VI KZP 12/67

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes F. Wróblewski,Sędziowie: K. Grzebuła, A. Kafarski, J. Matysiak, A. Pyszkowski, K. Wagner (współsprawozdawca), J. Zembaty (sprawozdawca).Prokuratorzy Generalnej Prokuratury: H. Rajzman, T. Guzkiewicz.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu wniosku Prezesa Sądu Najwyższego z dnia 16 lutego 1967 r., złożonego na podstawie art. 29 ust. 2 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 11, poz. 54), w przedmiocie wyjaśnienia art. 16 i 17 § 4 k.p.k. oraz art. 17 § 2 prawa o ustroju sądów powszechnych i art. 13 ustawy z dnia 20 lipca 1950 r. o zmianie przepisów postępowania karnego (Dz. U. Nr 38, poz. 348) co do tego,czy zażalenia na postanowienia sędziego powiatowego wydane poza rozprawą zawsze ulegają rozpoznaniu przez sąd powiatowy w składzie trzech sędziów, czy też i w jakich wypadkach zażalenia na te postanowienia rozpoznają w instancji odwoławczej sądy wojewódzkie?po wysłuchaniu wniosku prokuratorauchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneI. Według art. 16 k.p.k. przed wejściem w życie ustawy z dnia 28 marca 1958 r. o zmianie przepisów postępowania karnego (Dz. U. Nr 18, poz. 76) sąd powiatowy - o ile przepis szczególny nie stanowił inaczej - orzekał w składzie jednego sędziego i dwóch ławników, i to zarówno na rozprawie, jak i na posiedzeniu niejawnym.Ustawa z dnia 28 marca 1958 r. zmieniła artykuł 16 k.p.k. stanowiąc, że sądy powiatowe orzekają:1) na rozprawie w składzie jednego sędziego i dwóch ławników, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (art. 16 § 1 k.p.k.), a2) na posiedzeniu niejawnym w składzie jednego sędziego (art. 16 § 3 k.p.k.).Nowela do kodeksu postępowania karnego z dnia 28 marca 1958 r. utrzymała więc zasadę kolegialnego orzekania przez sądy powiatowe tylko na rozprawach, a co do posiedzeń niejawnych wprowadziła zamiast niej zasadę orzekania przez jednego sędziego. Od tego zatem czasu sądy powiatowe są obowiązane z reguły wszystkie sprawy należące do ich właściwości i mogące być załatwione w myśl przepisów k.p.k. na posiedzeniu niejawnym (a więc i te sprawy, które na rozprawie powinny załatwiać w składzie kolegialnym, oraz te, które załatwiają po prawomocności wyroku) - rozpoznawać na posiedzeniu niejawnym w składzie jednego sędziego.Od zasady jednoosobowego rozpoznawania spraw przez sądy powiatowe na posiedzeniach niejawnych istnieją wyjątki.Tak więc art. 12 ustawy z dnia 20 lipca 1950 r. o zmianie przepisów postępowania karnego (Dz. U. Nr 38, poz. 348) stanowi, że sąd powiatowy w składzie trzech sędziów rozstrzyga na posiedzeniu niejawnym o przekazaniu wymienionych w tym przepisie spraw do rozpoznania w zwykłym składzie.Innym wyjątkiem jest przepis art. 46 § 2 k.p.k. Według tego przepisu postanowienie w przedmiocie sprostowania oczywistej omyłki pisarskiej w orzeczeniu lub w zarządzeniu podpisuje się w ten sam sposób jak akt ulegający sprostowaniu. Wynika więc z tego, że jeżeli postanowienie o sprostowaniu omyłki pisarskiej dotyczy np. sentencji wyroku wydanego przez sąd powiatowy w składzie jednego sędziego i dwóch ławników, to postanowienie takie musi być wydane przez sąd powiatowy również w składzie jednego sędziego i dwóch ławników.Dalszym wyjątkiem od omawianej zasady jest przepis art. 431 § 1 k.p.k., według którego sąd rozważa sprawę o ułaskawienie w miarę możności w tym samym składzie, w którym wydał wyrok, oraz przepis art. 227 § 2 zdanie drugie (po średniku) k.p.k., dotyczący nieuwzględnienia wniosku strony o sprostowanie protokołu rozprawy.Wyjątkiem od tej zasady jest również przepis art. 11 § 2 zdanie drugie (po średniku) ustawy z dnia 2 grudnia 1960 r. o sprawach z oskarżenia prywatnego (Dz. U. Nr 54, poz. 308). Według bowiem tego przepisu prezes sądu powiatowego może zarządzić w wypadkach wymienionych w art. 11 § 1 tej ustawy rozpoznanie na posiedzeniu niejawnym - w składzie jednego sędziego i dwóch ławników - sprawy o przestępstwo z art. 255 § 1 k.k., jeżeli ze względu na jej okoliczności uzna to za wskazane.II. Właściwość rzeczową sądów powołanych do rozpoznawania zażaleń na postanowienia sądów powiatowych w sprawach karnych, wydane na posiedzeniu niejawnym, normują art. 17 § 4 k.p.k. i art. 17 § 2 prawa o u.s.p., art. 13 ustawy z dnia 20 lipca 1950 r. o zmianie przepisów postępowania karnego (Dz. U. Nr 38, poz. 348) oraz art. 222 § 1 u.k.s. i art. 214 § 1 k.p.k.Wymienione wyżej normy art. 17 § 4 k.p.k. i art. 17 § 2 prawa o u.s.p. mają identyczną treść, stanowią bowiem, że sąd wojewódzki rozpoznaje "środki odwoławcze" od orzeczeń sądów powiatowych, a więc nie tylko rewizje od wyroków tych sądów, ale również zażalenia na ich postanowienia.Wypowiedzianą w tych obu normach zasadę rozpoznawania wszystkich środków odwoławczych od orzeczeń sądów powiatowych przez sądy wojewódzkie ograniczył przepis art. 13 ustawy z dnia 20 lipca 1950 r. o zmianie przepisów kodeksu postępowania karnego (Dz. U. Nr 38, poz. 348), a w szczególności § 2 tego artykułu, który stanowi, że zażalenie wydane w sądach powiatowych przez sędziego poza rozprawą, a więc na posiedzeniu niejawnym, rozpoznaje sąd powiatowy w składzie trzech sędziów.Norma art. 13 tej ustawy jest wyjątkiem od zasady wyrażonej w art. 17 § 4 k.p.k. i w art. 17 § 2 prawa o u.s.p. Trzeba ją więc interpretować ściśle. Przy wykładni tej normy należy w szczególności mieć na uwadze jej § 1, który łączy się ściśle z § 2, jak również to, że norma, którą wprowadziła ustawa z dnia 20 lipca 1950 r., nie uległa dotąd nowelizacji, a nadto że powstała ona w czasie, gdy art. 16 k.p.k. miał inne, wyżej przytoczone sformułowanie i był z nią zharmonizowany. Wtedy bowiem istniało w sądach powiatowych dla pewnego rodzaju przestępstw jednolite postępowanie jednoosobowe, a dla innych przestępstw również jednolite postępowanie kolegialne, a nie było tak, żeby nawet jedna i ta sama sprawa mogła być załatwiana (i to nieraz w stosunku do tego samego oskarżonego) bądź na posiedzeniu niejawnym w składzie jednoosobowym, bądź też na rozprawie w składzie kolegialnym. Z tego też powodu art. 13 § 1 ustawy z dnia 20 lipca 1950 r., łączący się ściśle - jak to już wyżej wspomniano - z § 2 tego artykułu i nadal obowiązujący, rozpoczyna się od słów "w postępowaniu przed sądem jednoosobowym". Słowa te wskazują wyraźnie na to, że § 2 tego artykułu należy stosować tylko do takich spraw, w których według obowiązujących przepisów sądy powiatowe orzekają na rozprawie jednoosobowo.Za tą wykładnią przemawiają i inne względy. Nie ulega wątpliwości, że sprawy rozpoznawane przez sądy powiatowe na rozprawie w składzie kolegialnym dotyczą przestępstw społecznie bardziej niebezpiecznych niż przestępstwa rozpoznawane przez te sądy na rozprawie w postępowaniu jednoosobowym. Te pierwsze sprawy są też zwykle trudniejsze od tych drugich. Oba powyższe względy występują również przy rozpoznawaniu spraw na posiedzeniach niejawnych. Na tych bowiem posiedzeniach orzeka się niejednokrotnie o tak ważnych kwestiach, jak np. o umorzeniu postępowania, o właściwości sądu, o zastosowaniu lub uchyleniu tymczasowego aresztowania. Nie można przyjąć, by właściwość sądu powołanego do rozpoznawania zażaleń na postanowienia wydane w tych lub innych kwestiach w sprawach rozpoznawanych przez sądy powiatowe na rozprawie w składzie kolegialnym zależała od tego, czy sąd powiatowy wydał dane postanowienie na rozprawie, czy też na posiedzeniu niejawnym. Taka bowiem wykładnia przyczyniłaby się do powstania rozbieżności w orzecznictwie i sprzeciwiłaby się logice, gdyż oznaczałaby, że sąd wojewódzki może kontrolować te postanowienia w postępowaniu odwoławczym wtedy, gdy sąd powiatowy wydał je w składzie kolegialnym na rozprawie, nie może zaś tego robić w stosunku do postanowień, które sąd ten wydał na posiedzeniu niejawnym, i to w składzie tylko jednego sędziego. Ta nielogiczność nie występuje natomiast w sprawach o te przestępstwa, które sądy powiatowe rozpoznają także na rozprawie w składzie jednego sędziego. W tych bowiem sprawach orzeka w całym postępowaniu tylko jeden sędzia.Z tych wszystkich względów należy przyjąć, że sąd powiatowy w składzie trzech sędziów rozpoznaje zażalenia tylko na takie postanowienia tego sądu, wydane na posiedzeniu niejawnym w składzie jednego sędziego, które sąd ten wydał w sprawach podlegających - według obowiązujących przepisów - jednoosobowemu rozpoznaniu na rozprawie.Do spraw rozpoznawanych przez sąd powiatowy w postępowaniu jednoosobowym zarówno na rozprawie, jak i na posiedzeniu niejawnym należą - obok spraw karno-administracyjnych w ścisłym znaczeniu i spraw karnych skarbowych - sprawy rozpoznawane w postępowaniu nakazowym oraz z reguły sprawy rozpoznawane w trybie uproszczonym. Mówiąc jednak o postępowaniu w trybie uproszczonym, należy mieć na uwadze, że według orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 8 lipca 1961 r. V K 415/61 (OSN zesz. V z 1962 r., poz. 79) tak zwane postępowanie wykonawcze (np. z art. 409 k.p.k. co do zarządzenia wykonania kary warunkowo zawieszonej) nie toczy się już w trybie uproszczonym oraz że - jak to wyjaśnił Sąd Najwyższy w uchwale składu 7 sędziów z dnia 27 kwietnia 1961 r. VI KO 2/61 (OSN zesz. IV z 1961 r., poz. 53) - trybu uproszczonego nie można utożsamiać z jednoosobowym rozpoznaniem sprawy.Od wymienionej wyżej zasady, że sąd powiatowy w składzie trzech sędziów rozpoznaje zażalenia na takie postanowienia tego sądu wydane na posiedzeniu niejawnym w składzie jednego sędziego, które sąd ten wydał w sprawach podlegających - według obowiązujących przepisów - rozpoznaniu na rozprawie w postępowaniu jednoosobowym, istnieją również wyjątki.Jeden z tych wyjątków wprowadza np. art. 222 § 1 u.k.s., według którego sąd wojewódzki rozpoznaje wszystkie środki odwoławcze, a więc i zażalenia na postanowienia sądu powiatowego wydane na posiedzeniu niejawnym w składzie jednego sędziego. Przepis bowiem art. 13 ustawy z dnia 20 lipca 1950 r. o zmianie przepisów kodeksu postępowania karnego jako norma, która nie weszła do tego kodeksu i jest sprzeczna z art. 222 § 1 u.k.s., nie ma zastosowania w sprawach karnych skarbowych.Inny wyjątek od tej zasady przewiduje art. 214 § 1 k.p.k., stosownie do którego zażalenia na postanowienia odmawiające przywrócenia terminu dotyczącego rewizji załatwia sąd właściwy do rozpoznania rewizji, a więc zawsze sąd wojewódzki (patrz co do tego uchwałę składu zwykłego Sądu Najwyższego z dnia 20 listopada 1959 r. VI KO 99/59, "Nowe Prawo" zesz. 3 z 1960 r., str. 435).Zgodnie z tym, co już wyżej powiedziano, sąd wojewódzki jako instancja rewizyjna jest natomiast zawsze właściwy do rozpoznawania zażaleń na postanowienia sądu powiatowego wydane na posiedzeniu niejawnym w składzie jednego sędziego w sprawach podlegających - według obowiązujących przepisów - rozpoznaniu na rozprawie w składzie kolegialnym.Sąd Wojewódzki jako instancja odwoławcza jest również właściwy do rozpoznawania zażaleń na takie postanowienia sądu powiatowego, które sąd ten wydał na posiedzeniu niejawnym w składzie kolegialnym, i to nawet wtedy, gdy sąd powiatowy wydał je w tym składzie wbrew obowiązującym przepisom, to jest wówczas, gdy powinien był wydać je jednoosobowo. Jeżeli bowiem sąd powiatowy wydał postanowienie w składzie kolegialnym i sam nie przychylił się do zażalenia wniesionego od tego jego postanowienia, to inny skład kolegialny tego sądu nie może rozpoznać zażalenia, gdyż obowiązujące przepisy nie zezwalają na to, by skład kolegialny sądu powiatowego rozpoznawał zażalenia na postanowienia wydane przez inny kolegialny skład tego sądu.Z tych wszystkich względów Sąd Najwyższy uchwalił jak w konkluzji.