V KK 193/23

V KK 193/23 POSTANOWIENIE Dnia 16 maja 2024 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Jarosław Matras w sprawie K. G. skazanego z art. 54 § 1 k.k.s. i in. po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w trybie art. 535 § 3 k.p.k. w dniu 16 maja 2024 r., kasacji wniesionej przez obrońcę skazanego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 16 listopada 2022 r., sygn. akt II AKa 259/22, utrzymującego w mocy wyrok Sądu Okręgowego w Sieradzu z dnia 18 lutego 2022 r., sygn. akt II K 1/17, p o s t a n o w i ł 1. oddalić kasację jako oczywiście bezzasadną; 2. obciążyć skazanego kosztami sądowymi postępowania kasacyjnego. [J.J.] UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 18 lutego 2022 r., sygn. akt II K 1/17 Sąd Okręgowy w Sieradzu – po rozpoznaniu sprawy co do ośmiu oskarżonych (których nie dotyczy V KK 193/23 2 kasacja) – uznał oskarżonego K. G. za winnego popełnienia czynu wyczerpującego dyspozycję art. 54 § 1 k.k.s. i art. 65 § 1 k.k.s. w zw. z art. 7 § 1 k.k.s. i art. 6 § 2 k.k.s. za co wymierzył mu karę 10 miesięcy pozbawienia wolności, której wykonanie warunkowo zawiesił na okres 2 lat próby oraz grzywnę w wysokości 400 stawek po 100 zł każda. Na poczet orzeczonej wobec oskarżonego kary grzywny sąd zaliczył mu okres rzeczywistego pozbawienia go wolności w tej sprawie przyjmując, że jest on równoważny dwóm stawkom dziennym grzywny. Apelację w tej sprawie wniósł obrońca oskarżonego, który zaskarżając wyrok sądu pierwszej instancji w całości podniósł zarzuty naruszenia przepisów postępowania karnego mającego wpływ na treść orzeczenia (art. 7 k.p.k.) polegające na dokonaniu wadliwej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego. Stawiając te zarzuty skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego orzeczenia i uniewinnienie oskarżonego od zarzucanego mu czynu. Wyrokiem z dnia 16 listopada 2022 r., sygn. akt II AKa 259/22, Sąd Apelacyjny w Łodzi zaskarżony wyrok utrzymał w mocy. W złożonej kasacji obrońca K. G. zaskarżył w całości wyrok sądu odwoławczego, zarzucając temu orzeczeniu: „rażącą obrazę przepisów postępowania mającą wpływ na treść wydanego orzeczenia, a to art. 29 k.p.k. i art. 6 k.p.k., stanowiące bezwzględną przyczynę odwoławczą określoną w art. 439 § 1 pkt. 2 k.p.k., a polegająca na tym, że postępowanie odwoławcze przed Sądem Apelacyjnym w Łodzi w niniejszej sprawie prowadzone było przez nienależycie obsadzony skład sędziowski, ponieważ w składzie orzekających sędziów zasiadali sędziowie E.P. oraz P.Z., co do których istnieją uzasadnione wątpliwości co do ich niezawisłości wynikające z okoliczności ich powołania na stanowiska Sędziów Sądu Apelacyjnego przez organ nieuprawniony tj. Krajową Radę Sądownictwa, ukształtowaną w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r. poz. 3), a zatem nie spełniający wymogów sądu właściwego dla demokratycznego państwa prawa, o którym mowa w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, co w konsekwencji doprowadziło-do naruszenia konstytucyjnej gwarancji oskarżonego do dwuinstancyjnego V KK 193/23 3 postępowania poprzez pozbawienie go możliwości kontroli odwoławczej skazującego go wyroku Sądu meriti przez należycie obsadzony, bezstronny, niezawisły i niezależny Sąd II instancji.” Podnosząc to uchybienie obrońca wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym. W odpowiedzi na kasację obrońcy skazanego, Prokurator Okręgowy w Sieradzu wniósł o jej oddaleni jako oczywiście bezzasadnej. Sąd Najwyższy zważył co następuje. Kasację obrońcy skazanego należało oddalić w trybie przewidzianym w art. 535 § 3 k.p.k. Odnosząc się do opisanego w kasacji uchybienia, któremu skarżący nadał rangę bezwzględnego powodu odwoławczego (art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.) trzeba przypomnieć, że problem procesowego statusu orzeczeń wydanych przez sędziów powołanych na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, ukształtowanej nowelą z dnia 8 grudnia 2017 r. (Dz.U. z 2018 r., poz. 3), już po wydaniu w dniu 19 listopada 2019 r. wyroku przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w sprawach C 585/18, C 624/18, C 625/18, został rozstrzygnięty uchwałą trzech połączonych Izb Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r. BSA-I-4110-1/20 (OSNK 2020, z. 2, poz. 7). Bezspornym jest, że uchwała ta zachowuje swoją ważność i wiąże wszystkie składy Sądu Najwyższego z powodów wskazanych w uzasadnieniu postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 16 września 2021 r., I KZ 29/21 (OSNK 2021, z. 10, poz. 41). Niczego w tej kwestii nie zmienia decyzja nazwana formalnie „wyrokiem” Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 kwietnia 2020 r., U 2/20, OTK-A 2020, poz. 61 (por. m.in.: postanowienie SN z dnia 16 września 2021 r., I KZ 29/21; uchwała Sądu Najwyższego z dnia 5 kwietnia 2022 r., III PZP 1/22; uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22, OSNK 2002, z. 6, poz. 22). Jak słusznie podkreśla się w orzecznictwie, wyrok ten „wykracza poza zawarty w art. 188 Konstytucji RP katalog orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego, które z mocy art. 190 ust. 1 Konstytucji RP uzyskują moc powszechnie obowiązującą. Wyrok ten nie uzyskał zatem mocy powszechnie obowiązującego orzeczenia i co oczywiste nie mógł uchylić uchwały trzech Izb SN (BSA I-4110-1/20), ani przesądzić o jej obowiązywaniu. Stanowić mógł zatem jedynie wyraz V KK 193/23 4 określonego i niewiążącego poglądu prawnego tego organu (Trybunału Konstytucyjnego)" (tak: postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 23 listopada 2022 r., I KO 79/21 i I KO 80/21; por. także m.in.: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 18 stycznia 2023 r., IV KZ 59/21; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 czerwca 2023 r., II KK 489/21; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 grudnia 2023 r., II KK 74/22). W odniesieniu do sędziów sądów powszechnych wspomniana wcześniej uchwała stanowiła w pkt 2, co następuje: „2. Nienależyta obsada sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. albo sprzeczność składu sądu z przepisami prawa w rozumieniu art. 379 pkt 4 k.p.c. zachodzi także wtedy, gdy w składzie sądu bierze udział osoba powołana na urząd sędziego w sądzie powszechnym albo wojskowym na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw, jeżeli wadliwość procesu powoływania prowadzi, w konkretnych okolicznościach, do naruszenia standardu niezawisłości i bezstronności w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności.” Powyższe stwierdzenie uchwały wprost wyklucza zatem automatyzm zaistnienia uchybienia z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. Oznacza to, że dla skuteczności zgłaszanego uchybienia z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. wymagane jest wykazanie konkretnymi okolicznościami (chociażby wskazanymi w uzasadnieniu uchwały jako tzw. test), że wadliwość procesu powołania prowadzi do naruszenia konstytucyjnego oraz konwencyjnego standardu niezawisłości i bezstronności sądu. Wskazany problem dotyczący skutku procesowego, który może dotknąć orzeczenie sądu powszechnego, w składzie którego był sędzia powołany na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, której kształt został określony nowelą z dnia 8 grudnia 2017 r. (Dz.U. z 2018 r., poz. 3), ponownie został wywołany wyrokiem wydanym w dniu 22 lipca 2021 r. przez Europejski Trybunał Praw Człowieka (ETPC) w sprawie Reczkowicz przeciwko Polsce (skarga nr 43447/19). W wyroku tym ETPC stwierdził, że oczywiste naruszenie prawa krajowego w procesie powoływania sędziów wynikało z zaangażowania w proces nominacyjny Krajowej Rady Sądownictwa, w składzie V KK 193/23 5 ukształtowanym nowelą z dnia 8 grudnia 2017 r., a który to organ był (i dalej – jest) pozbawiony niezależności od władzy wykonawczej i ustawodawczej, co umożliwiło władzy wykonawczej i ustawodawczej na bezpośrednią lub pośrednią ingerencję w procedurę powoływania sędziów (pkt 276 wyroku). Co istotne, podnosząc tę okoliczność ETPC określił, że taka procedura powoływanie sędziów jest per se niezgodna z art. 6 ust. 1 EKPC i wpływa negatywnie na cały proces i podważa (zagraża) legitymacji sądu złożonego z tak powoływanych sędziów (pkt 276). O ile jednak w tej sprawie z uwagi na fakt, że skarga dotyczyła orzeczenia wydanego przez Sąd Najwyższy-Izbę Dyscyplinarną, Trybunał nie prowadził rozważań koniecznych dla trzeciej części testu wypracowanego na gruncie sprawy Guðmundur Andri Ástráðsson vs. Islandia, to stwierdzenia te postawiły ponownie do rozstrzygnięcia problem, czy stwierdzone naruszenie standardu z art. 6 ust. 1 EKPC w odniesieniu do skażenia samej procedury powołania sędziego faktem działania ciała zależnego od polityków (KRS po noweli) mogą być naprawione w toku postępowania krajowego, a jeśli tak, to w jakiej procedurze, czy też takiej możliwości nie ma i zawsze winien działać efekt kasatoryjny w postaci konieczności uchylenia zaskarżonego orzeczenia na podstawie art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. Przedstawione w wyroku z dnia 22 lipca 2021 r. zapatrywania Trybunału wskazujące na proceduralne naruszenie standardu z art. 6 ust. 1 EKPC, spowodowały potrzebę weryfikacji sposobu postrzegania problemu prawnego przedstawionego w uchwale trzech Izb Sądu Najwyższego i w konsekwencji skutkowały podjęciem uchwały składu 7 sędziów Sądu Najwyższego w sprawie I KZP 2/22 (OSNK 2022, z. 6, poz. 22), w której wskazano procesowe instrumenty mogące prowadzić do sanowania tego uchybienia. Nie omawiając szczegółowo treści tej uchwały, wystarczy wskazać, że Sąd Najwyższy potwierdził aktualność dotychczasowego stanowiska, w myśl którego wydanie orzeczenia przez sąd powszechny, w składzie, którego zasiada sędzia, który dostał powołanie w wadliwej (opisanej już wyżej) procedurze, nie stanowi automatycznie uchybienia, które kwalifikowane jest z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. Podkreślił wszakże, że KRS nie jest tym organem, który wymieniony jest w Konstytucji RP jako konieczny element do skutecznego powołania sędziego. Skoro tak, to nie powtarzając tych wywodów, stwierdzić, wszakże należy, że doszło do takiej prawnej sytuacji, gdy wszyscy V KK 193/23 6 sędziowie powołani w tym trybie są powołani w sposób konstytucyjnie ułomny, albowiem zostali powołani pomimo braku wymaganego wniosku z art. 179 Konstytucji RP. Wskazano w uzasadnieniu uchwały I KZP 2/22, kto ponosi odpowiedzialność za taki stan prawny, a także podkreślono konieczność pragmatycznego podejścia do konsekwencji takiego stanu rzeczy, co powiązano m.in. z zapewnieniem ochrony prawnej stronom tych postępowań, w których orzekały sądy z udziałem tak powołanych (w wadliwej procedurze) sędziów. Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym przedmiotową sprawę, akceptując wykładnię przepisów prawa dokonaną we wskazanej uchwale z dnia 2 czerwca 2022 r., nie mógł pominąć kwestii kluczowej dla oceny zasadności zgłaszanego zarzutu, a dotyczącej braku na etapie postępowania odwoławczego jakichkolwiek zastrzeżeń skarżącego co do składu sądu orzekającego. Z akt sprawy, w tym znajdującego się na k. 2785 zarządzenia o wyznaczeniu terminu rozprawy apelacyjnej, wynika, że tak sam oskarżony jak i jego obrońca zostali zawiadomieni o składzie orzekającym wyznaczonym do rozpoznania niniejszej sprawy. Informacje te otrzymali w terminie umożliwiającym im ewentualne złożenie wniosku o przeprowadzenie testu bezstronności sędziów czy też ich wyłączenie. Ponadto zarówno oskarżony jak i jego obrońca byli obecni na terminie rozprawy apelacyjnej w dniu 3 listopada 2022 r. (k. 2795) i także wówczas takich wniosków nie złożyli, choć skład sądu odwoławczego był im znany, podobnie jak i fakt otrzymania przez sędziów E. P. i P. Z. nominacji do Sądu Apelacyjnego w Łodzi w procedurze, która stanowi poważne naruszenie prawa krajowego, a także naruszenie art. 6 ust. 1 EKPC. Co więcej, obrońca nie tylko nie złożył wniosku o wyłączenie, ale nawet nie złożył oświadczenia do protokołu, w którym zawarłby swoje zastrzeżenia co do składu orzekającego, chociaż przecież znana mu była treść uchwały trzech Izb Sądu Najwyższego (lub powinna mu być znana – w kasacji nie twierdzi się, że dopiero obecnie zapoznał się z uchwałą), czy też innych orzeczeń Sądu Najwyższego, w których wskazywano, iż KRS nie jest organem niezależnym od władzy wykonawczej i ustawodawczej. Takie zachowanie obrońcy przekonuje, że do czasu prawomocnego zakończenia sprawy, akceptował on wyznaczony do jej rozpoznania skład sądu odwoławczego, a obecnie podnoszony w kasacji zarzut został skonstruowany wyłącznie na potrzeby V KK 193/23 7 postępowania kasacyjnego i jest wynikiem niezadowolenia strony z rozstrzygnięcia sprawy. W tym kontekście warto też zauważyć, że w kasacji nie tylko nie zawarto jakichkolwiek informacji świadczących o tym, że to dopiero obecnie uzyskana została jakaś wiedza co do dodatkowych uchybień w wadliwej procedurze nominacyjnej sędziów E. P. i P. Z., ale przede wszystkim, w ogóle nie próbowano przedstawić okoliczności dotyczących ich powołania, które wskazywałyby na brak niezależności tych sędziów od władzy wykonawczej. Z uwagi na te okoliczności oraz brak znanych Sądowi Najwyższemu – z urzędu – informacji, które wskazywałyby na powiązania tych sędziów z organami władzy wykonawczej, co mogłoby wiązać kwestie ich awansu do Sądu Apelacyjnego w Łodzi z takimi powiązaniami (wiedząc jak zależna od władzy wykonawczej uprzednio rządzącej jest KRS), co z kolei mogłoby wskazywać na brak wymaganej niezależności i bezstronności sędziego przy rozpoznaniu sprawy karnej, zarzut podniesiony w kasacji obrońcy skazanego podlegał oddaleniu. Ubocznie, trzeba tyko ponownie zaakcentować stanowisko Sądu Najwyższego w składzie rozpoznającym tę sprawę, zgodnie z którym rzeczywiste (nie pozorne) kandydowanie sędziów na wyższe stanowiska sędziowskie (do sądu okręgowego czy apelacyjnego), a zatem, zgłaszanie swoich kandydatur obecnej KRS - organowi, który nie jest konstytucyjnym organem (co dla każdego sędziego posługującego się prawidłowo instrumentarium wykładniczym powinno być to wiadome już od noweli ustawy o KRS w zestawieniu z treścią norm Konstytucji RP; szeroki wywód w uzasadnieniu wskazanych wcześniej orzeczeń, a ostatnio w uzasadnieniu uchwały I KZP 2/22) – z nadzieją na taki awans, może i powinno być ocenione tylko w aspekcie moralnym i nie trzeba dodawać w jakim kierunku. Na zakończenie wskazać trzeba, że zgodnie z treścią art. 523 § 2 k.p.k. kasację na korzyść oskarżonego można wnieść jedynie w razie skazania za przestępstwo na karę pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania, a w sytuacji skazania na inną karę niż kara bezwzględnego pozbawienia wolności, dla możliwości wniesienia kasacji przez stronę, konieczne jest podniesienie zarzutu opartego na jednej z przesłanek wymienionych w art. 439 § 1 k.p.k. (art. 523 § 4 pkt 1 k.p.k.). Charakter pozostałych zarzutów podniesionych V KK 193/23 8 w uzasadnieniu kasacji (choćby dotyczących jakości przeprowadzonej w sprawie kontroli odwoławczej) nie spełniał wymogów ustawy. Z tych wszystkich powodów orzeczono jak w postanowieniu. [J.J.] [ms]