V KRN 930/67

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia A. Kafarski (sprawozdawca).Sędziowie: T. Gdowski, J. Zembaty.Prokurator Prokuratury Generalnej: J. Rother.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Władysława M. oskarżonego z art. 255 § 1 i 256 § 1 k.k., po rozpoznaniu rewizji nadzwyczajnej założonej przez Prokuratora Generalnego PRL od postanowienia Sądu Powiatowego we Wrocławiu z dnia 15 czerwca 1967 r., utrzymującego w mocy postanowienie tegoż Sądu wydane w składzie jednoosobowym z dnia 24 maja 1967 r., na podstawie art. 394-396, 400, 383 pkt 3 i 388 § 1 k.p.k.uchylił wymienione wyżej postanowienie Sądu Powiatowego we Wrocławiu i sprawę przekazał temuż Sądowi celem jej rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneJan P. zwrócił się w dniu 14 stycznia 1966 r. do Prokuratury Powiatowej w W. o wszczęcie dochodzenia przeciwko Władysławowi M. i Stanisławowi Z. o przestępstwa z art. 256 § 1 i 255 § 1 k.k., popełnione przez nich w ten sposób, że - działając wspólnie jako członkowie Społecznej Komisji Komitetu Blokowego - w sprawozdaniu z dnia 9 października 1965 r. złożonym jako dowód w sprawie rozwodowej, toczącej się w Sądzie Powiatowym w W. z powództwa Heleny P. przeciwko Janowi P., dopuścili się obrazy tegoż Jana P. oraz zniesławili go.Prokurator, dopatrując się w czynach zarzucanych oskarżonym znamion przestępstwa ściganego z oskarżenia prywatnego, przekazał to doniesienie do Sądu Powiatowego w W. według właściwości.Sąd Powiatowy we Wrocławiu postanowieniem z dnia 5 grudnia 1966 r. umorzył postępowanie w stosunku do obu oskarżonych na podstawie art. 13 ustawy z dnia 2 grudnia 1960 r. o sprawach z oskarżenia prywatnego (Dz. U. Nr 54, poz. 308) w związku z art. 3 lit. c) k.p.k.Po rozpoznaniu zażalenia oskarżyciela prywatnego Sąd Wojewódzki we Wrocławiu postanowieniem z dnia 19 stycznia 1967 r. uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę Sądowi Powiatowemu we Wrocławiu do ponownego rozpoznania.Na posiedzeniu pojednawczym nie doszło do ugody pomiędzy stronami. Następnie oskarżyciel prywatny Jan P. cofnął oskarżenie co do oskarżonego Stanisława Z., na co ten wyraził zgodę.Sąd Powiatowy we Wrocławiu zażądał opinii z Milicji Obywatelskiej o oskarżycielu prywatnym i oskarżonym Władysławie M., wyznaczył rozprawę na dzień 22 maja 1967 r. W tym terminie na wniosek oskarżonego, który wyraził chęć bronienia się przez adwokata, Sąd odroczył rozpoznanie sprawy.Następnie, bez wyznaczenia rozprawy, na posiedzeniu niejawnym Sąd Powiatowy we Wrocławiu (w składzie jednoosobowym) postanowieniem z dnia 24 maja 1967 r. umorzył postępowanie przeciwko Władysławowi M. na zasadzie art. 3 lit. a) k.p.k. z powodu braku znamion przestępstwa w czynie zarzucanym oskarżonemu.Od tego postanowienia wniósł zażalenie oskarżyciel prywatny i Sąd Powiatowy we Wrocławiu w składzie trzyosobowym postanowieniem z dnia 15 czerwca 1967 r. nie uwzględnił zażalenia, utrzymując w mocy zaskarżone postanowienie.W tej sprawie założył rewizję nadzwyczajną w terminie wskazanym w art. 397 k.p.k. na niekorzyść oskarżonego Prokurator Generalny Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.Rewizja Prokuratora Generalnego PRL zarzuca obrazę przepisów prawa procesowego, w szczególności zaś art. 3 lit. a) k.p.k., polegającą na niesłusznym umorzeniu postępowania bez przeprowadzenia postępowania dowodowego, mimo że nie było przesłanek do stosowania w tych warunkach tego przepisu.W konkluzji rewizja wnosi o uchylenie obu zaskarżonych postanowień i przekazanie sprawy Sądowi Powiatowemu we Wrocławiu do merytorycznego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Jak wynika z uzasadnień zaskarżonych postanowień, Sąd zajął stanowisko, że oskarżony Władysław M., sporządzając sprawozdanie Społecznej Komisji Komitetu Blokowego, działał w interesie publicznym, starał się bowiem przez swą działalność zaprowadzić spokój między powaśnionymi małżonkami, a także - jako przedstawiciel Komisji - starał się uzyskać widoczne rezultaty działania tej Komisji. Zbierając materiały do sprawozdania, oskarżony Władysław M. zasięgnął informacji zarówno u oskarżyciela prywatnego, jak i u jego żony, opracowując zaś potem opinię, działał w dobrej wierze, bo miał na uwadze dobro powaśnionych stron. Ponadto oskarżony nie działał sam, lecz w kolektywie. Motywy te sąd rozpoznający trzyosobowo zażalenie oskarżyciela prywatnego uznał za słuszne.W niniejszej sprawie - bez przeprowadzenia postępowania dowodowego - nie było podstaw do umorzenia postępowania przeciwko Władysławowi M. z braku znamion przestępstwa w czynie mu zarzucanym.Zgodnie z powszechnie przyjętą praktyką sądową oraz zasadą prawną wyrażoną w uchwale Izby Karnej Sądu Najwyższego z dnia 19 czerwca 1953 r. (OSN z 1953 r., zesz. IV, poz. 52) umorzenie postępowania może nastąpić tylko wtedy, gdy w czynie, który oskarżonemu zarzuca oskarżyciel, brak jest znamion przestępstwa. Jeżeli natomiast sąd w drodze postępowania ustala - po przeprowadzeniu dowodów - brak istnienia w czynie oskarżonego któregokolwiek ze znamion przestępstwa (czyli nieudowodnienie), to wówczas zachodzą warunki do uniewinnienia oskarżonego (patrz Komentarz S. Kalinowskiego i M. Siewierskiego do k.p.k., 1960, pkt 15 i 16, str. 30-31).Ponadto przy rozpoznawaniu sprawy o przestępstwa z art. 255 § 1 k.k. sąd orzekający powinien mieć na uwadze to, jakie są istotne cechy zniesławienia, co to jest krytyka i jakim kryteriom powinna ona odpowiadać oraz jaki jest wzajemny stosunek krytyki i zniesławienia.Kwestie te zostały już wyjaśnione w uchwale powiększonego składu Sądu Najwyższego z dnia 17 grudnia 1965 r. VI KO 14/59 (OSNKW z 1966 r., zesz. 2, poz. 14), wpisanej do księgi zasad prawnych. W szczególności w ust. IV tej uchwały wykazano, że nie stanowi bezprawia i nie pociąga za sobą odpowiedzialności karnej ujemna ocena zachowania się określonej jednostki dokonana np. w wykonaniu obowiązku społecznego, przewidzianego w statucie organizacji społecznej lub stowarzyszenia.W niniejszej sprawie Władysław M. w sprawozdaniu z dnia 9 października 1965 r. występował jako członek Komisji Społecznej Komitetu Blokowego w W. W świetle jednak oświadczeń i zaświadczeń podpisanych przez Stanisława Z., co do którego oskarżyciel prywatny cofnął swe oskarżenie, zachodziła bezwzględna konieczność sprawdzenia - przez przeprowadzenie stosownych dowodów - tego, w jakiej mierze Komisja Społeczna, jej działalność i decyzje były aprobowane przez Prezydium Komitetu Blokowego, który jedynie miał prawo nadania takim sprawozdaniom wagi dokumentu.Niezależnie od tego, w świetle oświadczenia Stanisława Z., sprawozdanie to nie było wynikiem wspólnych badań i oceny oskarżonego Władysława M. i Stanisława Z. jako pewnego kolektywu, lecz właściwie zostało sporządzone wyłącznie przez oskarżonego Władysława M., Stanisławowi Z. zaś zostało dostarczone do podpisu w czasie jego choroby.Sprawozdanie będące przedmiotem przestępstwa z art. 255 § 1 k.k., abstrahując od prawdziwości stawianych Janowi P. zarzutów, zdaje się zawierać w swej treści wiele wyraźnie obrażających go określeń i zwrotów. W związku z tym trzeba stwierdzić, że niekaralność krytyki nie oznacza braku odpowiedzialności karnej za obelgi wyrażające się w stosowaniu zwrotów, które stanowią przewidzianą w art. 256 § 1 k.k. obrazę godności osobistej innej osoby, jeżeli w konkretnym wypadku nie były one koniecznym środkiem do wyrażenia krytyki.Ponadto oskarżyciel prywatny przedstawił szereg dokumentów pisemnych oraz zgłosił wniosek o przeprowadzenie dowodów mających na celu obalenie krytycznych zarzutów stawianych mu we wspomnianym sprawozdaniu, a w każdym razie przemawiających za pochopnością ocen.W tym stanie rzeczy skoro zarzucane oskarżonemu Władysławowi M. czyny zawierały znamiona przestępstwa bez przeprowadzenia postępowania dowodowego i poddania ocenie sądu zaofiarowanych przez strony dowodów, nie było podstaw do stwierdzenia - tak jak to uczynił Sąd Powiatowy w W. - że oskarżony Władysław M. działał w interesie publicznym lub że działał w dobrej wierze. Ponadto budzi wątpliwość, czy treść sprawozdania wskazywała na to, że działalność Komisji zmierzała do zapewnienia spokoju pomiędzy powaśnionymi małżonkami, skoro sprawozdanie to dopatrywało się winy wyłącznie po stronie Jana P., oceniając jednocześnie chyba jednostronnie i szczególnie pozytywnie Helenę P. W związku z tym trzeba będzie rozważyć, czy nie wchodzi tu bardziej w grę tendencyjność oceny aniżeli bezstronność i obiektywizm, a to tym bardziej, że sporządzony przez oskarżonego dokument miał służyć za dowód w sprawie rozwodowej małżonków P.Z omówionych wyżej przyczyn należało uznać, że umorzenie postępowania nastąpiło przy braku wymaganych przepisem art. 3 lit. a) k.p.k. przesłanek. Nie jest więc ono słuszne, a w każdym razie - przed przeprowadzeniem postępowania dowodowego - jest co najmniej przedwczesne.Na marginesie trybu postępowania zastosowanego w sprawie niniejszej należy zauważyć, że w sprawach o przestępstwo określone w art. 255 k.k. sąd powiatowy, ze względu na zasadę wyrażoną w art. 11 § 3 ustawy z dnia 2 grudnia 1960 r. o sprawach z oskarżenia prywatnego (Dz. U. Nr 54, poz. 308) orzeka w składzie jednego sędziego i dwóch ławników.W sprawach, w których według obowiązujących przepisów sąd powiatowy orzeka na rozprawie kolegialnie, zażalenie na postanowienia tego sądu wydane na posiedzeniu niejawnym w składzie jednego sędziego rozpoznaje jako instancja odwoławcza sąd wojewódzki (uchwała powiększonego składu Sądu Najwyższego z dnia 3 maja 1967 r. VI KZP 12/67, OSNKW z 1967 r., zesz. 9, poz. 87).Ze wskazanych więc przyczyn Sąd Powiatowy nie był uprawniony do rozpoznania w składzie kolegialnym zażalenia na postanowienie z dnia 24 maja 1967 r.