V KO 27/24

V KO 27/24 POSTANOWIENIE Dnia 18 marca 2025 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Piotr Mirek (przewodniczący) SSN Jarosław Matras SSN Zbigniew Puszkarski (sprawozdawca) w sprawie P. Ś. podejrzanego o czyn z art. 258 § 1 k.k. i in. po rozważeniu na posiedzeniu w Izbie Karnej w dniu 18 marca 2025 r., kwestii wznowienia z urzędu postępowania zakończonego postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 22 lutego 2023 r., sygn. akt V KO 90/22, o pozostawieniu wniosku obrońcy bez rozpoznania postanowił: 1. na podstawie art. 542 § 3 k.p.k. w zw. z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. wznowić postępowanie zakończone prawomocnym postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 23 lutego 2023 r., sygn. akt V KO 90/22; 2. uchylić postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 23 lutego 2023 r., sygn. akt V KO 90/22 i sprawę z wniosku obrońcy P. Ś. o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym postanowieniem Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 30 października 2019 r., sygn. akt II AKz 679/19, przekazać do ponownego rozpoznania Sądowi Najwyższemu; 3. na podstawie art. 638 k.p.k. wydatkami postępowania wznowieniowego obciążyć Skarb Państwa. V KO 27/24 2 UZASADNIENIE Ówcześnie podejrzany P. Ś. pismem z dnia 26 czerwca 2019 r. zwrócił się do Prokuratora Regionalnego w Białymstoku o wystąpienie z wnioskiem do właściwego sądu w przedmiocie stwierdzenia sprzeczności interesów procesowych podejrzanych: J. K. , W. M. , K. Ś. i P. Ś. , których w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym przez Prokuratora Regionalnego w Białymstoku pod sygn. akt RP […] reprezentował ten sam obrońca. Wniosek podejrzanego został przekazany Sądowi Okręgowemu w Sieradzu. Zarządzeniem z 30 lipca 2019 r., sygn. akt II Kp 199/19, Prezes Sądu Okręgowego w Sieradzu na podstawie art. 85 § 2 k.p.k. w zw. z art. 85 § 1 k.p.k. uznał, że interesy procesowe podejrzanych, reprezentowanych przez tego samego obrońcę, nie pozostają w sprzeczności. Z zarządzeniem tym nie zgodził się podejrzany P. Ś. i wniósł na nie zażalenie. Upoważniony sędzia Sądu Okręgowego w Sieradzu zarządzeniem z 16 sierpnia 2019 r., sygn. akt II Kp 199/19 odmówił przyjęcia zażalenia, uznając je za niedopuszczalne z mocy ustawy. Również i to zarządzenie zaskarżył podejrzany P. Ś. , składając żalenie do Sądu Apelacyjnego w Łodzi. Sąd Apelacyjny w Łodzi postanowieniem z dnia 30 października 2019 r., sygn. akt II AKz 679/19, utrzymał w mocy zaskarżone zarządzenie, wskazując, iż prawo procesowe nie przewiduje możliwości zaskarżenia zarządzenia prezesa sądu, którym stwierdzono, że interesy podejrzanych, reprezentowanych przez tego samego obrońcę, nie pozostają w sprzeczności. Zgodnie z art. 85 § 2 k.p.k. w zw. z art. 85 § 3 k.p.k. wniesienia środka odwoławczego możliwe jest bowiem wyłącznie od rozstrzygnięcia stwierdzającego sprzeczność interesów, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca. Pismem datowanym 29 czerwca 2022 r. obrońca podejrzanego P. Ś. wystąpił do Sądu Najwyższego o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym postanowieniem Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 30 października 2019 r., sygn. akt II AKz 679/19. Jako podstawę prawną wniosku wskazał art. 540 § 2 k.p.k., powołując wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 kwietnia 2022 r., V KO 27/24 3 sygn. akt SK 53/20. Przytoczył też postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 25 września 2009 r., III KK 231/13, wskazujące, że orzeczeniami kończącymi postępowanie są nie tylko wyroki i postanowienia rozstrzygające w przedmiocie głównego nurtu postępowania, ale też prawomocne orzeczenia wydawane w innych, także pobocznych nurtach procesu, pod warunkiem, że definitywnie zamykają rozpoznanie danej kwestii, powodując trwałe skutki. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Ryszard Witkowski (jako przewodniczący i sprawozdawca), SSN Małgorzata Bednarek i SSN Adam Roch postanowieniem z dnia 23 lutego 2023 r., sygn. akt V KO 90/22, na podstawie art. 430 § 1 k.p.k. w zw. z art. 545 § 1 k.p.k. wniosek pozostawił bez rozpoznania, a w uzasadnieniu stwierdził, że jest on niedopuszczalny z mocy ustawy. Celowe będzie nadmienić, że obrońca podejrzanego po zawiadomieniu go, że sprawa został przydzielona do referatu sędziego Ryszarda Witkowskiego wystąpił o wyłączenie tego sędziego od udziału w sprawie, jednak postanowieniem z dnia 24 listopada 2022 r. Sąd Najwyższy nie uwzględnił tego wniosku. Obsadę tego Sądu stanowił sędzia powołany do pełnienia urzędu na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r. poz.3). Obrońca P. Ś. skierował do Sądu Najwyższego pismo określone jako „Wniosek o wznowienie postępowania zakończonego postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 23 lutego 2023. (sygn. akt V KO 90/22) o pozostawieniu wniosku o wznowienie postępowania bez rozpoznania”. Powołał się na art. 540 § 3 k.p.k. oraz art. 542 § 3 k.p.k. w zw. z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. i zwrócił uwagę na nienależytą obsadę Sądu Najwyższego, „albowiem w składzie orzekającym Sądu Najwyższego w sprawie V KO 90/22 zasiadały osoby nieposiadające legitymacji formalnej do orzekania na stanowisku sędziego w Sądzie Najwyższym, tj. Sędzia Ryszard Witkowski, Sędzia Małgorzata Bednarek oraz Sędzia Adam Roch, a to z uwagi na nieprawidłowy tryb powołania ww. osób na stanowisko sędziego Sądu Najwyższego, do których to powołań doszło na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 08 grudnia 2017 roku o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz V KO 27/24 4 niektórych innych ustaw (Dz.U. 2018, poz. 3)”. Skutkowało to wystąpieniem bezwzględnej przyczyny odwoławczej wymienionej w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. Obrońca wsparł wystąpienie odwołaniem do orzecznictwa Sądu Najwyższego wydawanego w związku z orzekaniem przez sędziów Sądu Najwyższego powołanych do pełnienia urzędu na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej na podstawie ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw, a w konkluzji wniósł o uchylenie postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 23 lutego 2023 r., sygn. akt V KO 90/22 i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. W pierwszej kolejności należy zauważyć, że autor przedmiotowego pisma najwyraźniej nie był zdecydowany, w jakim trybie powinno zostać wznowione postępowanie w opisanej sprawie – na wniosek strony czy z urzędu. Jako podstawę prawną swojego wystąpienia powołał bowiem art. 540 § 3 k.p.k., który dotyczy wznowienia postępowania na wniosek w następstwie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, jak też art. 542 § 3 k.p.k., który dotyczy wznowienia postępowania z urzędu. Wznowienie postępowania na podstawie art. 540 § 3 k.p.k. nie wchodzi jednak w rachubę, bowiem postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 23 lutego 2023 r., sygn. akt V KO 90/22, nie było oparte na przepisach, które Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 27 kwietnia 2022 r., SK 53/20, uznał za niezgodne z Konstytucją. Natomiast przywołując art. 542 § 3 k.p.k., obrońca powinien wskazać, że w trybie art. 9 § 2 k.p.k. zwraca się do Sądu Najwyższego o wznowienie postępowania z urzędu, jako że wznowienie postępowania z powodu ujawnienia się jednego z uchybień wymienionych w art. 439 § 1 k.p.k. może nastąpić tylko z urzędu, nie zaś na wniosek strony (zob. uchwała składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 24 maja 2005 r., I KZP 5/05, OSNKW 2005, z. 6, poz. 48). Mając na uwadze treść art. 118 § 1 k.p.k., tak zinterpretowano pismo obrońcy P. Ś. . Wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 23 lutego 2023 r., sygn. akt V KO 90/22, należy uznać za dopuszczalne. W orzecznictwie Sądu Najwyższego zasadnie przyjmowano bowiem, że możliwe jest wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym V KO 27/24 5 postanowieniem w przedmiocie dopuszczalności środka odwoławczego (zob. postanowienie z dnia 9 sierpnia 2007 r., V KO 35/07 i przytoczoną tam argumentację), co – w odniesieniu do nadzwyczajnego środka zaskarżenia, jakim jest wniosek o wznowienie postępowania – było przedmiotem postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 23 lutego 2023 r., sygn. akt V KO 90/22. W mającej moc zasady prawnej uchwale połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., BSA I-4110-1/20, stwierdzono, że „nienależyta obsada sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. albo sprzeczność składu sądu z przepisami prawa w rozumieniu art. 379 pkt 4 k.p.c. zachodzi także wtedy, gdy w składzie sądu bierze udział osoba powołana na urząd sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw". Należy przy tym zaznaczyć, że w szeregu orzeczeniach Sąd Najwyższy wskazywał, iż wspomnianej uchwały nie wyeliminował z porządku prawnego wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 kwietnia 2020 r., U 2/20 (zob. uchwała z dnia 5 kwietnia 2022 r., III PZP 1/22; uchwała składu 7 sędziów z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22; postanowienia: z dnia 16 września 2021 r., I KZ 29/21; z dnia 29 września 2021 r., V KZ 47/21; z dnia 18 stycznia 2022 r., I KZ 61/21; z dnia 23 listopada 2022 r., I KO 79/21 i I KO 80/21; z dnia 18 stycznia 2023 r., IV KZ 59/21; z dnia 18 września 2024 r., I KZ 30/24; wyroki: z dnia 14 czerwca 2023 r., II KK 489/21; z dnia 12 grudnia 2023 r., II KK 74/22 i in.). Zatem stosownie do tej uchwały należy uznać, że orzekanie w sprawie V KO 90/22 z wniosku obrońcy podejrzanego o wznowienie postępowania sędziów Małgorzaty Bednarek, Adama Rocha i Ryszarda Witkowskiego, powołanych do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r., skutkowało zaistnieniem uchybienia z art. art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. Autor wniosku nie bez racji nawiązał też do postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 6 listopada 2023 r., I KO 56/23, w którym wskazano, że ujemnie na status sędziego rzutuje jego pierwotne powołanie po przeprowadzeniu konkursu mającego na celu obsadzenie V KO 27/24 6 Izby Dyscyplinarnej Sądu Najwyższego (w istocie niekonstytucyjnego sądu specjalnego), co ma odniesienie do wymienionych sędziów. To zaś nakazuje na podstawie art. 542 § 3 k.p.k. wznowić postępowanie zakończone prawomocnym postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 23 lutego 2023 r., sygn. akt V KO 90/22 i sprawę z wniosku obrońcy P. Ś. o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym postanowieniem Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 30 października 2019 r., sygn. akt II AKz 679/19, przekazać do ponownego rozpoznania Sądowi Najwyższemu. Mając powyższe na uwadze, orzeczono jak na wstępie. [J.J.] [a.ł] Jarosław Matras Piotr Mirek Zbigniew Puszkarski