V KO 149/26

V KO 149/26 POSTANOWIENIE Dnia 10 września 2026 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Andrzej Stępka po rozpoznaniu na posiedzeniu w dniu 10 września 2026 r. w sprawie D.K. wniosku Sądu Rejonowego w Elblągu o przekazanie sprawy do rozpoznania innemu równorzędnemu sądowi w trybie art. 37 k.p.k. (sygn. akt VIII Kp 564/25), na podstawie art. 37 k.p.k. a contrario p o s t a n o w i ł nie uwzględnić wniosku. UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 17 sierpnia 2026 r. Sąd Rejonowy w Elblągu wystąpił w trybie art. 37 k.p.k. do Sądu Najwyższego z wnioskiem o przekazanie do rozpoznania innemu sądowi sprawy dotyczącej zażalenia D.K. na postanowienie prokuratora Prokuratury Rejonowej w Słupsku z dnia 8 czerwca 2026 r., sygn. […], o odmowie wszczęcia śledztwa w zakresie czynu z art. 231 § 1 k.k. wobec ustalenia, że czyn nie zawiera znamion czynu zabronionego. Sąd Rejonowy w Elblągu wskazał, że do miejscowego Sądu wpłynęło zażalenie D.K. na postanowienie Prokuratora Prokuratury Rejonowej w Słupsku z dnia 8 czerwca 2026 r. o odmowie wszczęcia śledztwa w sprawie dotyczącej przekroczenia uprawnień przez ustalonych funkcjonariuszy - w tym sędziego Sądu Rejonowego w Elblągu X.Y. W ocenie Sądu Rejonowego, już sam przedmiot postępowania i treść zawiadomienia o przestępstwie oraz treść zażalenia, wskazują V KO 149/26 2 na zasadność przekazania przedmiotowej sprawy ze względu na dobro wymiaru sprawiedliwości. Z powyższych względów, Sąd Rejonowy w Elblągu zdecydował się wystąpić do Sądu Najwyższego z wnioskiem o przekazanie rozpoznania niniejszej sprawy do innego równorzędnego Sądu, podnosząc, że zawiadomienie o przestępstwie dotyczy wskazanego z imienia i nazwiska sędziego Sądu Rejonowego w Elblągu. Zawiadomienie odnosi się do czynności zawodowych tego sędziego związanych ze wskazanym przez skarżącego postępowaniem w Sądzie Rejonowym w Elblągu. Przy rozpoznawaniu zażalenia konieczne zatem jest ocenienie zachowań sędziego, podejmowanych przez niego decyzji i sposobu ich podejmowania, czyli szeroko rozumianego wymiaru sprawiedliwości. Rozpoznając przedmiotowy wniosek Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Wniosek Sądu Rejonowego w Elblągu nie jest zasadny i nie zasługuje na uwzględnienie. Regulacja, o której mowa w art. 37 k.p.k., ma charakter wyjątkowy, a tym samym treść normy wynikającej z tego przepisu należy interpretować wąsko. W rezultacie zastosowanie art. 37 k.p.k. może nastąpić tylko wówczas, gdy bez wątpienia pozostawienie sprawy w gestii właściwego sądu sprzeciwiałoby się dobru wymiaru sprawiedliwości. Co do zasady Sąd Najwyższy orzekał, że jeśli stroną postępowania jest sędzia, pracownik sądu lub inna osoba, która ma ciągły bliski zawodowy, a także osobisty kontakt z sędziami - ten sąd nie powinien orzekać w sprawie. Stanowi to przejaw dbałości o dobro wymiaru sprawiedliwości, jakim jest z jednej strony efektywność postępowania, a z drugiej, wizerunek sądu jako organu niezależnego, w którym orzekają niezawiśli sędziowie, co do których nie można czynić zarzutu, iż w swojej służbie kierują się pozamerytorycznymi kryteriami. Dobro wymiaru sprawiedliwości postrzegać należy zarówno jako potrzebę zagwarantowania warunków bezstronności orzekania, jak i utwierdzenia opinii społecznej w przekonaniu, że jedynymi względami mającymi wpływ na treść orzeczenia pozostają kryteria merytoryczne (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 13 czerwca 2024 r., II KO 61/24, LEX nr 3726514; z dnia 16 grudnia 2024 r., II KO 177/24, LEX nr 3791605; z dnia 30 stycznia 2025 r., sygn. V KO 149/26 3 akt IV KO 14/25, LEX nr 3825099; z dnia 20 maja 2025 r., III KO 74/25, LEX nr 3881917; z dnia 8 listopada 2023 r., II KO 119/23, LEX nr 3623682). W szczególności w postanowieniu z dnia 27 maja 2021 r. o sygn. akt IV KO 47/21 (LEX nr 3220300), Sąd Najwyższy wskazał, że rozpoznanie zażalenia na odmowę wszczęcia śledztwa w sprawie dotyczącej ewentualności popełnienia czynu zabronionego przez sędziów sądu mogłoby w odczuciu społecznym wywoływać zasadne przekonanie o braku warunków do obiektywnego rozpoznania tej skargi. Rzecz w tym, że w przedmiotowej sprawie ta linia orzecznicza nie może znaleźć zastosowania z prostych względów: złożone przez D.K. zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa dotyczy „sędziów, prokuratorów i policjantów terenu Siemiatycz, Bielska Podlaskiego, Hajnówki, Białegostoku, Łomży, Ostródy, Morąga, Braniewa, Iławy, Nowego Miasta Lubawskiego i Zambrowa”. Z treści protokołu zeznań tego świadka wynika jeszcze szerszy zakres nieprawidłowości, który miałby dotyczyć również prokuratorów i sędziów z terenów Augustowa, Warszawy i Elbląga (k. 12-16). Jedynie jedno z bardzo licznych pism przesyłanych do rozmaitych prokuratur w Polsce przez zawiadamiającego dotyczy postępowania cywilnego i karnego toczącego się przed Sądem Rejonowym w Elblągu (I C 453/23 oraz VIII K 1274/23) i dotyczy zdarzeń zaistniałych przed Sądem Rejonowym w Elblągu. W tym zakresie doszło do wydania postanowienia o odmowie wszczęcia śledztwa w dniu 8 czerwca 2026 r. w sprawie o sygn. akt […] (k. 113). Podnieść należy, że instytucja z art. 37 k.p.k. nie może służyć eliminowaniu od rozpoznawania sprawy w sposób masowy wszystkich sądów wskazywanych przez zawiadamiającego w całym szeregu dotyczących go, a rozproszonych geograficznie, nieprawidłowości. Wyrażony w postanowieniu pogląd Sądu Rejonowego w Elblągu, jakoby z samego faktu złożenia zawiadomienia w sprawie domniemanych naruszeń prawa, których mieliby się dopuścić sędziowie i prokuratorzy z obszaru Elbląga, można było wyprowadzić wniosek o istnieniu w odbiorze zewnętrznym uzasadnionych wątpliwości co do bezstronności wszystkich Sędziów wnioskującego Sądu Rejonowego jest w przedmiotowej sprawie chybiony i dowodzi wadliwego postrzegania czym jest bezstronność i niezawisłość sędziego. V KO 149/26 4 Odnosząc się do argumentacji przedstawionej w postanowieniu stwierdzić należy, że podniesione w nim okoliczności łączące zagrożenie dobra wymiaru sprawiedliwości z rozpoznaniem zażalenia na postanowienie o umorzeniu śledztwa, w realiach niniejszej sprawy, nie mieszczą się w pojęciu „dobra wymiaru sprawiedliwości”. Warto przy tym wskazać na postawę procesową zawiadamiającego, podkreśloną w postanowieniu o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie […] (k.113). Mianowicie, Prokuratura dążąc do rzetelnego i wszechstronnego wyjaśnienia okoliczności sprawy, wielokrotnie wzywała go do osobistego stawiennictwa w celu złożenia zeznań w charakterze świadka i uszczegółowienia podnoszonych zarzutów. Zawiadamiający w sposób uporczywy ignorował te wezwania i bez usprawiedliwienia nie stawiał się przed organem procesowym. Taka postawa procesowa, jak słusznie wskazał prokurator w uzasadnieniu tego postanowienia, uniemożliwiała weryfikację jego twierdzeń, a jednocześnie potwierdzała, że jego intencją nie był merytoryczny udział w procedurze karnej, lecz samo generowanie kolejnych bezpodstawnych pism procesowych. Z analizy akt sprawy z pewnością wynika, że zarzuty odnoszące się do nieprawidłowości mających mieć miejsce przed Sądem Rejonowym w Elblągu nie zostały ani sprecyzowane, ani w żaden sposób merytorycznie przedstawione. W postanowieniu z dnia 29 stycznia 2026 r., w sprawie III KO 248/25, (LEX nr 4020720) Sąd Najwyższy odmawiając uwzględnienia tożsamego wniosku zauważył – „Jeżeli sędziemu sprawozdawcy towarzyszą ewentualne obawy zaistnienia okoliczności tego rodzaju, że mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość, co do jego bezstronności w omawianej sprawie, to należy w pierwszej kolejności rozwiązać je w trybie art. 41 § 1 k.p.k. Po to bowiem ustawodawca przewidział instytucję iudex suspectus, aby w każdej niejednoznacznej sytuacji innej, niż uregulowane w art. 40 k.p.k., a wynikającej czy też z subiektywnego poczucia sędziego co do własnej bezstronności, czy też gdy jego bezstronność oparta na zobiektywizowanych przesłankach i analizowana przez odwołanie się do oceny sytuacji dokonanej przez przeciętnego, rozsądnie rozumującego obserwatora, mogłaby być kwestionowana w odbiorze zewnętrznym, sędzia miał możliwość wyeliminowania siebie od orzekania w danej, konkretnej sprawie”. V KO 149/26 5 Sąd Najwyższy podkreślał w swoim orzecznictwie, że nie można bezkrytycznie i automatycznie akceptować podważania zdolności sądów do obiektywnego i bezstronnego rozpoznania spraw, często występującego w praktyce sądowej, gdy strona postępowania niezadowolona z rozstrzygnięcia składa skargi na sędziego czy prokuratora, prowadzącego dane postępowanie, lub próbuje spowodować wszczęcie przeciwko niemu postępowania karnego, składając pisma procesowe w sposób czysto instrumentalny (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2026 r., V KO 99/26, LEX nr 4101868). Mając na uwadze powyższe okoliczności i kierując się zakazem rozszerzającej wykładni art. 37 k.p.k., Sąd Najwyższy odmówił uwzględnienia wniosku. [WB] [a.ł]