pieniędzy, ale bankowej karty płatniczej. Nie dostrzegł również, że przy zaborze w celu przywłaszczenia również pieniędzy w kwocie 200,94 zł w grę wchodzi zbieg wykroczenia z przestępstwem, kiedy to sąd orzeka za przestępstwo i za wykroczenie (art. 10 § 1 k.w.). Rzecz jasna, realia procesowe rozpatrywanej sprawy, w szczególności wniesienie apelacji na korzyść oskarżonego, korekty wyroku w tym kierunku nie dopuszczają, chociaż, wbrew poglądowi prokuratora, nie czynią koniecznym wyeliminowania z opisu czynu wzmianki o zaborze pieniędzy. Podsumowując powyższe uwagi należy stwierdzić, że w skardze słusznie zakwestionowano pogląd Sądu odwoławczego o niemożności wydania wyroku reformatoryjnego i w związku z tym o konieczności ponownego rozpoznania sprawy przez Sąd I instancji. Dodatkowo wypada zauważyć, że chociaż Sąd Okręgowy powołał się na przepis art. 437 § 2 k.p.k., to nie wyjaśnił, dlaczego go zastosował w sytuacji, gdy w realiach procesowych sprawy, wyrażających się w skazaniu oskarżonego poza rozprawą, nie wchodziło w grę przeprowadzenie na nowo przewodu w całości. Z adresowanych do Sądu I instancji wskazań co do dalszego postępowania nie wynikało też, że wyrok powinien zostać wydany na rozprawie, po przeprowadzeniu przewodu. Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł, jak w wyroku. kc