KZ 20/49

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia St. Rybczyński (sprawozdawca).Sędziowie: T. Cyprian, E. Merz.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Katarzyny B., osk. z art. 70 § 1 pks, po wysłuchaniu wniosku Prokuratora Sądu Najwyższego na podstawie art. 372 § 1, 378 k.p.k., uchylił postanowienia Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 31 października 1949 r., 17 listopada 1949 r. i 1 grudnia 1949 r.Uzasadnienie faktyczneWyrokiem Sądu Okręgowego w Lublinie z dnia 5 września 1949 r. Katarzyna B. uznana została za winną tego, że w dniu 4 września 1948 r. w Krężnicy Okrągłej, gminy Bełżyce, pow. Lubelskiego wyrabiała spirytus bez zezwolenia i za ten czyn skazana została z art. 70 § 1 pkt 1 pks na 3 miesiące aresztu i 50.000 zł grzywny.Od powyższego wyroku zapowiedziała oskarżona w terminie ustawowym, jak również w terminie ustawowym wywiodła rewizję do miejscowo i rzeczowo właściwego Sądu Apelacyjnego w Lublinie.Sąd Apelacyjny w dniu 31 października 1949 r., na posiedzeniu niejawnym, postanowił na podstawie art. 396 k.p.k. pozostawić rewizję bez rozpoznania. Postanowienie to Sąd Apelacyjny uzasadnił brakiem warunków formalnych przewidzianych w art. 391 k.p.k. Podstawą bowiem rewizji miała być przewidziana pod pkt 3 art. 391 k.p.k. błędna ocena okoliczności faktycznych, gdy w istocie wywód rewizji zarzutu takiego nie zawiera, lecz wprowadza do sprawy nowy zupełnie moment merytoryczny jakoby przypisane oskarżonej przestępstwo popełniła nie ona, lecz znana w sprawie Rozalia S., którą oskarżona miała zasłaniać swymi dotychczasowymi wyjaśnieniami.Na powyższe postanowienie Sądu Apelacyjnego wniosła oskarżona zażalenie do Sądu Najwyższego, które stosownie do § 1 art. 375 k.p.k. złożyła w Sądzie Apelacyjnym w Lublinie. W zażaleniu tym oskarżona twierdzi, iż - wbrew zajętemu przez Sąd Apelacyjny stanowisku - treścią wniesionej przez nią rewizji jest polemika z oceną okoliczności faktycznych przyjętych za podstawę wyroku.Sąd Apelacyjny, postanowieniem z dnia 17 listopada 1949 r., odmówił przyjęcia zażalenia oskarżonej, jako nie znajdującego oparcia w przepisach art. 372 k.p.k., gdyż - jak wynika z uzasadnienia Sądu Apelacyjnego - postanowienie w przedmiocie pozostawienia rewizji bez rozpoznania nie zamykało drogi do wydania wyroku, skoro wyrok w Sądzie Okręgowym już zapadł.Na to postanowienie oskarżona założyła zażalenie oparte na przepisie art. 375 k.p.k.Sąd Apelacyjny postanowieniem z dnia 1 grudnia 1949 r. odmówił przyjęcia również tego drugiego zażalenia, uzasadniając ponowną odmowę brzmieniem przepisu art. 375 § 2 k.p.k., który przewiduje zażalenia na zarządzenia prezesa sądu, a nie na postanowienia sądu.To ostatnie postanowienie Sądu Apelacyjnego oskarżona zaskarżyła zażaleniem wniesionym wprost do Sądu Najwyższego.W tych warunkach Sąd Najwyższy ma rozstrzygnąć następujące zagadnienia:1. Czy oskarżonej służy zażalenie na postanowienie z dnia 31 października 1949 r., którym Sąd Apelacyjny, jako rewizyjny, pozostawił bez rozpoznania na posiedzeniu niejawnym jej rewizję od wyroku Sądu Okręgowego?2. Czy postanowienie Sądu Apelacyjnego z dnia 31 października 1949 r. jest zasadne?Ad 1. Stanowisko zajęte przez Sąd Apelacyjny w Lublinie w postanowieniu z dnia 17 listopada 1949 r., odmawiającym przyjęcia zażalenia oskarżonej na postanowienie, którym pozostawiono bez rozpoznania jej rewizję, jest błędne. Przepis art. 372 § 1 k.p.k. nie dotyczy wyłącznie wyroków pierwszej instancji. Postanowieniem swoim, pozostawiającym na posiedzeniu niejawnym rewizję oskarżonej bez rozpoznania, Sąd Apelacyjny odciął sobie drogę do rozstrzygnięcia samej sprawy wyrokiem na jawnej rozprawie rewizyjnej. Skoro zatem oskarżona uważa, że zachodzą przesłanki do wydania takiego wyroku, może ona postanowienie, o jakim mowa, zaskarżyć zażaleniem do jednej instancji. Instancją taką jest Sąd Najwyższy, który w myśl art. 24 k.p.k. rozpoznaje środki odwoławcze od orzeczeń sądów apelacyjnych, a zatem nie tylko od wyroków (rewizje), lecz również od postanowień (zażalenia).Zażalenia złożone przez oskarżoną, tak pierwsze, jak i późniejsze, mógł Sąd Apelacyjny bądź uznać za zasadne, bądź też przesłać w trybie przewidzianym w art. 376 § 1 k.p.k. do instancji odwoławczej tj. do Sądu Najwyższego. Sąd nie może odmówić przyjęcia zażalenia w takim przypadku. Uczynić to może tylko prezes sądu (dla braku warunków formalnych). Skoro jednak sąd spełnia tę czynność za prezesa, to nie może zasłaniać się dosłownym brzmieniem przepisu art. 375 § 2 k.p.k., gdyż w ten sposób pozbawiłby stronę przewidzianego w ustawie środka odwoławczego.Zresztą kwestia ta jest w obecnym stadium sprawy nieaktualna, gdyż oskarżona wniosła zażalenie wprost do Sądu Najwyższego. Mogła to uczynić na podstawie art. 375 § 3 k.p.k., gdyż pismo zawierające zażalenie jest pismem odwoławczym w rozumieniu tego przepisu. Wobec tego zaś, że termin przewidziany w art. 217 k.p.k. był przez oskarżoną zachowany przy składaniu każdego z zażaleń, Sąd Najwyższy jest mocen i ma obowiązek rozstrzygnąć zasadnicze zagadnienie, które spowodowało to odwołanie: czy zasadne jest postanowienie Sądu Apelacyjnego z dnia 31 października 1949 r.?Ad 2. Przepis art. 396 k.p.k. na który powołuje się postanowienie Sądu Apelacyjnego z dnia 31 października 1949 r., odnosi się wprawdzie do postępowania przed wszystkimi sądami rewizyjnymi, jednakże zakres zastosowania tego przepisu jest rozmaity, a mianowicie: w Sądzie Najwyższym jest on szerszy aniżeli w pozostałych sądach rewizyjnych (okręgowych i apelacyjnych). Z powodu braków przewidzianych w art. 391, 393 § 1-3 k.p.k. można rewizję pozostawić bez rozpoznania na posiedzeniu niejawnym tylko w Sądzie Najwyższym. Natomiast w sądach apelacyjnych i okręgowych jako rewizyjnych przepis art. 396 k.p.k. stosuje się wyłącznie w przypadkach, gdy prezes sądu a quo przeoczył braki formalne, dla których powinien był on odmówić przyjęcia rewizji (art. 388 k.p.k.).Wypływa to z treści przepisu § 2 art. 393 k.p.k. Skoro wywody rewizji od wyroków sądów grodzkich i okręgowych nie muszą czynić zadość przepisowi § 1 art. 393 k.p.k., to jest oczywiste, że niezachowanie w rewizji wymogów przewidzianych w art. 391 k.p.k. nie zwalnia sądu rewizyjnego od obowiązku rozpatrzenia rewizji. Rewizja skierowana do sądu okręgowego lub apelacyjnego może zawierać proste żądanie uchylenia wyroku pierwszej instancji, a na skutek takiego żądania sąd rewizyjny obowiązany jest rozpoznać rewizję w granicach określonych w art. 391 k.p.k. Stosownie do przepisu art. 395 k.p.k. sąd powinien rozpoznać rewizję na rozprawie i wydać wyrok (jeśli, oczywiście, nie mają zastosowania przepisy art. 397 lub 398 k.p.k.). Tym bardziej (argumentem a minori ad maius) nie może sąd apelacyjny lub okręgowy, jako rewizyjny pozostawić rewizji bez rozpoznania na tej tylko podstawie, że to, co strona określa jako błędną ocenę okoliczności faktycznych nie jest, zdaniem sądu, analizą faktów w rozumieniu pkt 3 art. 391 k.p.k. W tej mierze może sąd wypowiedzieć się w wyroku po przeprowadzeniu rozprawy (porównaj J. Markowicz: Kilka uwag na marginesie przepisów o rewizji w znowelizowanym Kodeksie Postępowania Karnego, Państwo i Prawo, zeszyt. 43-44, wrzesień - październik 1949 r.).Wobec wyżej podanych wywodów (nie wchodząc w merytoryczną słuszność oceny zawartego w rewizji zarzutu) należy postanowienia Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 17 listopada 1949 r. i 1 grudnia 1949 r., a w konsekwencji również i postanowienie z dnia 31 października 1949 r. uznać za bezzasadne i podlegające uchyleniu.