Rw 478/84

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia płk H. Kmieciak. Sędziowie: płk E. Zawiłowski, ppłk T. Kacperski (sprawozdawca).Wiceprokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej: płk L. Adamski.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 20 sierpnia 1984 r. na rozprawie sprawy Ireneusza M., skazanego nieprawomocnie za przestępstwo określone w art. 241 § 2 k.k. - z zastosowaniem art. 73 § 1 i 2 i art. 74 § 2 k.k. - na karę 6 miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres próby wynoszący 3 lata, z powodu rewizji wniesionej przez prokuratora na niekorzyść oskarżonego od wyroku Wojskowego Sądu Okręgowego w N. z dnia 15 czerwca 1984 r.,rewizji prokuratora nie uwzględnił i zaskarżony wyrok utrzymał w mocy (...).Uzasadnienie faktyczne(...) Wyrok ten zaskarżony został rewizją prokuratora, w której - podnosząc zarzuty: a) obrazy przepisów prawa materialnego (art. 387 pkt 1 k.p.k.) "przez zakwalifikowanie czynu oskarżonego jako wypadku mniejszej wagi w rozumieniu art. 241 § 2 k.k. oraz b) rażącej łagodności kary (art. 387 pkt 4 k.p.k.), zwłaszcza z powodu warunkowego zawieszenia wykonania wymierzonej oskarżonemu kary pozbawienia wolności i nieorzeczenia jednocześnie kary grzywny" - wnosił o zmianę zaskarżonego wyroku przez poprawienie kwalifikacji prawnej czynu oskarżonego - na art. 241 § 1 k.k. i orzeczenie wobec niego bezwzględnej kary pozbawienia wolności w granicach wniosku stawianego przez prokuratora przed sądem pierwszej instancji.Po wysłuchaniu przedstawiciela Naczelnej Prokuratury Wojskowej, popierającego rewizję, jak też oskarżonego, proszącego o jej nieuwzględnienie i utrzymanie zaskarżonego wyroku w mocy,Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Nie można już na samym wstępie zgodzić się z poglądem wyrażonym w rewizji, jakoby zaskarżony wyrok "nie zawierał wewnętrznej spójni i proporcji w wymiarze kary w stosunku do obydwu sprawców" (cytat z rewizji).Tymczasem bowiem dopiero uwzględnienie tej rewizji - w sposób w niej zaprezentowany - doprowadziłoby właśnie do naruszenia owej zasady, skoro Zbigniewa P. sąd pierwszej instancji skazał prawomocnie na samoistną karę grzywny, chociaż to właśnie on zainicjował próbę wręczenia funkcjonariuszowi MO - Andrzejowi P. pieniędzy, w zamian za zaniechanie przezeń interwencji, co skarżący pominął całkowitym milczeniem, ignorując poza tym fakt, iż do spożycia przez oskarżonego alkoholu doszło też w wyniku inspiracji Zbigniewa P.Dlaczego więc niby należałoby aż tak - jak sugeruje skarżący - odmiennie ocenić czyn oskarżonego Ireneusza M., skoro przestępne działanie obu ich różniło się tylko tym, że jeden z nich poprzestał - nie z własnej inicjatywy - na próbie wręczenia owemu funkcjonariuszowi MO łapówki w wysokości nieco mniejszej, bo wynoszącej 1.500 zł, drugi zaś, będąc kierowcą samochodu, wypożyczonego od swojego krewnego, bardziej zainteresowany uniknięciem nieprzyjemności osobistych i służbowych (jako żołnierz), włożył temuż funkcjonariuszowi MO 2.000 zł do kieszeni. Uwypuklenie zaś stopnia społecznego niebezpieczeństwa czynów tych sprawców znalazło już - wbrew odmiennemu stanowisku rewizji - dostateczny i wymierny wyraz w wymierzonych im przez sąd pierwszej instancji karach, tym bardziej gdy uwzględni się sankcję przewidzianą w art. 241 § 2 k.k. Z uchwały jednak pełnego składu Izby Karnej Sądu Najwyższego z dnia 30 maja 1979 r. (OSNKW 1979, z. 7-8, poz. 77) wynika wprost konieczność - w takich jak ta sytuacjach - stopniowania środków karnych. Bezwzględne krótkoterminowe kary pozbawienia wolności - jak głoszą wspomniane wytyczne wymiaru sprawiedliwości - powinny być więc orzekane tylko wtedy, gdy inne kary, nie wiążące się z pozbawieniem wolności, nie będą mogły spełnić funkcji ochronnej porządku prawnego.Niezależnie od tego, wywody rewizji, sprowadzające się do zakwestionowania poglądu sądu pierwszej instancji o uznaniu czynu oskarżonego Ireneusza M. za wypadek mniejszej wagi, są nazbyt jednostronne, i tym samym nieprzekonujące. Istota ich polega na ogólnikowym eksponowaniu wyłącznie i w dodatku w sposób wyolbrzymiony - na tle realiów sprawy - stopnia społecznego niebezpieczeństwa czynu popełnionego przez oskarżonego, co - jak wykazano - jest niesłuszne. Nie negując, że stopień społecznego niebezpieczeństwa konkretnego czynu ma ważki wpływ na możliwość uznania go - w sytuacjach ustawą karną przewidzianych - za występek mniejszej wagi, trzeba jednak pamiętać o tym, że ocena takiego czynu w tym aspekcie musi mieć charakter kompleksowy i nie może być oderwana od pozostałych dyrektyw określonych w art. 50 § 1 i 2 k.k. Oceniając ten czyn i uznając go za wypadek mniejszej wagi, należy mieć na względzie okoliczności popełnienia go, motywy działania sprawcy. Te zaś okoliczności, szczegółowo omówione i przeanalizowane w zaskarżonym wyroku, a pominięte milczeniem w rewizji, ocenione wespół z tymi, o których była mowa, po pierwsze zmniejszają wydatnie stopień społecznego niebezpieczeństwa czynu oskarżonego, a po wtóre - przemawiają za słusznością stanowiska sądu pierwszej instancji w kwestii uznania tego czynu za wypadek mniejszej wagi w rozumieniu art. 241 § 2 k.k.Artykuł 241 § 2 k.k. bowiem powinien znaleźć zastosowanie między innymi w sytuacjach, w których specyficzne okoliczności i warunki towarzyszące wręczeniu łapówki miały charakter dominujący, a psychiczne nastawienie wręczającego nie wykazywało dużego - podobnie jak w tej sprawie - nasilenia złej woli.Domaganie się natomiast w rewizji wymierzenia oskarżonemu Ireneuszowi M. kary grzywny jest nieco - oględnie mówiąc - niezrozumiałe, gdyż prokurator występujący na rozprawie głównej o to przecież w ogóle nie wnosił. Niekonsekwencja skarżącego w tym zakresie uwidacznia się także w antynomii między treścią zarzutów rewizyjnych a żądaniami zawartymi w rewizji. Sprawia to w konsekwencji, że nie wiadomo, czy skarżący domaga się w rewizji wymierzenia kary grzywny na podstawie art. 75 § 1 k.k., godząc się zarazem z zastosowaniem w tej sprawie art. 73 k.k., czy też - co jest bardziej na tle uzasadnienia rewizji prawdopodobne - chodzi jedynie o wymierzenie oskarżonemu wyłącznie kary pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania "w granicach wniosku zgłoszonego przez prokuratora przed sądem pierwszej instancji" (cytat z rewizji).Nawet gdyby przyjąć, że skarżący domaga się wymierzenia kary grzywny, to i tak nie można byłoby orzec jej na podstawie art. 75 § 1 k.k., oczywiście w razie uwzględnienia rewizji w pozostałej części.Równie bezpodstawny jest zarzut niezasadnego warunkowego zawieszenia wykonania wymierzonej oskarżonemu przez sąd pierwszej instancji kary pozbawienia wolności. Wbrew bowiem poglądowi skarżącego, oskarżony jest typowym przestępcą przypadkowym. Popełnienie przezeń tego przestępstwa miało charakter incydentalny i jednorazowy. Pozwala to - zważywszy poza tym fakt, iż oskarżony cieszy się nieposzlakowaną opinią i jest wzorowym żołnierzem - na uzasadnione przekonanie, że będzie on - tak jak do tej pory - skrupulatnie przestrzegał zasad porządku prawnego. Z kolei wymierzona przez sąd pierwszej instancji kara stworzy oskarżonemu prawną szansę zrehabilitowania się za swój nieobliczalny i wymagający napiętnowania wybryk, spełniając zarazem jej cele w zakresie społecznego i indywidualnego oddziaływania.