V KO 43/62

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Dziowgo.Sędziowie: W. Dąbrowski (sprawozdawca), Z. Kubec (współsprawozdawca), W. Ostrowski, M. Bogusławski, T. Rek, F. Szeliński.Prokurator: F. Przyjemski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Jana S. oskarżonego z art. 290 § 1 i 2 k.k. w kwestii uznania z mocy samego prawa za nieważny wyroku Sądu Wojewódzkiego we Wrocławiu z dnia 4 września 1959 r. i wyroku Sądu Najwyższego z dnia 6 lutego 1959 r.uznał oba wyżej wymienione wyroki, z mocy samego prawa, za nieważne i sprawę przekazał Sądowi Wojewódzkiemu we Wrocławiu w celu nadania jej dalszego biegu.I. Sąd Wojewódzki we Wrocławiu wyrokiem z dnia 17 września 1958 r. skazał Jana S.:1) na podstawie art. 290 § 1 k.k. -na karę 7 miesięcy więzienia za to, że w czasie od marca do września 1957 r. w S., jako składnicowy Rejonu Lasów Państwowych w C., w związku z urzędowaniem przyjął od Juliana R. 500 zł, od Kazimierza H. 100 zł i od Stanisława W. 100 zł w zamian za przyjęcie i zakupienie od nich drzewa na składnicę;2) na podstawie art. 290 § 2 i przy zastosowaniu art. 47 § 1 lit. c) k.k. -na karę 9 miesięcy więzienia oraz karę utraty praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na okres 2 lat za to, że w czasie od marca do września 1957 r. w S., jako składnicowy Rejonu Lasów Państwowych w C., uzależniał przyjęcie na składnicę i zakupienie drzew od Teodora P. od otrzymania bliżej nie określonej sumy pieniężnej oraz od obrobienia pola, a następnie przyjął od tegoż Teodora F. 830 zł oraz świadczenie w formie pracy przez pół dnia na swym polu;3) na podstawie art. 286 § 2 i przy zastosowaniu art. 47 § 1 lit. c) k.k. - na karę 1 roku więzienia oraz karę utraty praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na okres 2 lat za to, że w czasie od marca do września 1957 r. w S., jako składnicowy Rejonu Lasów Państwowych w R., przekraczając swoje uprawnienia, w celu przysporzenia sobie korzyści majątkowej potrącił sobie samowolnie od należności za drzewo kwotę 893,95 zł od Teodora F., 226,62 zł od Stanisława W. oraz sumę 2.879,08 zł od Juliana R.Jako karę łączną wymierzono oskarżonemu 1 rok i 6 miesięcy więzienia z zaliczeniem okresu tymczasowego aresztowania od dnia 11 lutego do dnia 17 września 1958 r. oraz utratę praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na okres 3 lat.Natomiast od popełnienia trzech dalszych czynów opisanych w punktach IV, V i VI sentencji zaskarżonego wyroku oskarżony tymże wyrokiem został uniewinniony.II. W terminie zawitym siedmiu dni od daty ogłoszenia sentencji powyższego wyroku zarówno prokurator, jak i obrońca oskarżonego złożyli wnioski o sporządzenie na piśmie uzasadnienia tego wyroku (art. 337 § 1 k.p.k.), przy czym wniosek obrońcy oskarżonego nie z jego winy do akt nie wpłynął.W takiej sytuacji odpis powyższego wyroku z uzasadnieniem został doręczony tylko prokuratorowi (art. 338 k.p.k.), który z zachowaniem terminu określonego w art. 211 k.p.k. założył rewizję na niekorzyść oskarżonego, zaskarżając powyższy wyrok tylko w części skazującej przez zarzucenie temuż wyrokowi rażącej niewspółmierności kary w stosunku do stopnia szkodliwości społecznej czynów oskarżonego, która to niewspółmierność powstała w następstwie niedostatecznego docenienia przytoczonych okoliczności obciążających, wskazujących na wysoki stopień niebezpieczeństwa społecznego czynów popełnionych przez oskarżonego.Prokurator w rewizji swej wnosił o zmianę zaskarżonego wyroku w części dotyczącej wymiaru kary - przez wymierzenie oskarżonemu kary surowszej.III. Sąd Najwyższy, rozpoznając sprawę na skutek rewizji prokuratora co do kary, wyrokiem z dnia 6 lutego 1959 r. uchylił zaskarżony wyrok w częściach skazujących i sprawę w tym zakresie przekazał Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.Sąd Najwyższy, wydając swój wyrok, uznał zarzuty rewizji prokuratora za słuszne, a ponadto - niezależnie od zarzutów przytoczonych w tej rewizji - zgodnie z wnioskiem Prokuratora Generalnego występującego na rozprawie rewizyjnej uznał, że Sąd I instancji dopuścił się naruszenia zasady bezpośredniości procesu w jej najistotniejszych postanowieniach przez odczytanie protokołu poprzednich dwóch rozpraw, mimo że nie uzasadniały tego przewidziane przez ustawę przyczyny.IV. Sąd Wojewódzki we Wrocławiu po ponownym rozpoznaniu sprawy wyrokiem z dnia 4 września 1959 r. skazał oskarżonego Jana S.:1) za czyn I z art. 290 § 1 k .k. - na karę 1 roku więzienia;2) za czyn II z art. 290 § 2 k.k. - na karę 1 roku i 6 miesięcy więzienia z utratą praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na okres 3 lat;3) od dokonania czynu opisanego w pkt III sentencji zaskarżonego wyroku oskarżonego uniewinnił.Jako karę łączną po ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Wojewódzki wymierzył oskarżonemu 2 lata więzienia z zaliczeniem na jej poczet okresu tymczasowego aresztowania od dnia 11 lutego do dnia 17 września 1958 r. oraz utratę praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na okres 3 lat.V. Od powyższego ponownego wyroku Sądu Wojewódzkiego obrońca oskarżonego założył rewizję, w której wniósł:1) o uznanie tego wyroku na podstawie art. 377 lit. c) k.p.k. za nieważny z mocy samego prawa wobec niedoręczenia oskarżonemu odpisu pierwszego wyroku z uzasadnieniem, o czym była już wyżej mowa, oraz wobec rozpoznania sprawy przez Sąd Najwyższy tylko na skutek rewizji prokuratora, co doprowadziło do powstania dwóch nieprawomocnych wyroków wydanych przez tenże Sąd w stosunku do tego samego oskarżonego i tych samych czynów, ewentualnie2) - o zmianę drugiego wyroku w części skazującej oskarżonego z art. 290 § 2 k.k. przez wydatne złagodzenie kary za ten czyn i kary łącznej.Uzasadnienie faktyczneSąd Najwyższy w powiększonym składzie, rozpoznając sprawę w trybie art. 13 k.p.k., zważył, co następuje:Z przytoczonych wyżej okoliczności wynika, że po wydaniu przez Sąd Wojewódzki we Wrocławiu pierwszego skazującego wyroku z dnia 17 września 1958 r. oskarżony Jan S., żądając nadesłania mu odpisu uzasadnionego wyroku, zamierzał zaskarżyć powyższy wyrok, lecz został pozbawiony tej możności, w dodatku w sytuacji, gdy prokurator założył od tego wyroku rewizję na jego niekorzyść. Oskarżony bowiem, korzystając z instytucji środka odwoławczego, uzyskuje możność obrony swych praw przed instancją wyższą od tej, która wydała krzywdzący go - jego zdaniem - wyrok.W tej więc sytuacji zostały naruszone zasadnicze normy prawa procesowego, jakimi niewątpliwie są przepisy prawa procesowego gwarantujące oskarżonemu prawa do obrony.Pogwałcenie zaś zasadniczych norm prawa procesowego w rozumieniu art. 377 lit. c) k.p.k. stanowi jedną z przyczyn nieważności z mocy samego prawa każdego wyroku, który w następstwie takiej obrony został wydany.Taka nieważność wyroku istnieje z mocy samego prawa i dlatego na jej uznanie nie mają wpływu wnioski stron, bo aczkolwiek od wyroku bezwzględnie nieważnego stronie przysługuje środek odwoławczy mający na celu wywołanie deklaracyjnego orzeczenia o bezwzględnej jego nieważności, to jednak sąd z urzędu powinien tę okoliczność uwzględnić.Wyrok bezwzględnie nieważny (z mocy samego prawa) nie wywiera od samego początku żadnych skutków prawnych i nie może być uzdrowiony, nie można go unieważnić lub uchylić, gdyż prawnie wyrok taki nie istnieje; można tylko stwierdzić, uznać jego nieważność z mocy samego prawa.W tym wypadku wydanie wyroku rewizyjnego na skutek rewizji założonej od wyroku sądu I instancji przez prokuratora na niekorzyść oskarżonego w sytuacji, gdy oskarżony na podstawie przepisu art. 377 § 1 k.p.k. we właściwym terminie złożył wniosek o sporządzenie na piśmie uzasadnienia wyroku I instancji i gdy wbrew warunkom przepisu art. 338 k.p.k. odpis takiego wyroku z uzasadnieniem nie został oskarżonemu doręczony - stanowi w myśl art. 377 lit. c) k.p.k. przyczynę nieważności takiego ponownego wyroku sądu I instancji z mocy samego prawa.Dlatego też z tych założeń wychodząc należało na podstawie przepisu art. 377 lit. c) k.p.k. uznać - z mocy samego prawa - za nieważny ponowny wyrok Sądu Wojewódzkiego we Wrocławiu z dnia 4 września 1959 r.W tych warunkach sprawę oskarżonego, po uznaniu z mocy samego prawa powyższych wyroków za nieważne, należy przesłać Sądowi Wojewódzkiemu we Wrocławiu w celu przede wszystkim postąpienia zgodnie z przepisem art. 338 k.p.k. i nadania jej dalszego urzędowego biegu procesowego.Mając więc to wszystko na uwadze, Sąd Najwyższy w powiększonym składzie postanowił jak wyżej.