V KK 346/22

Sygn. akt V KK 346/22 POSTANOWIENIE Dnia 9 września 2022 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Marek Pietruszyński na posiedzeniu w trybie art. 535 § 3 k.p.k. po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 9 września 2022 r. sprawy A. S. skazanego z art. 286 § 1 k.k. w zb. z art. 275 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k. z powodu kasacji wniesionej przez obrońcę skazanego od wyroku Sądu Okręgowego w P. z dnia 8 marca 2022 r., sygn. V Ka […] utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego w P. z dnia 16 lipca 2021 r., sygn. VII K […] na podstawie art. 535§3 k.p.k. p o s t a n o w i ł: 1. oddalić kasację jako oczywiście bezzasadną, 2. zwolnić skazanego od ponoszenia kosztów sądowych postępowania kasacyjnego, 3. zasądzić od Skarbu Państwa na rzecz obrońcy z urzędu skazanego adw. B. S.( Kancelaria Adwokacka w P.) kwotę 442,80 zł (czterysta czterdzieści dwa, 80/100), w tym 23 % VAT za sporządzenie i wniesienie kasacji. UZASADNIENIE Sąd Okręgowy w P., wyrokiem z dnia 8 marca 2022 r., sygn. akt V Ka […], wydanym na skutek apelacji oskarżonego i jego obrońcy, utrzymał w mocy wyrok Sądu Rejonowego w P. z dnia 16 lipca 2021 r., sygn. akt VII K […], mocą którego 2 uznano J. S. za winnego przestępstwa z art. 286 § 1 k.k. w zb. z art. 275 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k. i skazano na karę roku i 5 miesięcy pozbawienia wolności oraz orzeczono środek kompensacyjny z art. 46 § 1 k.k. Z kasacją od wyroku Sądu odwoławczego wystąpił obrońca skazanego. Skarżący zarzucił rażące naruszenie prawa, które miało istotny wpływ na treść orzeczenia, a mianowicie: 1. art. 433 § 2 k.p.k. w zw. z art. 457 § 3 k.p.k. poprzez nierzetelne ustosunkowanie się do apelacji oskarżonego nieformułującej zarzutów apelacyjnych, co skutkowało nieprawidłową kontrolę instancyjną zaskarżonego wyroku Sądu I instancji, 2. art. 193 § 1 k.p.k. w zw. z art. 167 k.p.k. w zw. z art. 366 § 1 k.p.k. w zw. z art. 2 § 2 k.p.k. w zw. z art. 458 k.p.k. w zw. z art. 433 § 2 k.p.k. wskutek zaaprobowania przez sąd odwoławczy dowolnie ustalonej i przypisanej na podstawie niejednoznacznych zeznań pokrzywdzonego wartości auto-lawety, podczas gdy dokonanie tego ustalenia oraz prawidłowe rozpoznanie apelacji osobistej skazanego wymagało z urzędu dopuszczenia i przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego rzeczoznawcy na okoliczność ustalenia wartości auto-lawety tempore criminis, 3. art. 286 § 1 k.k., art. 275 § 1 k.k. poprzez nieprawidłowe ich zastosowanie. W pisemnej odpowiedzi na kasację prokurator wniósł o jej oddalenie jako oczywiście bezzasadnej. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Kasacja okazała się bezzasadna w stopniu oczywistym, co umożliwiało oddalenie jej na posiedzeniu bez udziału stron (art. 535 § 3 k.p.k.). Rzeczywiście utrwalony charakter ma pogląd, wedle którego sąd – rozpoznając środek odwoławczy w którym nie zostały podniesione zarzuty (art. 427 § 2 k.p.k. a contrario) – ma z mocy art. 433 § 1 k.p.k. obowiązek dokonania tzw. totalnej kontroli zaskarżonego orzeczenia pod kątem wszystkich przyczyn odwoławczych określonych w art. 438 k.p.k. niezależnie od powodów uzasadniających ingerencję w zaskarżone orzeczenie z urzędu, wynikających z art. 435, 439 § 1 oraz art. 440 i 455 k.p.k. Rzecz jednak w tym, że w zakresie, o jakim mowa jest w uzasadnieniu kasacji, tj. dotyczącym rzekomego niewykazania przez pokrzywdzonego wysokości poniesionej szkody i wadliwego poczynienia ustaleń w 3 tym zakresie, kwestia ta została wyraźnie podniesiona w osobistej apelacji oskarżonego (s. 5), jak również – choć niewyodrębniona w postaci konkretnego zarzutu – w apelacji jego obrońcy (s. 4). Do zagadnienia tego Sąd odwoławczy ustosunkował się na s. 4 pisemnych motywów wyroku. Skarżący dąży do przyjęcia, że obowiązek totalnej kontroli odwoławczej pokrywa się z obowiązkiem wyręczenia strony – i to fachowo reprezentowanej przez obrońcę – w zakresie inicjatywy dowodowej, a takiego wniosku nie sposób wysnuć nawet przy najbardziej korzystnej interpretacji art. 433 § 1 k.p.k. Sąd I instancji ustalił wartość mienia stanowiącego przedmiot czynności wykonawczej oszustwa, a Sąd odwoławczy nie wniósł zastrzeżeń co do tego ustalenia i sposobu jego dokonania. Trudno – w oparciu o omawianą zasadę – wyprowadzić wniosek, że obejmuje ona także powinność weryfikacji każdego ustalenia faktycznego sądu meriti na wszystkie możliwe sposoby (in concreto za pomocą innego źródła dowodowego). Oczywiście inaczej sprawa miałaby się gdyby Sąd Rejonowy w ogóle nie ustalił wartości szkody, bądź określił ją we własnym zakresie, co wymagałoby stosownej interwencji Sądu odwoławczego. Takie postąpienie jednak nie miało miejsca. Zasada wynikająca z art. 7 k.p.k. sprzeciwia się uznaniu, jakoby ustalenie wartości mienia stanowiącego przedmiot czynności wykonawczej przestępstwa każdorazowo następowało w oparciu o opinię biegłego, chyba że wymagane są w tym celu wiadomości specjalne (art. 193 § 1 k.p.k.). Zarzut podniesiony w pkt. 2 kasacji, dotyczący – zdaniem obrony – niewłaściwego sposobu ustalenia przez Sąd Rejonowy wartości auto-lawety i aprobata takiego stanu rzeczy przez Sąd Okręgowy stanowi wyłącznie próbę doprowadzenia do alternatywnej – względem apelacyjnej – kontroli odwoławczej wyroku Sądu meriti w omawianym zakresie. Zabieg ten musi zostać jednak oceniony jako nieskuteczny, skoro rolą kasacji jest kontrola prawomocnego wyroku sądu odwoławczego pod kątem rażących naruszeń prawa. Uzupełniająco wskazać należy, że zarówno oskarżony – z pewnością zaznajomiony z podstawowymi mechanizmami procesu karnego, w tym zasadami dowodzenia, co można wysnuć z faktu kilkukrotnej karalności – jak i jego obrońca nie byli niczym skrępowani co do możliwości złożenia stosownego wniosku dowodowego na etapie postępowania przed Sądem Rejonowym, z czego jednak nie skorzystali. Trudno też nie zauważyć, że ewentualna opinia mogłaby zostać 4 sporządzona i tak wyłącznie na podstawie zeznań pokrzywdzonego odnoszących się do stanu samochodu, względnie posiadanej przez niego dokumentacji. Oskarżony bowiem, skoro zaprzeczał swojemu sprawstwu, wiedzy w tym zakresie nie ma z założenia. Dlatego nawet odwołanie się do wiedzy biegłego pozwoliłoby określić wartość pojazdu jedynie szacunkowo i ewentualne korekty w tym zakresie trudno byłoby uznać za rzutujące na treść orzeczenia w stopniu „istotnym” (art. 523 § 1 zdanie pierwsze k.p.k.). Odnosząc się do zarzutu rażącego naruszenia prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu przypomnieć należy, że jego podniesienie usprawiedliwione jest wówczas, kiedy skarżący nie podważa ustaleń faktycznych związanych z tą kwalifikacją. Lektura wywodów nadzwyczajnego środka zaskarżenia upoważnia do uznania, że intencje autora bezspornie dotyczą tego ostatniego komponentu orzeczenia, nie zaś jego poprawności materialnoprawnej. Autor kasacji nie wykazuje błędu w zakresie subsumpcji lub wykładni przepisów art. 275 § 1 k.k. czy art. 286 § 1 k.k. lecz kwestionuje same ustalenia faktyczne podnosząc, że „z żadnego przeprowadzonego w sprawie dowodu nie wynika, iżby oskarżony posługiwał się o dokumentem tożsamości, oraz prawem jazdy osoby o danych J. M.”; „na dowodowej umowie najmu podpis złożyła inna nieustalona osoba, która posłużyła się dokumentem tożsamości prawem jazdy na dane J. M.”. W ocenie skarżącego „uchybienie dotyczące nieprawidłowego zastosowania przepisu art 286 § 1 k.k. i przypisania skazanemu tego typu czynu polega na braku jakichkolwiek ustaleń w zakresie strony podmiotowej czynu” i „ustaleń faktycznych co do świadomości skazanego, w tym niezbędnego ustalenia, że skazany swoim zachowaniem akceptował kierunkowe działanie innej nieustalonej osoby w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, która posłużyła się dokumentem tożsamości i prawem jazdy na dane J. M. oraz podrobiła jego podpis na dowodowej umowie” oraz „brak jest dowodu na okoliczność że skazany, który towarzyszył innej nieustalonej osobie przy wypożyczaniu auto - lawety swoim zachowaniem wyczerpał znamiona strony przedmiotowej i podmiotowej przypisanego mu przestępstwa”. Twierdzenia te stanowią klasyczny przejaw kwestionowania podstawy faktycznej wyroku Sądu I instancji i nie podlegają weryfikacji w toku postępowania kasacyjnego (art. 523 § 1 5 k.p.k.). O prawidłowości zarzutu kasacyjnego nie decyduje zaproponowana przez skarżącego kwalifikacja prawna dostrzeżonych uchybień, ale ich istota i realne zaistnienie. Muszą to być nadto – co do zasady – uchybienia związane z procedowaniem sądu drugiej instancji. Tymczasem Sąd odwoławczy, po wnikliwej analizie zeznań pokrzywdzonego w kontekście pozostałego ujawnionego na rozprawie materiału dowodowego, w tym także uznanych za niewiarygodne wyjaśnień oskarżonego przyjął poprawność ustalenia, że to A. S. był jednym z mężczyzn, który wraz z drugim nieustalonym sprawcą dokonał w dniu 18 marca 2017 roku wynajmu auto - lawety od J. P.. Przyjęta kwalifikacja prawna stanowi więc – wbrew sugestii kasacji – wynik określonych ustaleń faktycznych w rezultacie przeprowadzenia trafnej oceny dowodów. Co do zasady trafne wnioski Sądu Okręgowego można uzupełnić przypomnieniem, że współsprawstwo według teorii materialno-obiektywnej oparte jest na porozumieniu wspólnego wykonania czynu zabronionego, charakteryzujące się odegraniem istotnej roli w procesie realizacji ustawowych znamion czynu zabronionego po stronie każdego ze wspólników. Na podstawie tej koncepcji współsprawcą będzie zarówno osoba, która w porozumieniu z inną realizuje całość lub część znamion czynu zabronionego, jak i osoba, która wprawdzie nie wykonuje czynności odpowiadającej znamieniu czasownikowemu danego czynu zabronionego, ale której zachowanie się - uzgodnione ze wspólnikiem - stanowi istotny wkład w realizację wspólnego przestępczego zamachu. Przeprowadzone w sprawie dowody o charakterze osobowym pozwoliły nie tylko na odtworzenie sekwencji zdarzeń w trakcie wypożyczania auto-lawety, ale również na zakwestionowanie prawdomówności oskarżonego w ogóle podważającego swoją obecność w wypożyczalni. Koincydencja tych ustaleń i ocen okazała się wystarczająca do uznania, że oskarżony czynnie uczestniczył w przypisanym mu przestępstwie, a nie był jedynie biernym obserwatorem jego popełnienia przez nieustalonego sprawcę. W trakcie okazywania dowodu osobistego innej osoby i wypożyczania auto-lawety w żadnym momencie nie odciął się od zachowania współsprawcy; nie ujawniły się również jakiekolwiek dowody świadczące o tym, że taka manifestacja nastąpiła później. 6 Zgodnie z dyspozycją art. 74 § 1 k.p.k. in princ. oskarżony nie ma obowiązku dowodzenia swej niewinności. Jego prawem jest składać wyjaśnienia; może jednak bez podania powodów odmówić odpowiedzi na poszczególne pytania lub odmówić składania wyjaśnień (art. 175 § 1 k.p.k.). Niekiedy jednak postąpienie przeciwne polegające na lojalnej współpracy z organami ścigania i wymiaru sprawiedliwości może okazać się zbieżne z najszerzej pojmowanymi interesami oskarżonego. Uwagę tę odnieść należy w szczególności do osoby nieświadomie uwikłanej w działania przestępcze, która nie ma żadnego racjonalnego powodu, by ukrywać swoją obecność na miejscu zdarzenia, czy chronić tożsamość jego uczestników. W niniejszej sprawie zgromadzony materiał dowodowy nie pozwolił na przyjęcie, że obecność oskarżonego na miejscu zdarzenia i uczestniczenie w wypożyczeniu auto-lawety miała jakiekolwiek inne uzasadnienie, aniżeli stanowiące przejaw objętego porozumieniem współdziałania przestępczego. Również – podlegająca przecież ocenie – treść wyjaśnień oskarżonego w ogóle kwestionującego swoją obecność na miejscu zdarzenia, nie daje podstaw do wnioskowania o okolicznościach podnoszonych w kasacji, tj. braku świadomości, czy akceptacji co do kierunkowego działania innej nieustalonej osoby. Podsumowując rozważania w tej części, Sąd Najwyższy nie dopatrzył się prawnych mankamentów ocen i ustaleń Sądu pierwszej instancji, że to oskarżony, będąc w biurze J. P. wraz z drugim nieustalonym sprawcą posługującym się skradzionym dowodem osobistym na dane J. M. i podpisującym umowę jako J. M., dokonał jej wynajmu, a następnie nie zwrócił pokrzywdzonemu. Nie miał również Sąd kasacyjny zastrzeżeń odnośnie do rzetelności i wszechstronności przeprowadzonej kontroli odwoławczej zaskarżonego apelacją wyroku. Zgromadzony materiał dowodowy w sposób wystarczający uzasadnił prawnokarną ocenę czynu zakwalifikowanego jako przestępstwo z art. 286 § 1 k.k. i art. 275 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. i naruszenie któregokolwiek z tych przepisów nie miało miejsca. Uwzględniając powyżej przedstawioną argumentację, wobec niestwierdzenia jakichkolwiek podstaw do uwzględnienia kasacji, podlegała ona oddaleniu jako oczywiście bezzasadna. 7 Jednocześnie, na podstawie art. 624 § 1 k.p.k. skazanego zwolniono z obowiązku poniesienia kosztów sądowych postępowania kasacyjnego, albowiem uznano, że jego aktualny stan majątkowy i perspektywa odbycia kary o charakterze izolacyjnym uniemożliwia ich uregulowanie. O wynagrodzeniu obrońcy z urzędu za sporządzenie i wniesienie kasacji w kwocie 360 zł orzeczono w oparciu o art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1184 z późn. zm.) oraz § 17 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 18 z późn. zm.). Przedmiotowa suma podlegała następnie powiększeniu o 23% z tytułu podatku od towarów i usług. Z tych wszystkich względów Sąd Najwyższy orzekł jak w części dyspozytywnej postanowienia. [as]