V KK 545/18

Sygn. akt V KK 545/18 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 27 maja 2020 r. Sąd Najwyższy w składzie: Prezes SN Michał Laskowski (przewodniczący) SSN Jerzy Grubba (sprawozdawca) SSN Małgorzata Wąsek-Wiaderek Protokolant Katarzyna Wełpa w sprawie K. W. skazanego z art. 279§1 k.k. w zw. z art. 283 k.k. po rozpoznaniu w Izbie Karnej w trybie art. 535§5 k.p.k. na posiedzeniu w dniu 27 maja 2020r. kasacji Rzecznika Praw Obywatelskich wniesionej na korzyść skazanego od wyroku Sądu Rejonowego w S. z dnia 30 października 2013r., sygn. akt II K […] uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w S. UZASADNIENIE K. W. stanął pod zarzutem popełnienia czynu polegającego na tym, że: - w dniu 23 lipca 2013 r. w K. przy użyciu oryginalnego klucza włamał się do P. […] skąd z kasy dokonał kradzieży pieniędzy w kwocie 270 zł na szkodę Ł. K., przy czym czyn ten stanowi wypadek mniejszej wagi, to jest popełnienia czynu z art. 279 § 1 k.k. w zw. z art. 283 k.k. 2 Wyrokiem z dnia 30 października 2013 r. Sąd Rejonowy w S., w sprawie sygn. akt II K […], wydanym na posiedzeniu bez przeprowadzania rozprawy, uznał oskarżonego za winnego zarzuconego mu czynu i wymierzył uzgodnioną z nim karę 6 miesięcy pozbawienia wolności. Wyrok uprawomocnił się nie będąc zaskarżony. Obecnie kasację od tego orzeczenia wywiódł na korzyść skazanego Rzecznik Praw Obywatelskich i podniósł w niej zarzut: - rażącego naruszenia przepisów postępowania, to jest art. 79 § 2 k.p.k. (w brzmieniu obowiązującym w dacie orzekania), polegające na prowadzeniu postępowania przeciwko oskarżonemu K. W. bez udziału obrońcy w sytuacji, gdy wobec tego oskarżonego zachodziły okoliczności utrudniające obronę, co winno skutkować obligatoryjnym udziałem obrońcy w tym postępowaniu karnym, co stanowi bezwzględną przyczynę odwoławczą, wskazaną w art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k. Podnosząc powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie wyroku Sądu Rejonowego w S. i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Kasacja jest oczywiście zasadna w stopniu wymaganym przez art. 535 § 5 k.p.k. Sąd Rejonowy rzeczywiście dopuścił się naruszenia wskazanego przez skarżącego przepisu, co skutkowało zaistnieniem bezwzględnej przesłanki odwoławczej z art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k. Zgodnie z dyspozycją art. 335 § 2 k.p.k. wydanie orzeczenia we wskazanym w tym przepisie trybie możliwe było tylko wówczas, jeżeli okoliczności popełnienia przestępstwa nie budziły wątpliwości (w brzmieniu na dzień 30 października 2013 r. ukształtowanym ustawą z dnia 10 stycznia 2003 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania karnego, ustawy - Przepisy wprowadzające Kodeks postępowania karnego, ustawy o świadku koronnym oraz ustawy o ochronie informacji niejawnych, Dz. U. z 2003 r., nr 17, poz.155). W ocenie Sądu Najwyższego ma rację Rzecznik wskazując, że wyjaśnienia podejrzanego budzą daleko idące wątpliwości, skoro jak wynika ze sporządzonej, co prawda dla potrzeb innej sprawy, opinii psychiatrycznej (ale złożonej również 3 do akt niniejszej), skazany deklaruje, że nie umie czytać ani pisać. Wątpliwości budzi już zatem to, czy w ogóle zapoznał się z pouczeniem o przysługujących mu prawach i treścią stawianego mu zarzutu oraz protokołu ze swojego przesłuchania. Dalej, wskazać trzeba, że pomimo posiadania już w toku postępowania informacji, że K. W. jest upośledzony umysłowo, nie dopuszczono opinii sądowo – psychiatrycznej do niniejszej sprawy. Najistotniejsze jednak, w świetle zarzutu kasacyjnego, jest to, że mając wszystkie wskazane powyżej informacje, oraz wniosek biegłej z innej sprawy, z którego wynika, iż z uwagi na ograniczenie zdolności rozpoznania znaczenia popełnionego czynu (upośledzenie umysłowe) oraz możliwości rozumienia i podejmowania czynności procesowych (k. 21 - 22), oskarżony w aktualnym stanie zdrowia winien podczas procesu korzystać z pomocy obrońcy, nie podjęto jakichkolwiek kroków, aby dla oskarżonego pomoc prawną ustanowić z urzędu. Bezsprzecznie zgodzić należy się z tym, że sięgnięcie po instrument z art. 79 § 2 k.p.k. zależy wyłącznie od oceny organu procesowego (vide: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 1 marca 2016 r, w sprawie IV K.K. 4/16, czy K. Eichstaedt (w:) Kodeks postępowania Karnego. Komentarz (red.) D. Świecki, Warszawa 2017, Tom I, s. 399 - 400). Jednakże ocena ta nigdy nie ma charakteru całkowicie dowolnego i zawsze musi dostrzegać realia konkretnej sprawy. W niniejszej sprawie istniały bardzo poważne przesłanki nakazujące przyjęcie, pomimo nieskomplikowanego i jednoznacznego charakteru czynu, którego dopuścił się sprawca, że nie jest to osoba mogąca w procesie karnym funkcjonować samodzielnie – ze względu na stwierdzony deficyt intelektualny, nieumiejętność czytania i pisania, podatność na uleganie wpływom, jako przyjmowana przez niego reakcja obronna. Wprost jest to sytuacja z art. 79 § 2 k.p.k. (w ówczesnym brzmieniu) wskazująca na to, że Sąd rozpoznający niniejszą sprawę winien dojść do wniosku, iż oskarżony „musi” mieć w procesie obrońcę ze względu na okoliczności utrudniające mu obronę, a w istocie uniemożliwiające jej samodzielne prowadzenie. Skutkiem zaś zignorowania tych okoliczności przez organy ścigania i Sąd, było wykreowanie bezwzględnej przesłanki odwoławczej z art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k. 4 Zważywszy na powyższe, kasację należało uznać za oczywiście zasadną i uchylić zaskarżony wyrok, a sprawę przekazać do ponownego rozpoznania. Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy Sąd winien mieć na uwadze wskazane powyżej uwagi. Kierując się przedstawionymi względami, Sąd Najwyższy orzekł, jak na wstępie. aw