V K 852/61

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia M. Paluch.Sędziowie: J. Zembaty, F. Szeliński (sprawozdawca).Prokurator: S. Majewski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Jana Z. w przedmiocie wyroku łącznego z powodu rewizji nadzwyczajnej założonej przez Ministra Sprawiedliwości od wyroku łącznego Sądu Powiatowego w Chełmie z dnia 24 maja 1960 r., złagodzonego wyrokiem Sądu Wojewódzkiego w Lublinie z dnia 12 sierpnia 1960 r., oraz od wyroku łącznego Sądu Powiatowego w Chełmie z dnia 7 lutego 1961 r., utrzymanego w mocy wyrokiem Sądu Wojewódzkiego w Lublinie z dnia 14 kwietnia 1961 r., na podstawie art. 394-396, 400, 383 pkt 2 i 388 k.p.k.uchylił zaskarżone wyroki łączne i sprawę przekazał Sądowi Powiatowemu w Chełmie celem wydania nowego wyroku łącznego.Jan Z. skazany został prawomocnymi wyrokami Sądu Powiatowego w Chełmie:1) z dnia 5 sierpnia 1958 r. z art. 287 § 1 k.k. na 7 miesięcy więzienia za czyn popełniony w dniach 11 i 12 grudnia 1957 r.;2) z dnia 22 kwietnia 1959 r. łącznie na dwa lata więzienia z zaliczeniem tymczasowego aresztu, w tym a) za czyn popełniony w dniu 14 lipca 1958 r. z art. 1 § 3 lit. a) dekretu z dnia 4 marca 1953 r. (Dz. U. Nr 17, poz. 68) na 2 lata więzienia i b) za czyn popełniony w dniu 19 sierpnia 1958 r. z art. 286 § 1 k.k. na 1 rok więzienia (w tej części sąd rewizyjny zmodyfikował określenie przypisanego czynu, pozostawiając bez zmian kwalifikację prawną i wymiar kary);3) z dnia 9 maja 1960 r. z art. 286 § 1 k.k. na 6 miesięcy więzienia za czyn popełniony w okresie od lipca do listopada 1957 r.W związku z powyższymi wyrokami Sąd Powiatowy w Chełmie wydał dwa wyroki łączne, obecnie już prawomocne.Uzasadnienie faktyczneSąd Najwyższy wyraził następujący pogląd prawny:Pierwszy wyrok łączny z dnia 24 maja 1960 r. łączy wyroki poszczególne wymienione wyżej w pkt 1 i 2 i opiewa na 2 lata i 7 miesięcy więzienia, która to kara złagodzona została przez sąd II instancji do 2 lat więzienia.Rozstrzygnięcie to budzi zastrzeżenia wskutek przeznaczenia treści jednego ze zbiegających się wyroków, a mianowicie wyroku wymienionego wyżej w pkt 2, w szczególności z powodu przeoczenia, że wyrok ten dotyczy dwóch przestępstw, za które wymierzono oddzielne kary, sprowadzone następnie do jednej kary łącznej.Gdyby zająć stanowisko, że wyrok łączny I pochłonął kary orzeczone w poszczególnych wyrokach, wymienione w pkt 1 i 2, przy czym kara wymierzona w pkt 2 lit. b) - mimo że sąd wyraźnie tego nie stwierdził - podlega odrębnemu wykonaniu, to sytuacja oskarżonego stałaby się gorsza, niż gdyby wyroku łącznego w ogóle nie wydawano. Nie stanowiłoby to "odpowiedniego" w rozumieniu art. 35 k.k. zastosowania art. 31 § 2 k.k. Gdyby natomiast przyjąć, że wyrok łączny I pochłonął kary wymienione w pkt 1 oraz 2 lit. a) i b), to takie połączenie również obraża przepis art. 35 k.k., albowiem przestępstwo, o którym mowa w pkt 2 lit. b) popełnione zostało już po wydaniu (w I instancji) wyroku w pkt 1.Drugi wyrok łączny z dnia 7 lutego 1961 r. składał się z pierwszego wyroku łącznego (z powtórzeniem jego wadliwej podstawy) oraz z wyroku wymienionego wyżej w pkt 3.Prawomocnie orzeczona kara z tego wyroku łącznego opiewa na 2 lata i 3 miesiące więzienia z wyraźnym stwierdzeniem, że kara wymierzona wyżej w pkt 2 lit. b) podlega odrębnemu wykonaniu (reformatio in peius).W ten sposób sytuacja dla skazanego po drugim wyroku łącznym stała się nawet gorsza, niż gdyby wszystkie wyroki poszczególne zostały wykonane oddzielnie. Przy oddzielnym bowiem wykonaniu kar za czyny wymienione wyżej w pkt 1, 2 i 3 oskarżony miałby do odbycia - przyjmując zasadę pełnej kumulacji - karę 3 lat i 1 miesiąca więzienia, natomiast z mocy prawomocnego drugiego wyroku łącznego ma on odcierpieć karę 3 lat i 3 miesięcy więzienia.Z porównania dat wyroków w pkt 1, 2 i 3 i dat popełnienia poszczególnych przestępstw wynika (co już wyżej wspomniano), że nie wszystkie kary poszczególne dadzą się objąć jednym wyrokiem łącznym, natomiast możliwych jest kilka wariantów połączeń.Prawomocny drugi wyrok łączny, niezależnie od uchybień wyżej opisanych, jest wadliwy również z tego względu, że sankcjonuje "kombinację" połączeniową, która - z kilku możliwych - nie jest najkorzystniejsza dla skazanego. W związku z tym należy zaznaczyć, iż w nie publikowanym dotychczas wyroku z dnia 14 października 1961 r. Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że wybór jednego z możliwych do zastosowania wariantów połączeń nie może być dowolny, że sąd właściwy do wydania wyroku łącznego powinien wybrać taki wariant, który - w razie zastosowania przy łączeniu kar zasady absorpcji w pełnym zakresie - dawałby skazanemu szansę uzyskania kary (sumy kar nie ulegających połączeniu) najniższej, a zatem za punkt wyjściowy do rozważań nad wymiarem kary łącznej w wyroku łącznym sąd powinien przyjąć najkorzystniejszą dla skazanego "kombinację" połączeniową, co oczywiście nie wprowadza, poza ogólnymi ramami zakreślonymi w art. 31 § 2 w związku z art. 35 k.k., żadnych nowych ograniczeń przy wymiarze kary.Powyższe okoliczności uzasadniają wniosek rewizji nadzwyczajnej. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Powiatowy w Chełmie powinien mieć na uwadze wskazówki wynikające z uchwały Sądu Najwyższego z dnia 8 grudnia 1960 r. VI KO 59/60 (OSN 28/61) oraz w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 22 kwietnia 1961 r. V K 190/61 (NP nr 9/61, str. 1199), a także streszczony wyżej pogląd prawny wyrażony w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 14 października 1961 r. V K 636/61.