KO 13/53

SentencjaSąd Najwyższy na posiedzeniu niejawnym w składzie Całej Izby Karnej, po wysłuchaniu wniosku Prokuratora, postanowił złożony w trybie art. 26 Prawa o ustroju sądów powszechnych wniosek Ministra Sprawiedliwości o wyjaśnienie następującego zagadnienia prawnego:"Czy brak znamion przestępstwa w czynie zarzuconym oskarżonemu uzasadnia wydanie na rozprawie głównej orzeczenia umarzającego postępowanie, czy też wydanie wyroku uniewinniającego?"- rozstrzygnąć jak wyżej.Uzasadnienie faktyczne1.Proces karny w państwie typu socjalistycznego nie może toczyć się bez podstawy materialnej, którą jest przestępstwo zarzucane oskarżonemu.2.W myśl art. 3 lit. a k.p.k., w razie braku znamion przestępstwa w czynie zarzucanym oskarżonemu postępowania nie wszczyna się, a wszczęte umarza się. Sąd ma obowiązek zaniechać lub odstąpić od dalszego postępowania, gdy tylko stwierdzi, że w czynie zarzucanym oskarżonemu brak znamion przestępstwa (art. 251 § 1 lit. a, art. 378 § 1 lit. a k.p.k.). Dotyczy to zarówno przypadku, gdy czyn zarzucany oskarżonemu nie jest określony w żadnej dyspozycji ustawy karnej, jak i przypadku, gdy czyn zarzucany oskarżonemu pokrywa się z literą ustawy karnej, jednak w konkretnej sytuacji, w jakiej został popełniony, pozbawiony był wszelkiego społecznego niebezpieczeństwa (arg. z art. 49 k.p.k.).Sytuacja, o której mowa, musi wynikać wprost z treści oskarżenia. W ogóle należy zwrócić uwagę na czyn "zarzucany" oskarżonemu, to jest oznaczony przez oskarżyciela (art. 247 lit. b i e oraz art. 313 k.p.k.).3.Zaniechanie postępowania sądowego w razie braku znamion przestępstwa w czynie zarzucanym oskarżonemu następuje przed rozprawą w I instancji w formie postanowienia na posiedzeniu niejawnym (art. 251 § 2 k.p.k.), a odstąpienie od dalszego postępowania sądowego - w formie wyroku umarzającego, wydanego na rozprawie głównej (art. 41 i 330 k.p.k.) lub rewizyjnej (art. 41, 330 i 382 § 1 k.p.k.) wówczas, gdy sąd rewizyjny nie wydał takiego wyroku wcześniej na posiedzeniu niejawnym (art. 378 § 2 k.p.k.).4.Wspomniane w art. 383 pkt 1 k.p.k. uniewinnienie "z powodu braku w czynie oskarżonego znamion przestępstwa" możliwe jest tylko wówczas, gdy postępowanie toczy się wprawdzie o przestępstwo, lecz czyn zarzucony oskarżonemu dopiero wśród ustalonych przez sąd okoliczności, bliżej czyn ten charakteryzujących, przedstawiać się może jako pozbawiony tego lub innego znamienia przestępstwa. Art. 383 pkt 1 k.p.k. sprowadza się do przypadku, gdy wnoszący rewizję nie podaje w wątpliwość ustaleń poczynionych przez sąd I instancji w żadnym istotnym szczególe, lecz stawia zarzut, iż właśnie te ustalenia sąd ocenił nienależycie z punktu widzenia materialnoprawnego.5.Uniewinnienie na rozprawie następuje w ogólności wtedy, gdy sąd dla powzięcia zdania o słuszności oskarżenia rozstrząsnąć ma dane przewodu sądowego i dopiero w świetle przeprowadzonej analizy tych danych, której nie można przeprowadzić bez "postępowania", rozstrzyga, iż oskarżonemu nie można przypisać czynu podlegającego represji karnej.6.Brak znamion przestępstwa w czynie "zarzucanym" widoczny jest już w treści orzeczenia w zestawieniu z normą ustawy i z powszechną świadomością co do społecznego niebezpieczeństwa czynu. Stwierdzenie tego braku przez sąd wymaga w konsekwencji położenia kresu zbędnemu postępowaniu. W każdym stadium tego postępowania sąd ma orzec, iż toczyło się dotąd ono bez właściwej materialnej podstawy, którą jest przestępstwo. Orzeczenie to polega, jak zaznaczono, na umorzeniu postępowania.