KZ 90/52

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia St. Kurowski; Sędziowie: A. Bachrach (sprawozdawca), M. Dobromęski; Prokurator: J. Markowicz.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu złożonego w imieniu Zygmunta B. zażalenia na postanowienie Sądu Wojewódzkiego dla m. st. Warszawy z dnia 21 czerwca 1952 r. postanowił uchylić postanowienie Sądu Wojewódzkiego dla m. st. Warszawy z dnia 21 czerwca 1952 r. i sprawę przekazać temuż Sądowi do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneWyżej wymienionym postanowieniem Sąd Wojewódzki na mocy art. 342 §2 k.p.k. i art. 79 k.k. zarządził "umieszczenie Zygmunta B. w zakładzie leczniczym celem przeprowadzenia leczenia".Na skutek zażalenia na powyższe postanowienie, które wniósł brat oskarżonego, sprawa stała się przedmiotem rozpoznania Sądu Najwyższego.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Art. 79 k.k. przyjmuje za jedną z koniecznych przesłanek umieszczenia oskarżonego w zamkniętym zakładzie dla psychicznie chorych, aby był on sprawcą czynu zabronionego pod groźbą kary. Wobec tego, że do przypisania przestępstwa konieczna jest jedność przedmiotowych znamion przestępstwa oraz winy, wina zaś zachodzić może wówczas tylko, gdy sprawca czynu społecznie niebezpiecznego i zabronionego pod groźbą kary jest poczytalny, przeto należy uznać, że do zastosowania art. 79 k.k. prawo materialne stawia warunek uprzedniego ustalenia, iż oskarżony dopuścił się czynu społecznie niebezpiecznego, zabronionego pod groźbą kary.Ustalenie takie, będące w istocie ustaleniem przedmiotowych znamion przestępstwa, może być dokonane tylko przez sąd i w zasadzie tylko po przeprowadzeniu postępowania dowodowego na rozprawie przy udziale stron.Tymczasem art. 237 § 1 k.p.k. stanowi, iż "w razie umorzenia śledztwa sąd, do którego właściwości sprawa należy, na posiedzeniu niejawnym, po wysłuchaniu podejrzanego lub jego obrońcy, wydaje w wypadkach przez prawo przewidzianych postanowienie co do zastosowania względem podejrzanego środków wychowawczych lub zabezpieczających".Powstaje zatem pytanie, jaki organ i w jakim trybie, na tle obowiązujących przepisów prawnych, powinien ustalić, czy podejrzany rzeczywiście popełnił czyn zabroniony pod groźbą kary, co w myśl art. 79 k.k. stanowi warunek zamknięcia oskarżonego w zakładzie leczniczym.Wobec kategorycznego brzmienia obu przepisów, mianowicie zarówno art. 79 k.k., jak i art. 237 § 1 k.p.k. należy przyjąć następujący tryb postępowania:I.W razie umorzenia śledztwa przez oskarżyciela z powodu ustalenia, iż choroba psychiczna podejrzanego stanowi przeszkodę do wszczęcia lub biegu postępowania karnego, oraz wniesienia przez oskarżyciela publicznego wniosku w trybie art. 237 § 1 k.p.k. sąd powinien postanowienie swe, wydane na posiedzeniu niejawnym, oprzeć na ustaleniu, czy podejrzany dopuścił się społecznie niebezpiecznego czynu, zabronionego pod groźbą kary. Podstawę takiego ustalenia stanowi materiał śledztwa, wyjaśnienie podejrzanego (jeśli choroba nie uniemożliwia ich złożenia lub nie czyni ich jawnie bezwartościowymi), a ponadto materiały zebrane przez sąd w trybie art. 43 k.p.k.II.Na postanowienie sądu w przedmiocie zastosowania środka zabezpieczającego, zgodnie z art. 237 § 2 k.p.k., służy zażalenie.III.Osoba, w stosunku do której rozważana jest kwestia zastosowania środka zabezpieczającego w postaci umieszczenia w zakładzie dla psychicznie chorych albo w innym zakładzie leczniczym, musi mieć w każdej instancji sądowej obrońcę (art. 79 § 1 k.p.k.).W przypadku niniejszym, Sąd Wojewódzki nie ustalił, iż oskarżony B. popełnił czyn zawierający przedmiotowe znamiona przestępstwa, a ponadto pominął drugą konieczną przesłankę art. 79 k.k., tj. ustalenie, że pozostawienie na wolności grozi niebezpieczeństwem porządkowi prawnemu. Pojęcie uciążliwości dla porządku prawnego, na które powołuje się Sąd nie jest identyczne z pojęciem niebezpieczeństwa dla porządku prawnego. Pojęcie niebezpieczeństwa jest dalej idące, gdyż człowiek uciążliwy może być niebezpieczny ale może być również tej cechy pozbawiony.Umieszczenie w zamkniętym zakładzie dla psychicznie chorych w trybie art. 79 k.k. w zw. z art. 237 k.p.k. jest sądowym środkiem przymusu, do zastosowania którego konieczne jest ustalenie przedmiotowego bytu przestępstwa i niebezpieczeństwa grożącego ze strony danej osoby dla porządku prawnego. W innych przypadkach, w których zachodzi konieczność umieszczenia psychicznie chorego w zamkniętym zakładzie leczniczym w celu leczenia lub zabezpieczenia się przed możliwością popełnienia przez niego przestępstwa, zamknięcie chorego w domu leczniczym nie odbywa się w trybie art. 79 k.k. w zw. z art. 237 k.p.k. i sąd nie ma takich uprawnień.Z zasad powyższych postanowienie Sądu Wojewódzkiego dla m. st. Warszawy należało uchylić.