V KK 241/26

V KK 241/26 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 1 września 2026 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Jarosław Matras w sprawie M.S. ukaranego z art. 86 § 1 k.w. i in. po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu, w trybie art. 535 § 5 k.p.k., w dniu 1 września 2026 r., kasacji, wniesionej przez Rzecznika Praw Obywatelskich na korzyść ukaranego od wyroku nakazowego Sądu Rejonowego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 2 sierpnia 2023 r., sygn. akt II W 916/23, uchyla zaskarżony wyrok nakazowy i postępowanie wobec obwinionego na podstawie art. 5 § 1 pkt 4 k.p.s.w. w zw. z art. 45 § 1 k.w. umarza zaś wydatkami postępowania w tej sprawie obciąża Skarb Państwa. [WB] UZASADNIENIE V KK 241/26 2 Wyrokiem nakazowym z dnia 2 sierpnia 2023 r., sygn. akt II W 916/23, Sąd Rejonowy w Piotrkowie Trybunalskim uznał obwinionego M.S. za winnego zarzucanego mu czynu, wyczerpującego znamiona art. 86 § 1 k.w. w zw. z art. 97 k.w. i wymierzył mu karę 1000 zł grzywny. Ponadto na podstawie art. 230 § 2 k.p.k. w zw. z art. 44 § 5 k.p.s.w. nakazał zwrócić obwinionemu prawo jazdy numer […] opisane na karcie 19 (dziewiętnaście) akt sprawy. Wyrok ten uprawomocnił się z dniem 18 października 2023 r. (k. 56). Kasację w tej sprawie złożył Rzecznik Praw Obywatelskich. Zaskarżając wyrok w całości na korzyść ukaranego, zarzucił wyrokowi: „ rażące i mające istotny wpływ na jego treść naruszenie prawa procesowego, tj. art. 93 § 2 k.p.w., polegające na przyjęciu, że wina i okoliczności czynu przypisanego obwinionemu, kwalifikowanego z art. 86 § 1 k.w., nie budzą wątpliwości, i w konsekwencji wydaniu wyroku nakazowego, podczas gdy dowody dołączone do wniosku o ukaranie i podlegające uznaniu za ujawnione, nie wspierają w wymaganym, niebudzącym wątpliwości stopniu, tezy zarzutu objętego tym wnioskiem, jakoby to M.S. był sprawcą wykroczenia, tj. w dniu 17 stycznia 2023 r. prowadził pojazd marki B. nr rej. (.), doprowadzając do kolizji drogowej z autobusem marki M. nr rej(..), co w konsekwencji winno skutkować powzięciem przez sąd meriti wątpliwości co do okoliczności czynu i winy, oraz skierowaniem sprawy do rozpoznania na rozprawie celem ich wyjaśnienia.” W konkluzji skarżący wniósł o „uchylenie skarżonego wyroku nakazowego w całości i umorzenie postępowania prowadzonego przeciwko M.S., wobec przedawnienia karalności czynu.” Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Kasacja okazała się zasadna w stopniu oczywistym, co umożliwiało jej uwzględnienie na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k. Rację ma skarżący, że zaskarżone orzeczenie zostało wydane z rażącym i mającym istotny wpływ na jego treść naruszeniem wskazanego w kasacji przepisu prawa procesowego. Zgodnie z art. 93 § 2 k.p.s.w. sąd może wydać wyrok nakazowy, gdy okoliczności czynu i wina obwinionego nie budzą wątpliwości. Tryb nakazowy jest postępowaniem uproszczonym przewidzianym dla spraw o charakterze oczywistym, gdzie materiał dowodowy zgromadzony w sposób jednoznaczny przesądza o odpowiedzialności V KK 241/26 3 obwinionego, eliminując tym samym konieczność przeprowadzania pełnego postępowania dowodowego na rozprawie (zob. np. wyrok Sądu Najwyższego z 14 maja 2025 r., I KK 114/25). Słusznie zauważa skarżący, że w świetle materiałów tej sprawy sytuacja taka nie miała miejsca, a istniejące wątpliwości były realne, gdyby tylko sąd meriti zapoznał się z całością materiału dowodowego. Chodzi tu o brak podstaw do poczynienia niewątpliwego ustalenia co do osoby sprawcy przedmiotowego wykroczenia, w szczególności przyjęcia, że sprawcą tym był M.S. Z akt sprawy wynika, że sformułowany przeciwko M.S. wniosek o ukaranie opiera się wyłącznie na depozycjach D.T., przesłuchanej w sprawie w charakterze świadka (k. 15 - 16). Rzecz w tym, że osoba ta nie była świadkiem naocznym kolizji drogowej, a w sprawie ujawniła się bez jakiegokolwiek związku z nią (nie pojawia się w relacjach osób przesłuchiwanych lub rozpytywanych ani w dokumentach i rejestrach pozyskanych do lub w związku ze sprawą), podając się za właściciela pojazdu marki B. biorącego udział w kolizji i twierdząc, że w dniu 17 stycznia 2023 r. użyczyła pojazd obwinionemu. Tyle tylko, że ani w toku czynności przesłuchania świadka ani w ramach odrębnych czynności nie zweryfikowano pozyskanej od niej informacji z ustaleniami postępowania wyjaśniającego, z których wynika inny status właścicielski pojazdu (informacja CEPIK) oraz wskazanie innej osoby kierującej nim w dniu zdarzenia (pismo ubezpieczyciela). W tych ostatnich, kierowanych do Komendy Miejskiej Policji w P. towarzystwo ubezpieczeniowe jako uczestnika kolizji (kierującego pojazdem marki B.) wskazywało inną osobę niż obwiniony, a mianowicie D.P. [k. 20, 21, 23]. W toku postępowania wyjaśniającego zaniechano jednak przeprowadzenia jakichkolwiek czynności zmierzających do sprawdzenia tej informacji, nie wyjaśniono także w jakich okolicznościach doszło do ustalenia przez ubezpieczyciela sprawcy szkody. Wątpliwości sądu winna też wzbudzić już sama treść składanych przez świadka D. T. zeznań, w szczególności okoliczność dotycząca „ujawnienia" przez nią w pojeździe B. zabezpieczonym na parkingu depozytowym dokumentu prawa jazdy należącego do obwinionego, w sytuacji, w której pojazd ten był poddawany uprzednio oględzinom policyjnym na miejscu kolizji, a także zabezpieczaniu śladów kryminalistycznych, i wówczas to dokumentu prawa jazdy obwinionego w nim przecież nie znaleziono (k. 4 - 5v.; k. 11-11v.). Nie bez znaczenia jest wreszcie i to, V KK 241/26 4 że zdaniem świadka, pojazdem marki B. w dniu zdarzenia poruszać się miały dwie osoby - pasażer i kierowca. Podczas gdy zarówno w notatce policyjnej (k. 1) jak i w zeznaniach kierowcy autobusu – T.G. (k. 2 - 3v.) nie ma mowy o drugiej osobie, która wraz z kierującym oddaliłaby się z miejsca zdarzenia po kolizji. W konsekwencji, przyjęcie przed sąd, że wina obwinionego nie budzi wątpliwości, a następnie procedowanie w trybie nakazowym stanowiło rażące naruszenie prawa, które mogło mieć istotny wpływ na treść wyroku. Wyjaśnienie wskazanych wątpliwości z całą pewnością wymagało przeprowadzenia czynności dowodowych, w tym przesłuchania wskazanego jako sprawca zdarzenia M. S., czego w tym postępowaniu zaniechano. Warto jednak przypomnieć, że zgodnie z art. 54 § 6 k.p.s.w. należy niezwłocznie przesłuchać osobę, co do której istnieje uzasadniona podstawa do sporządzenia przeciwko niej wniosku o ukaranie. Przesłuchanie tej osoby jest obowiązkowe z wyjątkiem sytuacji, w której przesłuchanie to byłoby połączone ze znacznymi trudnościami. Wówczas zgodnie z treścią art. 54 § 7 k.p.s.w. osoba ta może nadesłać wyjaśnienia do właściwego organu w terminie 7 dni od odstąpienia od przesłuchania, o czym należy ją pouczyć. Odstąpienie od przesłuchania może nastąpić, gdyby było ono połączone ze znacznymi trudnościami, w tym także gdy chodzi o trudności dla tej osoby, a nie tylko dla organu ścigania. Rzecz w tym, że w aktach sprawy nie ma jednak informacji, by wystąpienie takich trudności odnotowano i na czym one polegały. Samo zaś wysłanie wezwania na adres zameldowania obwinionego bez uprzedniej weryfikacji czy adres ten jest aktualny i czy stanowi faktyczne miejsce zamieszkania zainteresowanego, nie uzasadnia zastosowania fikcji doręczenia i w konsekwencji odstąpienia od powinności odebrania depozycji od obwinionego (por. notatka urzędowa k. 40). W tym stanie rzeczy w kasacji zasadnie stwierdzono, że uchybienie jakiego dopuścił się Sąd Rejonowy w Piotrkowie Trybunalskim ma rażący charakter, ponieważ doprowadziło do rozpoznania sprawy w postępowaniu nakazowym, wbrew wyraźnemu ustawowemu zakazowi procedowania w tym trybie. W tej sytuacji zaskarżony wyrok nakazowy należało uchylić. Trafnie skarżący w swej kasacji zawarł wniosek dalej idący, bo wskazujący na potrzebę umorzenia postępowania ze względu na przedawnienie karalności zarzuconego obwinionemu wykroczenia (art. 45 § 1 k.w.). Zgodnie z tym przepisem, karalność wykroczenia ustaje, jeżeli od czasu V KK 241/26 5 jego popełnienia upłynął rok; jeżeli w tym okresie wszczęto postępowanie, karalność wykroczenia ustaje z upływem 2 lat od zakończenia tego okresu. Z kolei, w myśl art. 5 § 1 pkt 4 k.p.w. nie wszczyna się postępowania, a wszczęte umarza, gdy nastąpiło przedawnienie orzekania. Skoro zatem przypisany obwinionemu czyn został popełniony w dniu 17 stycznia 2023 r. to jego karalność, w realiach niniejszej sprawy, ustała w dniu 17 stycznia 2026 r. W takiej sytuacji, postępowanie w sprawie należało umorzyć, a wydatkami postępowania w sprawie o wykroczenie obciążyć Skarb państwa, zgodnie z treścią art. 119 § 2 pkt 1 k.p.s.w. Z uwagi na powyższe, orzeczono jak na wstępie. [WB] [a.ł]