V KK 157/21

Sygn. akt V KK 157/21 POSTANOWIENIE Dnia 21 czerwca 2022 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Małgorzata Gierszon (przewodniczący) SSN Andrzej Stępka SSN Andrzej Tomczyk (sprawozdawca) Protokolant Agnieszka Murzynowska przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Jerzego Engelkinga, w sprawie M. K. skazanego z art. 200 § 1 k.k. w zw. z art. 12 § 1 k.k. i inne, w Izbie Karnej na rozprawie w dniu 21 czerwca 2022 r., z powodu kasacji wniesionych przez obrońcę skazanego i prokuratora - na korzyść od wyroku Sądu Apelacyjnego w (…) z dnia 29 października 2020 r., sygn. akt II AKa (…) zmieniającego wyrok Sądu Okręgowego w W. z dnia 3 lipca 2020 r., sygn. akt III K (…), 1. oddala kasację obrońcy skazanego jako oczywiście bezzasadną; 2. pozostawia bez rozpoznania kasację prokuratora; 3. obciąża Skarb Państwa kosztami wywołanymi kasacją prokuratora, a skazanego pozostałymi kosztami postępowania kasacyjnego. UZASADNIENIE 2 M. K. został oskarżony o to, że: „I. w okresie od nieustalonego miesiąca 2018 roku nie później jak w marcu 2018 roku do 23 lipca 2019 roku w S., gmina Ś., w swoim mieszkaniu oraz innych miejscach na terenie gminy Ś., w krótkich odstępach czasu i w wykonaniu z góry powziętego zamiaru, używając przemocy w postaci przytrzymania za nadgarstek, zamknięcie w samochodzie osobowym i wywiezienie do lasu, a także grożenie swoją postawą, wielokrotnie doprowadził małoletnią poniżej 15 lat K. O. do obcowania płciowego oraz do innych czynności seksualnych w ten sposób, że odbywał z nią stosunki oralne poprzez wprowadzenie penisa do ust pokrzywdzonej, dotykanie penisem narządów płciowych oraz odbytu pokrzywdzonej oraz wprowadzanie palca do jej pochwy, a także dotykał zewnętrznych narządów płciowych pokrzywdzonych, tj. o przestępstwo z art. 197 § 3 k.k. w zw. z art. 197 § 2 k.k. i art. 12 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k.; II. w nieustalonym miesiącu 2018 r. nie później niż w marcu 2018 r. w S., gm. Ś., w swoim mieszkaniu prezentował małoletniej poniżej 15 lat K. O. treści pornograficzne w ten sposób, że wyświetlił jej na swoim laptopie film o treści pornograficznej, tj. o przestępstwo z art. 200 § 3 k.k.; III. w nieustalonym dniu lipca 2019 roku w S., gmina Ś., w swoim mieszkaniu prezentował małoletniej poniżej 15 lat M. Z. treści pornograficzne w ten sposób, że wyświetlił jej na swoim laptopie film o treści pornograficznej, tj. o przestępstwo z art. 200 § 3 k.k.; IV. od nieustalonego miesiąca 2018 r. nie później jak w marcu 2018 roku do nieustalonego dnia lipca 2019 roku w S., gmina Ś. w swoim mieszkaniu oraz innych miejscach na terenie gminy Ś., w krótkich odstępach czasu i w wykonaniu z góry powziętego zamiaru, w celu swojego zaspokojenia seksualnego prezentował małoletniej poniżej 15 lat K. O. wykonanie czynności seksualnej w ten sposób, że w jej obecności onanizował się, tj. o przestępstwo z art. 200 § 4 k.k. w zw. z art. 12 § 1 k.k.; V. w okresie nie później jak w marcu 2019 roku do nieustalonego dnia lipca 2019 roku w S., gmina Ś. oraz w lesie nieopodal S., usiłował doprowadzić 3 małoletnią poniżej lat 15 M. Z. do poddania się innej czynności seksualnej w postaci dotykania jej miejsc intymnych w ten sposób, że udzielił M. Z. obietnicy korzyści majątkowej w zamian za poddanie się wyżej wskazanym czynnościom seksualnym a następnie naruszył nietykalność cielesną pokrzywdzonej poprzez dotykanie przez spodnie jej nóg, przy czym zamiaru poddania się przez pokrzywdzoną innej czynności seksualnej nie osiągnął z uwagi na postawę pokrzywdzonej, tj. o przestępstwo z art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 199 § 3 k.k. i art. 217 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k.; VI. w okresie od nie później jak w marcu 2019 roku do nieustalonego dnia lipca 2019 roku w S., gmina Ś. usiłował doprowadzić małoletnią poniżej lat 15 M. B. do obcowania płciowego w ten sposób, że udzielił M. B. obietnicy korzyści majątkowej w zamian za obcowanie płciowe, przy czym swojego zamiaru nie osiągnął z uwagi na postawę pokrzywdzonej, tj. o przestępstwo z art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 199 § 3 k.k.” Sąd Okręgowy w W. wyrokiem z dnia 3 lipca 2020 r., sygn. akt III K (…), orzekł: „I. oskarżonego M. K. w ramach zarzucanych mu czynów opisanych w pkt. I. i IV. części wstępnej wyroku uznaje za winnego tego, iż w okresie pomiędzy 1 września 2017r. a 11 lipca 2019 roku w S., gmina Ś., w swoim mieszkaniu oraz innych miejscach na terenie gminy Ś., w krótkich odstępach czasu i w wykonaniu z góry powziętego zamiaru, wielokrotnie doprowadził małoletnią poniżej 15 lat K. O. do: obcowania płciowego, w ten sposób, że odbył z nią stosunki oralne poprzez wprowadzenie penisa do ust pokrzywdzonej, a także do innych czynności seksualnych w ten sposób, że dotykał penisem odbytu pokrzywdzonej, wprowadzał palca do jej pochwy, dotykał zewnętrznych narządów płciowych pokrzywdzonej, a nadto polecał jej dotykać swego penisa, tj. czynu z art. 200 § 1 k.k. w zw. z art. 12 § 1 k.k. i za to na podstawie art. 200 § 1 k.k. wymierza mu karę 5 (pięciu) lat pozbawienia wolności; II. oskarżonego M. K. uznaje za winnego popełnienia zarzucanego mu czynu opisanego w pkt. II. części wstępnej wyroku, przyjmując, iż czynu tego dopuścił się w okresie pomiędzy 1 września 2017 r. a 11 lipca 2019 roku, tj. czynu z 4 art. 200 § 3 k.k. i za to na podstawie art. 200 § 3 k.k. wymierza mu karę 6 (sześciu) miesięcy pozbawienia wolności; III. oskarżonego M. K. uznaje za winnego tego, iż w okresie pomiędzy 1 września 2018r. a 21 lipca 2019 roku w S., gmina Ś., w swoim mieszkaniu usiłował zaprezentować małoletniej poniżej 15 lat M. Z. treści pornograficzne poprzez wyświetlenie jej na swoim laptopie filmu o treści pornograficznej, przy czym swojego zamiaru nie osiągnął z uwagi na postawę pokrzywdzonej, która z uwagi na zamknięcie oczu z przedmiotowymi treściami się nie zapoznała, tj. czynu z art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 200 § 3 k.k. i za to na podstawie art. 14 § 1 k.k. w zw. z art. 200 § 3 k.k. wymierza mu karę 5 (pięciu) miesięcy pozbawienia wolności; IV. oskarżonego M. K. uznaje za winnego tego, iż w okresie pomiędzy 1 września 2018r. a 21 lipca 2019 roku w S., gmina Ś. oraz w lesie nieopodal S., usiłował doprowadzić małoletnią poniżej lat 15 M. Z. do poddania się innej czynności seksualnej w postaci dotykania jej miejsc intymnych w ten sposób, że naruszył nietykalność cielesną pokrzywdzonej poprzez dotykanie przez spodnie jej nóg, przy czym zamiaru poddania się przez pokrzywdzoną innej czynności seksualnej nie osiągnął z uwagi na postawę pokrzywdzonej, tj. czynu z art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 200 § 1 k.k. i za to na podstawie art. 14 § 1 k.k. w zw. z art. 200 § 1 k.k. wymierza mu karę 2 (dwóch) lat pozbawienia wolności; V. oskarżonego M. K. uznaje za winnego tego, iż w okresie pomiędzy początkiem maja a 21 lipca 2019 roku w S., gmina Ś. usiłował doprowadzić małoletnią poniżej lat 15 M. B. do obcowania płciowego, proponując jej takie obcowanie, przy czym swojego zamiaru nie osiągnął z uwagi na odmowę pokrzywdzonej, tj. czynu z art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 200 § 1 k.k. i za to na podstawie art. 14 § 1 k.k. w zw. z art. 200 § 1 k.k. wymierza mu karę 2 (dwóch) lat pozbawienia wolności; VI. na podstawie art. 85 i art. 86 § 1 k.k. łączy wymierzone powyżej jednostkowe kary pozbawienia wolności i wymierza oskarżonemu karę łączną 6 (sześciu) lat pozbawienia wolności; VII. na podstawie art. 63 § 1 k.k. na poczet orzeczonej kary łącznej pozbawienia wolności zalicza oskarżonemu M. K. okres jego zatrzymania i 5 tymczasowego aresztowania od dnia 22 lipca 2019 r. godz. 12:05 do dnia 3 lipca 2020 r.; VIII. na podstawie art. 41a § 2 k.k. orzeka zakaz kontaktowania się oskarżonego M. K. z pokrzywdzonymi: K. O., M. Z. i M. B. zarówno osobiście jak i za pomocą środków do porozumiewania się na odległość, a także zakaz zbliżania się do nich na odległość mniejszą niż 50 (pięćdziesiąt) metrów przez okres po 10 (dziesięć) lat; IX. na podstawie art. 41 § 1a zdanie drugie k.k. orzeka wobec oskarżonego M. K. dożywotni zakaz zajmowania stanowisk, wykonywania zawodów oraz prowadzenia działalności związanej z wychowaniem, leczeniem, edukacją małoletnich lub z opieką nad nimi; X. na podstawie art. 46 § 1 k.k. orzeka od oskarżonego M. K. tytułem zadośćuczynienia na rzecz: • K. O., reprezentowanej przez matkę A. S., w wysokości 30.000 zł; • M. Z., reprezentowanej przez rodziców M. Z. i N. Z., w wysokości 10.000 zł; • M. B., reprezentowanej przez rodziców K. B. i R. B., w wysokości 5.000 zł; (…)”. Apelacje od tego wyroku wnieśli: obrońca oskarżonego i prokurator. Po rozpoznaniu sprawy z powodu tych apelacji Sąd Apelacyjny w (…) wyrokiem z dnia 29 października 2020 r., sygn. akt II AKa (…), orzekł: „I. zmienia zaskarżony wyrok wobec M. K., w ten sposób, że: - uniewinnia oskarżonego od czynu z art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 200 § 1 k.k. przypisanego w pkt V części rozstrzygającej, stwierdzając, że utraciło moc o karze łącznej zawarte w pkt VI, - uchyla orzeczenie wydane na postawie art. 46 § 1 k.k. dotyczące M. B., zawarte w pkt X części rozstrzygającej; II. w pozostałym zakresie utrzymuje zaskarżony wyrok w mocy; III. na podstawie art. 85 § 1 k.k. i art. 86 § 1 k.k. wymierza oskarżonemu M. K. karę łączną 5 (pięciu) lat i 2 (dwóch) miesięcy pozbawienia wolności, zaliczając na 6 jej poczet na podstawie art. 63 § 1 k.k., okres tymczasowego aresztowania od dnia 22.07.2019 r., godz. 12:05 do 29.10.2020 r.; (…)”. Kasacje od tego wyroku wnieśli: obrońca skazanego oraz prokurator. Prokurator Rejonowy w Ś. zaskarżył wyrok na korzyść skazanego w części dotyczącej utrzymania w mocy wyroku sądu I instancji odnoszącej się do rozstrzygnięcia o środku karnym, zarzucając „mające wpływ na treść orzeczenia rażące naruszenie prawa materialnego, to jest przepisu art. 41a § 2 k.k., wyrażające się w utrzymaniu w pozostałym zakresie rozstrzygnięcia Sądu I instancji, to jest z zakresie, w jakim Sąd Apelacyjny w (…) utrzymał w mocy zawarte w punkcie VIII sentencji wyroku Sądu Okręgowego w W. sygn. III K (…) rozstrzygnięcie o środku karnym zakazu zbliżania się do pokrzywdzonej M. B. oraz kontaktowania się z tą pokrzywdzoną, podczas gdy jednocześnie Sąd II instancji uniewinnił M. K. od czynu przeciwko wolności seksualnej i obyczajności na szkodę wskazanej pokrzywdzonej, zawartego w punkcie VI części wstępnej wyroku Sądu Okręgowego w W., za który orzeczono ten środek karny.” W konkluzji autor kasacji wniósł „o zmianę zaskarżonego wyroku Sądu Apelacyjnego w (…) w punkcie II części rozstrzygającej poprzez uchylenie rozstrzygnięcia zawartego w punkcie VIII sentencji wyroku Sądu Okręgowego w W. sygn. III K (…) w części dotyczącej zakazu zbliżania się do pokrzywdzonej M. B. oraz kontaktowania się z tą pokrzywdzoną.” Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Z powodu oddalenia kasacji obrońcy skazanego jako oczywiście bezzasadnej uzasadnienie postanowienia Sądu Najwyższego zostało ograniczone wyłącznie do rozstrzygnięcia wydanego w związku z kasacją prokuratora. Nie ulega wątpliwości, że po przekazaniu Sądowi Najwyższemu przyjętej kasacji ma on nie tylko prawo, ale i obowiązek kontroli formalnej skargi kasacyjnej. W sytuacji, gdy nie odpowiada ona przepisom wymienionym w art. 530 § 2 k.p.k., tj. wymogom płynącym z art. 120 k.p.k., art. 429 § 1 k.p.k. oraz art. 523 § 1 k.p.k., Sąd Najwyższy na podstawie art. 531 § 1 k.p.k. powinien taką kasację pozostawić bez rozpoznania. 7 Analiza wyroku Sądu odwoławczego wykazała, że M. K. został uniewinniony od czynu z art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 200 § 1 k.k. przypisanego w pkt V. części rozstrzygającej wyroku Sądu pierwszej instancji. Oznacza to, że wraz z wydaniem zaskarżonego kasacją rozstrzygnięcia wobec M. K. utraciły moc wszelkie rozstrzygnięcia związane z tym czynem, objętym wcześniejszym skazaniem. Jednoznacznie dał temu wyraz Sąd Apelacyjny w (…) w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, kiedy wprost stwierdził, że w konsekwencji zmiany wyroku Sądu pierwszej instancji poprzez uniewinnienie oskarżonego od czynu przypisanego mu w pkt V. dotyczącego zachowania wobec M. B. „… też utraciło moc orzeczenie o karze łącznej wymierzonej oskarżonemu oraz o środku kompensacyjnym na rzecz M. B.”. Wprawdzie w wyliczeniu tym Sąd odwoławczy pominął rozstrzygnięcie o środku karnym – zakazie kontaktowania się z M. B. i zbliżania się do niej, ale oczywiste jest, że rozstrzygnięcie takie, mające przecież charakter akcesoryjny wobec rozstrzygnięcia o winie, podobnie jak wymienione orzeczenia o karze łącznej i o środku kompensacyjnym, utraciło moc. Natomiast to, że Sąd Apelacyjny w rzeczywistości postąpił inaczej niż wynika to z jego trafnych spostrzeżeń i uchylił orzeczenie o środku kompensacyjnym oraz stwierdził, że utraciło moc orzeczenie o karze łącznej, natomiast zupełnie bezrefleksyjnie utrzymał rozstrzygnięcie „zbiorcze” Sądu pierwszej instancji dotyczące zakazu kontaktowania się oskarżonego z pokrzywdzonymi i zbliżania się do nich, wśród których wymieniona była M. B. nie powoduje, że orzeczenie to funkcjonuje w obrocie prawnym. Sformułowanie zatem zarzutu kasacyjnego przez prokuratora, dotyczącego niewydania właściwego rozstrzygnięcia przez Sąd drugiej instancji odnoszącego się do środka karnego, w postaci zakazu kontaktowania się z pokrzywdzoną M. B. oraz zbliżania się do niej należało uznać za niedopuszczalne, występuje bowiem brak substratu zaskarżenia. Dodatkowo należy też stwierdzić, że nawet w sytuacji, gdyby stać na stanowisku obowiązywania tego środka karnego wobec utrzymania w mocy rozstrzygnięcia o nim przez Sąd Apelacyjny w (…), wydaje się, że przepis art. 523 § 2 k.p.k. stoi jednoznacznie na przeszkodzie rozpoznaniu kasacji wywiedzionej przez prokuratora niebędącego Prokuratorem Generalnym, wszak jej zarzut nie jest 8 powiązany ze skazaniem oskarżonego za przestępstwo na karę pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania, lecz z jego uniewinnieniem. Z tych więc względów Sąd Najwyższy pozostawił bez rozpoznania kasację Prokuratora Rejonowego w Ś..