V KK 199/19

Sygn. akt V KK 199/19 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 17 czerwca 2020 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Barbara Skoczkowska (przewodniczący) SSN Paweł Wiliński (sprawozdawca) SSN Włodzimierz Wróbel Protokolant Agnieszka Murzynowska przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Andrzeja Pogorzelskiego, w sprawie L. P. skazanego z art. 57 § 1 k.k.s. w zw. z art. 6 § 2 k.k.s. i in., po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie w dniu 17 czerwca 2020 r., kasacji, wniesionej przez Prokuratora Generalnego- na niekorzyść od wyroku Sądu Okręgowego w Z. z dnia 20 kwietnia 2018 r., sygn. akt VII Ka (…) (…), zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego w Ś. z dnia 27 września 2017 r., sygn. akt II W (…), uchyla punkt 2 zaskarżonego wyroku i na podstawie art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k. w zw. z art. 113 § 1 k.k.s. umarza postępowanie karne co do czynu zarzuconego L. P. w punkcie 1 aktu oskarżenia, kwalifikowanego jako czyn z art. 57 § 1 k.k.s. w zw. z art. 6 § 2 k.k.s. 2 UZASADNIENIE L. P. został oskarżony o to, że: 1. w okresie od 21 lutego 2015 r. do 2 stycznia 2016 r. prowadząc w N. , Ś., G., D. i Ż. działalność gospodarczą, będąc opodatkowanym podatkiem dochodowym od osób fizycznych i tym samym będąc zobowiązanym do terminowego wpłacania na konto Urzędu Skarbowego w Ś. należnych zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych z PIT - 36 (płaconym na zasadach ogólnych) za 01, 02, 03, 04, 05, 06, 07, 08, 09, 10, 11, 12/2015 r., uporczywie nie wpłacał w terminie (tj. do dnia 20 miesiąca następującego po miesiącu, którego dotyczą zaliczki) ww. zaliczek w łącznej wysokości 81.756 zł, tj. o wykroczenie skarbowe z art. 57 § 1 k.k.s. w zw. z art. 6 § 2 k.k.s., 2. w okresie od 21 lutego 2015 r. do 20 stycznia 2016 r. prowadząc w N., Ś., G.., D. i Ż. działalność gospodarczą, będąc opodatkowanym podatkiem dochodowym od osób fizycznych i tym samym będąc zobowiązanym do terminowego wpłacania na konto Urzędu Skarbowego w Ś. należnych zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych z PIT – 36 (płaconym na zasadach ogólnych) za 01, 02, 03, 04, 05, 06/2016 r. uporczywie nie wpłacał w terminie (tj. do dnia 20 miesiąca następującego, po miesiącu, którego dotyczą zaliczki) ww. zaliczek w łącznej kości 40.366 zł tj. o wykroczenie skarbowe z art. 57 § 1 k.k.s. w zw. z art. 6 § 2 k.k.s., 3. w okresie od 1 stycznia 2016 r. do 30 czerwca 2016 r., prowadząc w N., Ś., G.., D. i Ż. działalność gospodarczą, będąc opodatkowanym podatkiem dochodowym od osób fizycznych (płaconym na zasadach ogólnych) nierzetelnie prowadził podatkową księgę przychodów i rozchodów za styczeń, luty, marzec, kwiecień, maj i czerwiec 2016 r. poprzez: - zaewidencjonowanie po stronie kosztów uzyskania przychodów faktur dotyczących 2015 r., - zaewidencjonowanie po stronie kosztów uzyskania przychodów faktur niebędących w posiadaniu kontrolowanego, - błędne zaewidencjonowanie kosztów uzyskania przychodów z tytułu umów leasingu, 3 - błędne zaewidencjonowanie po stronie kosztów uzyskania przychodów odsetek od zaciągniętych kredytów, tj. o wykroczenie skarbowe z art. 61 § 2 k.k.s. w zw. z art. 6 § 2 k.k.s. Wyrokiem z dnia 27 września 2017 r., sygn. akt II W (…), Sąd Rejonowy w Ś.: 1. uznał oskarżonego L. P. za winnego popełnienia zarzucanych czynów, z tym ustaleniem, że czyn z pkt II został popełniony w okresie od dnia 21 lutego 2016 roku do dnia 21 lipca 2016 roku i za to na podstawie art. 57 § 1 k.k.s. w zw. z art. 6 § 2 k.k.s. i art. 61 § 2 k.k.s. w zw. z art. 6 § 2 k.k.s. i w zw. z art. 50 § 1 k.k.s. wymierzył mu łącznie grzywnę w wysokości 6.000 złotych; 2. zasądził od oskarżonego na rzecz Skarbu Państwa koszty postępowania w kwocie 70 zł i wymierzył mu opłatę w kwocie 600 zł. Po rozpoznaniu apelacji oskarżonego, Sąd Okręgowy w Z. , wyrokiem z dnia 20 kwietnia 2018 r., sygn. akt VII Ka (…) (…): 1. zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że: a) uchylił orzeczenie zawarte w pkt I części dyspozytywnej, b) oskarżonego L. T. P. uznał za winnego czynów opisanych w pkt II I III części wstępnej wyroku z tym ustaleniem, że czyn opisany w pkt II części wstępnej wyroku popełniony został w okresie od 21 lutego 2016 roku do 21 lipca 2016 roku i wyczerpały one znamiona wykroczeń, określonych w art. 57 § 1 k.k.s. i art. 61 § 1 k.k.s. w zw. z art. 6 § 2 k.k.s., za co na podstawie art. 57 § 1 k.k.s. i art. 61 § 1 k.k.s. w zw. z art. 50 § 1 k.k.s. wymierzył mu karę grzywny w wysokości 3.000 złotych, 2. na podstawie art. 113 § 1 k.k.s. w zw. z art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k. i w zw. z art. 51 § 1 k.k.s. postępowanie karne wobec oskarżonego w odniesieniu do czynu opisanego w pkt I części wstępnej wyroku umorzył, a kosztami procesu w tej części obciążył Skarb Państwa, 3. wymierzył oskarżonemu opłatę w kwocie 300 złotych za obie instancje i jednocześnie zwolnił go od ponoszenia pozostałych kosztów sądowych za postępowanie odwoławcze. Kasację od wskazanego wyżej wyroku Sądu odwoławczego wniósł Prokurator Generalny, zaskarżając orzeczenie w całości, na niekorzyść oskarżonego L. P.. Zarzucił Sądowi II instancji rażące i mające istotny wpływ na 4 treść wyroku naruszenie przepisów prawa - art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k. w zw. z art. 113 § 1 k.k.s. w zw. z art. 51 § 1 i 2 k.k.s. i art. 44 § 3 k.k.s., polegające na umorzeniu wobec oskarżonego L. P. postępowania o popełnione w okresie od dnia 21 lutego 2015 r. do dnia 20 stycznia 2016 r. wykroczenie skarbowe z art. 57 § 1 k.k.s. w oparciu o ujemną przesłankę procesową w postaci przedawnienia karalności wykroczenia, podczas gdy przesłanka ta nie wystąpiła, co skutkowało dokonaniem niezasadnej zmiany wyroku Sądu I instancji poprzez uznanie oskarżonego winnym i wymierzenie mu kary za popełnienie jedynie dwóch z trzech zarzucanych mu wykroczeń. Podnosząc powyższe, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Z. w postępowaniu odwoławczym. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Kasacja Prokuratora Generalnego okazała się zasadna, co w konsekwencji skutkować musiało uchyleniem punktu II zaskarżonego wyroku Sądu odwoławczego oraz poprzedzającego go wyroku Sądu pierwszej instancji w części dotyczącej skazania L. P. za wykroczenie skarbowe z art. 57 § 1 k.k.s. w zw. z art. 6 § 2 k.k.s. popełnione w okresie od 21 lutego 2015 r., do dnia 20 stycznia 2016 r. (opisane w punkcie I części wstępnej wyroku) i umorzeniem postępowania z powodu przedawnienia karalności tego wykroczenia. Analiza akt przedmiotowej sprawy bezsprzecznie wskazuje, że Sąd Okręgowy w Z. dopuścił się obrazy art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k. w zw. z art. 113 § 1 k.k.s w zw. z art. 51 § 1 i 2 k.k.s. w i art. 44 § 3 k.k.s, uznając, że z dniem 31 grudnia 2016 r. nastąpiło przedawnienie karalności wskazanego wyżej wykroczenia. Zgodnie z treścią przepisu art. 51 § 1 zd. 1 k.k.s. karalność wykroczenia skarbowego ustaje, jeżeli od czasu jego popełnienia upłynął rok. Natomiast zgodnie z art. 44 § 3 k.k.s., mającym z mocy art. 51 § 1 zd. 2 k.k.s. odpowiednie zastosowanie do wykroczeń skarbowych, bieg terminu przedawnienia wykroczenia skarbowego polegającego na uszczupleniu lub narażeniu na uszczuplenie należności publicznoprawnej rozpoczyna się z końcem roku, w którym upłynął termin płatności tej należności. Wobec treści art. 57 § 1 k.k.s., penalizującego zachowanie polegające na „uporczywym niewpłacaniu podatku w terminie” oraz 5 jednoznacznego brzmienia art. 53 § 27 k.k.s. i art. 53 § 30 k.k.s. oczywistym jest, że początkiem biegu terminu przedawnienia dla wykroczenia z art. 57 § 1 k.k.s. jest ostatni dzień roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności tej należności. Ważkie znaczenie dla ustalenia kluczowej w niniejszej sprawie kwestii przedawnienia karalności wykroczenia ma także treść art. 51 § 2 k.k.s., stanowiącego o wydłużeniu terminu przedawnienia karalności. Zgodnie z powyższym przepisem, jeżeli w okresie przewidzianym w przepisie art. 51 § 1 k.k.s. wszczęto postępowanie przeciwko sprawcy, karalność popełnionego przez niego wykroczenia skarbowego ustaje z upływem 2 lat od zakończenia tego okresu. Przy czym "wszczęcie postępowania przeciwko sprawcy" w sprawach o wykroczenia skarbowe następuje z chwilą wydania postanowienia o przedstawieniu zarzutów, co wymaga kumulatywnego spełnienia trzech warunków: sporządzenia postanowienia o przedstawieniu zarzutów, ogłoszenia go niezwłocznie podejrzanemu i przesłuchania go, za wyjątkiem sytuacji, gdy ogłoszenie i przesłuchanie nie jest możliwe z powodu ukrywania się podejrzanego lub jego nieobecności w kraju (zob. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 7 marca 2019 r., V KK 91/18, z dnia 2 września 2016 r., III KK 97/16, z dnia 5 marca 2014 r., IV KK 341/13). W realiach przedmiotowej sprawy, Sąd II instancji miał co prawda na uwadze treść przepisów art. 44 § 3 k.k.s. w zw. z art. 51 § 1 k.k.s. oraz art. 51 § 2 k.k.s., regulujących kwestię przedawnienia wykroczenia skarbowego, to jednak błędnie ustalił moment początkowy biegu terminu przedawnienia wykroczenia przyjmując, że jest nim dzień 31 grudnia 2015 r., gdyż „wtedy ten podatek stał się wymagalny i podlegał płatności”. W konsekwencji, Sąd II instancji błędnie uznał, że podstawowy, roczny termin przedawnienia karalności tego wykroczenia upłynął w dniu 31 grudnia 2016 r. Zważywszy na fakt, że postępowanie przygotowawcze przeciwko L. P. o ww. czyn wszczęto w dniu 27 stycznia 2017 r. (data ogłoszenia oskarżonemu postanowienie o przedstawieniu zarzutów), Sąd ad quem błędnie przyjął, że nie nastąpiło wydłużenie terminu przedawnienia karalności wykroczenia o kolejne 2 lata (art. 51 § 2 k.k.s.). Ustalając moment początkowy biegu terminu przedawnienia ww. wykroczenia Sąd II instancji nie uwzględnił przepisów regulujących terminy płatności zaliczek na podatek PIT. Zgodnie z art. 44 ust. 1 pkt 1, ust. 3 i ust. 6 6 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U. z 2016 r., poz. 2032) zaliczki miesięczne od dochodów wymienionych w ust. 1 tego artykułu wpłaca się w terminie do 20 dnia każdego miesiąca za miesiąc poprzedni. To oznacza, że oskarżony L. P. winien był uiścić zaliczkę na podatek od dochodu uzyskanego w grudniu 2015 r, do dnia 20 stycznia 2016 r. Nie ulega zatem wątpliwości, że momentem początkowym biegu terminu przedawnienia ww. wykroczenia był dzień 31 grudnia 2016 r. Z uwagi jednak na fakt, że w trakcie biegu zakreślonego treści art. 51 § 1 k.k.s. rocznego terminu przedawnienia karalności wykroczenia wszczęto postępowanie przeciwko sprawcy (w dniu 27 stycznia 2017 r. ogłoszono L. P. postanowienie o przedstawieniu zarzutów), to nastąpiło skuteczne wydłużenie terminu przedawnienia o kolejne 2 lata (art. 51 § 2 k.k.s.). Przedawnienie karalności przedmiotowego wykroczenia nastąpiło zatem de facto w dniu 31 grudnia 2019 r. Nie doszło również do wcześniejszego przedawnienia tegoż wykroczenia z uwagi na przedawnienie należności publicznoprawnej narażonej na uszczuplenie (art. 44 § 2 k.k.s. w zw. z art. 51 § 1 zd. 2 k.k.s.). Zauważyć bowiem należy, że zgodnie z art. 70 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa zobowiązanie podatkowe przedawnia się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku (w tym przypadku licząc zatem od 31 grudnia 2016 r.). Jednakże w myśl art. 70 § 6 pkt 1 ustawy Ordynacja podatkowa, bieg terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu, z dniem wszczęcia postępowania w sprawie o przestępstwo skarbowe lub wykroczenie skarbowe, jeżeli podejrzenie popełnienia przestępstwa lub wykroczenia wiąże się z niewykonaniem tego zobowiązania. Wobec tego, że w przedmiotowej sprawie postanowienie o wszczęciu dochodzenia sporządzono w dniu 18 stycznia 2017 r., to nastąpiło zawieszenie biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego, a zatem przedawnienie karalności wykroczenia skarbowego z uwagi na przedawnienie zobowiązania podatkowego nie mogłoby nastąpić. Reasumując, w dniu wydania orzeczenia przez Sąd II instancji (20 kwietnia 2018 r.) przedawnienie karalności wykroczenia skarbowego zarzucanego L. P. w punkcie I aktu oskarżenia nie nastąpiło. To uchybienie Sądu II instancji stanowiło 7 niewątpliwie rażącą obrazę prawa materialnego, która miała ewidentny wpływ na treść tego wyroku i w konsekwencji musiała doprowadzić do uchylenia wyroku Sądu odwoławczego zakresie jego pkt 2. Jednakże w związku z tym, że termin przedawnienia karalności wykroczenia zarzucanego oskarżonemu w punkcie I aktu oskarżenia upłynął z dniem 31 grudnia 2019 r., to aktualnie, na etapie postępowania kasacyjnego, wykluczone jest podjęcie merytorycznego rozstrzygnięcia w sprawie tego wykroczenia. Zaktualizowała się przeszkoda procesowa w postaci przedawnienia karalności tego wykroczenia, implikująca w oparciu o art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k. w zw. z art. 113 § 1 k.k.s. konieczność umorzenia postępowania w zakresie tego wykroczenia. Z uwagi na powyższe, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.