V K 665/63

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia M. Budzianowski (sprawozdawca).Sędziowie: M. Bogusławski, K. Grzebuła.Prokurator Generalnej Prokuratury: S. Mocarski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Jana S. oskarżonego z art. 286 § 2 k.k., po rozpoznaniu założonej przez Ministra Sprawiedliwości rewizji nadzwyczajnej od wyroku Sądu Powiatowego w Olsztynie z dnia 20 listopada 1962 r. utrzymanego w mocy wyrokiem Sądu Wojewódzkiego w Olsztynie z dnia 18 marca 1963 r., na podstawie art. 394-396, 383 pkt 2 i 3, 388 § 1 k.p.k.uchylił powyższe wyroki i sprawę przekazał Sądowi Powiatowemu w Olsztynie do ponownego rozpoznania.Jan S. skazany został wyrokiem Sądu Powiatowego w Olsztynie z dnia 20 listopada 1962 r. z mocy art. 286 § 2 k.k. na karę 8 miesięcy więzienia i 2.000 zł grzywny za to, że nie dopełnił obowiązku ubezpieczenia zatrudnionych w jego kancelarii pracownic: Jadwigi M. - w okresie od 21 maja 1956 r. do stycznia 1957 r. i Salomei M. - w okresie od maja do sierpnia 1959 r.Wyrok powyższy utrzymany został w mocy przez Sąd Wojewódzki w Olsztynie.Od powyższych wyroków Minister Sprawiedliwości założył rewizję nadzwyczajną na korzyść oskarżonego, zarzucając obrazę prawa materialnego polegającą na niesłusznym skazaniu go z art. 286 § 2 k.k., gdy tymczasem popełnione przez niego czyny stanowiły przekroczenie przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym z dnia 28 marca 1933 r. (Dz. U. Nr 51, poz. 396).W konkluzji rewizja nadzwyczajna wnosi o uchylenie zaskarżonych wyroków i umorzenie postępowania w sprawie.Uzasadnienie faktyczneSąd Najwyższy wyraził następujący pogląd:Rację ma rewizja nadzwyczajna, jeśli twierdzi, że oskarżony nie ponosi odpowiedzialności z art. 286 k.k. za zaniechanie ubezpieczenia zatrudnionych w jego kancelarii pracownic. Zgodnie bowiem z treścią rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 1 grudnia 1932 r. (Dz. U. Nr 107, poz. 886), jak i obecnie obowiązującego rozporządzenia z dnia 31 grudnia 1961 r. (Dz. U. Nr 13, poz. 66) komornik, będąc pracownikiem państwowym powołanym do pełnienia czynności egzekucyjnych i innych wskazanych w ustawie, pełni w zasadzie te czynności osobiście, a do załatwiania czynności kancelaryjnych może utrzymywać na własny koszt personel pomocniczy, za którego czynności jest osobiście odpowiedzialny. Przepisy zatem niedwuznacznie wskazują na to, że zatrudnienie przez komornika pracowników następuje nie w ramach jego obowiązków służbowych, lecz w takich ramach, w których komornik występuje jako prywatny pracodawca ze wszystkimi wynikającymi stąd skutkami prawnymi. Okoliczność, że komornik na pokrycie kosztów utrzymania kancelarii zatrzymuje dla siebie 40% pobieranych za czynności opłat, nie pozostaje w żadnym związku z oceną prawną zawieranych przez niego umów o pracę, gdyż stanowi tylko sposób rozliczania się ze Skarbem Państwa. Znajduje to potwierdzenie w fakcie, że prawo komornika do pobierania ryczałtu nie jest uzależnione od tego, czy zatrudnia on pracowników, czy też nie.Trafnie przeto twierdzi rewizja, iż oskarżony Jan S., nie dopełniając obowiązku ubezpieczenia zatrudnionych w jego kancelarii pracownic, działał nie jako urzędnik, lecz jako prywatny pracodawca i że skazanie go na podstawie art. 286 § 2 k.k. nastąpiło z obrazą prawa materialnego.Nie można jednak podzielić wyrażonego w rewizji poglądu, jakoby działanie (zaniechanie) Jana S. stanowiło jedynie przekroczenie przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym i nie uzasadniało odpowiedzialności karnej. Nie można bowiem zapominać o obowiązującym przepisie art. 42 m.k.k., który przewiduje sankcję karną za złośliwe lub uporczywe uchylanie się pracodawcy od wykonania ciążącego na nim ustawowego lub społecznego obowiązku dbałości o dobro pracowników i narażanie ich przez to na szkodę.Jednym z podstawowych obowiązków pracodawcy jest ubezpieczenie pracownika i zapewnienie mu w ten sposób bezpłatnej opieki lekarskiej dla niego samego i dla rodziny pozostającej na jego utrzymaniu. Zaniechanie tegoż jest niewątpliwie działaniem na szkodę pracownika. Dlatego też czyn oskarżonego polegający właśnie na nieubezpieczeniu zatrudnionych w jego kancelarii Jadwigi M. i Salomei M. należałoby ocenić w ramach tego właśnie przepisu.Naturalnie, niezbędne jest tu - zgodnie z wymaganiami cytowanego wyżej art. 42 m.k.k. - ustalenie, czy po stronie oskarżonego zachodziła złośliwość czy uporczywość w uchylaniu się od tego obowiązku, bo tylko wówczas może być mowa o jego winie z tego artykułu. Zebrany w sprawie materiał dowodowy nie pozwala na zajęcie w tym względzie wiążącego stanowiska. Stąd też zachodzi konieczność ponownego rozpoznania sprawy dla uzupełnienia materiału w podanym wyżej kierunku.Z tych względów, nie podzielając wniosku rewizji z przyczyn wyżej przytoczonych, należało orzec jak w sentencji.