V KK 424/21

Sygn. akt V KK 424/21 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 30 maja 2022 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Waldemar Płóciennik (przewodniczący) SSN Jerzy Grubba (sprawozdawca) SSN Dariusz Kala Protokolant Dorota Szczerbiak przy udziale prokuratora Prokuratury Regionalnej w Katowicach del. do Prokuratury Krajowej Krzysztofa Urgacza w sprawie P. K. oskarżonego z art. 302 § 1 k.k. i z art. 300 § 2 k.k. po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie w dniu 30 maja 2022 r., kasacji, wniesionej przez prokuratora od wyroku Sądu Okręgowego w S. z dnia 22 kwietnia 2021 r., sygn. akt IV Ka […], zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego w S. z dnia 7 lutego 2020 r., sygn. akt V K […], uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Okręgowemu w S. do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym. 2 UZASADNIENIE P. K. stanął pod zarzutem tego, że: 1/ co najmniej w okresie od 3 listopada 2014r. do daty bliżej nieustalonej, ale co najmniej do 30 września 2015r. w S., jako wspólnik uprawniony do samodzielnej reprezentacji B. […] spółki jawnej z siedzibą w S. w razie grożącej tej spółce niewypłacalności, nie mogąc zaspokoić wszystkich wierzycieli, spłacił tylko niektórych, czym działał na szkodę pozostałych wierzycieli: D. Spółka z o.o. w S., I. […] Spółka z o.o. w P. , W. […] Spółka z o.o. w G., D. […] w W., Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S., […] Urzędu Skarbowego w S., E. S.A. w P. i F. […] w C. tj. popełnienia czynu z art. 302§1 k.k. 2/ w dniu 20 listopada 2014r., w S., jako wspólnik uprawniony do samodzielnej reprezentacji B. […] spółki jawnej z siedzibą w S., działając w imieniu i na rzecz tej spółki, w celu udaremnienia wykonania nakazu zapłaty Sądu Rejonowego w S. z dnia 10 października 2014r., sygn. akt X GNc […], udaremnił zaspokojenie wierzyciela powyższej spółki – D. Spółka z o.o. w S. w ten sposób, że dokonał sprzedaży nieruchomości stanowiącej własność tej spółki składającej się z działki o numerze […]/4 położonej w miejscowości D., gmina D., dla której Sąd Rejonowy w S. XI Zamiejscowy Wydział Ksiąg Wieczystych z siedzibą w P. prowadzi księgę wieczystą KW nr […], zawierając w tym zakresie z C. […] Spółka z o.o. w S. umowę sprzedaży, mającą formę aktu notarialnego, Rep. A NR […], działając tym samym na szkodę D. Spółka z o.o. w S., tj. popełnienia czynu z art. 300§2 k.k. Wyrokiem z dnia 7 lutego 2020r. w sprawie V K […] Sąd Rejonowy w S. uznał oskarżonego za winnego popełnienia zarzuconych mu czynów i: - za czyn 1/ wymierzył mu karę 4 miesięcy pozbawienia wolności, - za czyn 2/ wymierzył mu karę 6 miesięcy pozbawienia wolności. Kary jednostkowe objęto karą łączną 8 miesięcy pozbawienia wolności, której wykonanie warunkowo zawieszono na okres próby wynoszący 4 lata, a na podstawie art. 71§1 k.k. wymierzono dodatkowo oskarżonemu karę grzywny w wysokości 200 stawek dziennych po 10 zł każda. 3 Wyrok ten zaskarżony został apelacją obrońcy, w której podniesiono zarzuty błędu w ustaleniach faktycznych oraz obrazy przepisów postępowania i prawa materialnego. Wobec powyższego obrona wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku, a następnie uniewinnienie oskarżonego od zarzuconych mu czynów, ewentualnie przekazanie spraw do ponownego rozpoznania. Sąd Okręgowy w S. wyrokiem z dnia 22 kwietnia 2021r. w sprawie IV Ka […] zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że uniewinnił P. K. od popełnienia zarzuconych mu czynów. Orzeczenie to zaskarżone zostało kasacją wniesioną przez Prokuratora Rejonowego w S. W kasacji podniesiono zarzut rażącego naruszenia przepisów prawa procesowego, które miało istotny wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia, a mianowicie: — art. 7 k.p.k. poprzez dokonanie przez Sąd II instancji dowolnej, a nie swobodnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, sprzecznej z zasadami prawidłowego rozumowania, wskazaniami wiedzy i doświadczenia życiowego, polegającej na błędnym uznaniu, że w sprawie brak jest dowodów na to, aby „B. […]” spółka jawna z siedzibą w S. znajdowała się w stanie grożącej jej niewypłacalności, a oskarżony swoim zachowaniem udaremnił zaspokojenie wierzyciela „D.” Spółka z o.o. w S., podczas gdy na powyższe wskazują zebrane w sprawie dowody, w szczególności, w postaci licznych dokumentów potwierdzających zadłużenie i niewypłacalność spółki „B. […]” spółka jawna z siedzibą w S. wobec „D.” Spółka z o.o. w S., I. […] Spółka z o.o. w P., W. […] Spółka z o.o. w G., D. […] w W., Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S., […] Urzędu Skarbowego w S., E. SA w P. i F. […] w C., jak również zeznań świadków, w szczególności: G. K., J. K., M. K. i T. C., którzy wskazują, że P. K. jako wspólnik uprawniony był do samodzielnej reprezentacji „B. […]” s.j. i podejmowania na rzecz tego podmiotu czynności wywołujących skutki prawne, co w konsekwencji doprowadziło do zmiany wyroku Sądu I instancji poprzez uniewinnienie oskarżonego P. K. od popełnienia zarzucanych mu czynów, — art. 4 k.p.k. w zw. z art. 167 k.p.k. w zw. z art. 366§1 k.p.k. w zw. z art. 434§1 k.p.k. poprzez zaniechanie przeprowadzenia dowodu z urzędu w postaci 4 zasięgnięcia opinii biegłego sądowego z zakresu rachunkowości na okoliczność ustalenia rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej spółki „B. […]” spółka jawna z siedzibą w S., podczas gdy taka potrzeba wynikała z okoliczności niniejszej sprawy, a co za tym idzie zaniechanie wykonania obowiązku wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy i ustalenia prawdy materialnej, w tym wyjaśnienia czy ww. spółka była w stanie grożącej jej niewypłacalności, skoro okoliczność tę Sąd II instancji uznał za istotną, jak również przyjęcie, iż w sytuacji, gdy apelacja wniesiona była jedynie na korzyść oskarżonego, przepis art. 434 § 1 k.p.k. nie zezwala na przeprowadzenie dowodów, które mogłyby być niekorzystne dla oskarżonego, podczas gdy przepis ten nie ma zastosowania do postępowania dowodowego, a odnosi się jedynie do rozstrzygnięć jakie może podjąć sąd odwoławczy. Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie wyroku Sądu Okręgowego i przekazanie sprawy Sądowi II instancji do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Kasacja jest zasadna. Na etapie postępowania odwoławczego w niniejszej sprawie doszło do rażącej obrazy art. 434§1 k.p.k. Do zaistnienia tego uchybienia doszło poprzez wyrażenie przez Sąd Okręgowy całkowicie błędnego poglądu, że nie jest zasadne dopuszczanie dowodu z opinii biegłego, albowiem zważywszy na kierunek apelacji, na tym etapie postępowania, nie było dopuszczalne czynienie ustaleń faktycznych na niekorzyść skarżącego. Wyrażając powyższe zapatrywanie Sąd pomylił jednak zakaz reformationis in peius wyrażony w art. 434§1 k.p.k. z istnieniem w tej przestrzeni jakiegoś zakazu dowodowego. Wskazanym zakazem wszak objęte jest jedynie dokonywanie zmian orzeczenia na niekorzyść oskarżonego w przypadku braku środka zaskarżenia wniesionego w tym kierunku, nie zaś przeprowadzanie dowodów, które potwierdziłyby lub nie potwierdziły, słuszność zarzutów podniesionych w apelacji. Jak wskazał to sam Sąd Odwoławczy w uzasadnieniu swego wyroku (pkt 3.2 formularza) „poczynienie ustaleń faktycznych co do pozostawania B. […] sp. j. w stanie grożącej jej niewypłacalności wymagało wiadomości specjalnych biegłego z 5 zakresu rachunkowości”. Skoro zaś takie stanowisko zaprezentował ten Sąd, to dla oceny trafności zarzutów podniesionych przez obrońcę w apelacji, należało taki dowód dopuścić. Tymczasem Sąd Okręgowy nie dokonując żadnych ustaleń faktycznych w tym przedmiocie stwierdził, że nie będzie mógł zmienić wyroku na niekorzyść oskarżonego, a zatem trzeba go uniewinnić. Sąd ten nie dostrzegł, choć winno być to przedmiotem jego zainteresowania, jako sądu odwoławczego, że P. K. został przez Sąd I instancji uznany winnym popełnienia zarzuconych mu czynów i skazany za ich popełnienie. Nie istniała zatem potrzeba orzekania surowszego niż uczynił to Sąd Rejonowy zwłaszcza wobec braku środka odwoławczego skierowanego w tym kierunku. Rolą zaś Sądu Odwoławczego było rozpoznanie i ocena zasadności zarzutów podniesionych w apelacji. Przypomnieć chyba trzeba w tej sytuacji również i to, że utrzymanie w mocy zaskarżonego wyroku nie jest z istoty swojej rozstrzygnięciem pogarszającym sytuację oskarżonego, a więc nie łamie zakazu reformationis in peius. W dalszej kolejności wypada wskazać Sądowi Okręgowemu, że choć uznał, że ustalenie sytuacji majątkowej oskarżonego wymagało wiedzy specjalistycznej, to jednocześnie sam ten Sąd arbitralnie uznał, że oskarżony nie dopuścił się czynu z art. 300§2 k.k., gdyż „w tym czasie i w okresie, co najmniej kolejnych kilku miesięcy, spółka (B. […] s. j. – dopisek SN) dysponowała jednak majątkiem ruchomym, którego wartość co najmniej kilkukrotnie przekraczała wartość wierzytelności D. Spółki z o.o.”. Uznał zatem, że ustalenie tej okoliczności już nie wymaga wiedzy specjalistycznej. Zadać należałoby zatem pytanie o konsekwentność takich stanowisk, gdy z jednej strony przyjmuje się, że samodzielne ustalenie przez Sąd I instancji, w oparciu o istniejące dowody, iż spółka oskarżonego znajdowała się w stanie grożącej jej niewypłacalności, było niedopuszczalne, gdyż wymagało to wiadomości specjalnych, a z drugiej, w oparciu o ten sam materiał dowody, stwierdza się, że oskarżony dysponował majątkiem ruchomym, którego wartość co najmniej kilkukrotnie przekraczała wartość wierzytelności. Przedstawione przez Sąd Okręgowy wywody przede wszystkim przedstawiają poglądy sprzeczne z brzmieniem obowiązujących przepisów 6 procesowych, a nadto są wzajemnie wykluczające się i jako takie, nie do zaakceptowania. Mając na uwadze wskazane uchybienia i to, że odnoszą się one do obu zarzuconych oskarżonemu czynów, zaskarżony wyrok należało uchylić, a sprawę przekazać do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w postępowaniu odwoławczym. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, Sąd Odwoławczy raz jeszcze winien rozpoznać zarzuty podniesione przez obronę w apelacji i jeżeli będzie taka potrzeba, uzupełniająco przeprowadzić stosowne postępowanie dowodowe, w tym, ewentualnie, dopuścić dowód z opinii biegłego. Kierując się omówionymi względami, Sąd Najwyższy orzekł, jak na wstępie. a.s.