V KR 321/74

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia K. Wagner. Sędziowie: H. Kempisty (sprawozdawca), Z. Nyczaj.Prokurator Prokuratury Generalnej: A. Graff.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 4 grudnia 1974 r. sprawy Ryszarda C., oskarżonego z art. 148 § 1 k.k. w związku z art. 25 § 2 k.k., z powodu rewizji wniesionej przez obrońców oskarżonego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Krakowie z dnia 18 maja 1974 r.zaskarżony wyrok utrzymał w mocy (...)Uzasadnienie faktyczneWyrokiem Sądu Wojewódzkiego w Krakowie Ryszard C. został uznany za winnego tego, że w dniu 3 września 1972 r. w K., działając w warunkach ograniczonej poczytalności, we własnym mieszkaniu, dusząc, a następnie zadając nożem kuchennym wiele uderzeń w okolicę szyi i klatki piersiowej pozbawił życia Barbarę S., po czym rozkawałkował tym nożem jej zwłoki, oddzielając głowę, kończyny górne oraz dolne, i tak rozkawałkowane części ciała przetransportował owinięte w płótno pościelowe i pokrowiec na telewizor (w trzech ratach) na teren huty, gdzie wrzucił je do zasobników z gorącym żużlem w wydziale stalowni - konwentorowo-tlenowej, powodując w konsekwencji - z wyjątkiem stopy i nielicznych fragmentów tkanek mięśniowych oraz kostnych - ich całkowite spalenie, tj. przestępstwa określonego w art. 148 § 1 k.k.Za tak przypisany czyn oskarżony Ryszard C. na podstawie art. 148 § 1 k.k. z zastosowaniem art. 30 § 3 k.k. i na podstawie art. 40 § 1 pkt 1 k.k. został skazany na karę 25 lat pozbawienia wolności oraz pozbawienia praw publicznych na okres lat 10 (...).Od powyższego wyroku odrębne rewizje wnieśli dwaj obrońcy oskarżonego.Rewizja sporządzona przez pierwszego obrońcę zarzuciła zaskarżonemu wyrokowi:1) obrazę przepisów postępowania, a mianowicie art. 70 § 1 pkt 2 i art. 74 § 1 k.p.k., a także art. 372 § 1 pkt 1 k.p.k. oraz art. 181 § 1 k.p.k., polegającą na:a) pozbawieniu oskarżonego w toku postępowania przygotowawczego obligatoryjnej obrony, co stanowi bezwzględną podstawę do uchylenia wyroku w myśl art. 388 pkt 6 k.p.k.;b) pominięciu motywów, dla których sąd pierwszej instancji uznał wyjaśnienia złożone przez oskarżonego w dniu 9 listopada 1972 r. za szczere i logicznie umotywowane;c) nieudostępnieniu biegłym z Zakładu Medycyny Sądowej Akademii Medycznej w K. pełnej dokumentacji zebranej w toku przeprowadzenia oględzin mieszkania oskarżonego, a szczególnie pominięciu zdjęć fotograficznych, plam krwawych ujawnionych na ścianie dużego pokoju mieszkania oskarżonego;2) błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wyroku, polegający na:a) uznaniu za dowód w sprawie wyjaśnień oskarżonego złożonych w dniu 9 listopada 1972 r., dwukrotnie w dniu 7 listopada 1972 r. oraz w dniu 18 listopada 1972 r., jakkolwiek sytuacja procesu poszlakowego obliguje wykazanie, że inne w treści wyjaśnienia oskarżonego jako nieprawidłowe należy odrzucić, oraz uznane za dowód w sprawie wyjaśnienia oskarżonego budzą wątpliwości, a w każdym razie nie należało uznać ich za dowód lepszy od pozostałych wyjaśnień oskarżonego, które bądź wyłączają możliwość przypisania oskarżonemu zbrodni zabójstwa, bądź pozwalają przyjąć nieumyślność działania oskarżonego co do skutku śmiertelnego albo objęcia przez niego zamiarem ewentualnym tegoż skutku,b) ustaleniu, że matka oskarżonego przez cały czas nie wychodziła ze swego pokoju, gdy tymczasem na podstawie treści protokołu z oględzin mieszkania oskarżonego należy przyjąć, iż matka oskarżonego musiała wejść nawet do dużego pokoju, skoro na wewnętrznej stronie drzwi tego pokoju zidentyfikowano krwawy ślad jako odcisk palca matki oskarżonego;3) rażącą niewspółmierność orzeczonej przez Sąd Wojewódzki w Krakowie kary 25 lat pozbawienia wolności, która została wymierzona oskarżonemu bez oparcia w należycie rozważonych okolicznościach przypisanego mu czynu oraz osobowości oskarżonego.W konkluzji ten obrońca oskarżonego w swojej rewizji wnosił o uchylenie w trybie art. 388 pkt 6 k.p.k. w związku z art. 386 § 2 k.p.k. zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Prokuraturze Powiatowej w K. w celu uzupełnienia postępowania przygotowawczego albo o zmianę zaskarżonego wyroku i orzeczenie co do istoty w ten sposób, że oskarżonego Ryszarda C. uniewinnia się z zarzutu popełnienia zbrodni określonej w art. 148 § 1 k.k., lub przyjęcie co do czynu objętego aktem oskarżenia kwalifikacji prawnej z art. 152 k.k. w związku z art. 25 § 2 k.k., albo też o zmianę zaskarżonego wyroku przez wymierzenie oskarżonemu - zamiast orzeczonej kary 25 lat pozbawienia wolności - kary pozbawienia wolności w granicach ustawowego zagrożenia przewidzianego w art. 148 § 1 k.k.Druga rewizja, sporządzona przez drugiego obrońcę oskarżonego, zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła:a) obrazę prawa materialnego, a w szczególności art. 7 § 1 k.k. w związku z art. 148 § 1 k.k. wskutek błędnego przyjęcia, że nawet w wypadku oparcia ustaleń na protokole wyjaśnień podejrzanego ze śledztwa z dnia 11 grudnia 1972 r. sprawca godził się na zabójstwo człowieka, a zatem odpadła możność kwalifikowania jego czynu jako wyczerpującego znamiona przestępstwa określonego w art. 152 k.k.;b) obrazę przepisów postępowania mającą wpływ na treść orzeczenia, a w szczególności art. 3, 8, 182, 333, 357, 372 k.p.k., popełnioną w szczególności przez nieudostępnienie biegłym z Zakładu Medycyny Sądowej Akademii Medycznej w K. fotografii ściany w dużym pokoju mieszkania oskarżonego w celu wypowiedzenia się, czy plamki krwi na tej ścianie powstały za życia Barbary S., czy też po jej śmierci; błędne przyjęcie, że zasada wyrażona w art. 3 § 3 k.p.k. nie może dotyczyć tłumaczenia na korzyść oskarżonego wersji sprzecznie podanych wydarzeń, jeżeli korzystniejsza dla niego wersja znajduje również pokrycie w materiale dowodowym sprawy, a oparcie orzeczenia na niekorzystnej wersji podanej ze śledztwa; dowolne przyjęcie, iż nóż, którym miał posłużyć się oskarżony, znalazł się w dużym pokoju po to, by otworzyć nim butelkę, czy też z innych nie wyjaśnionych powodów, nie związanych z przygotowaniem kanapek, niewyciągnięcie żadnych wniosków z braku śladu konsumpcji w mieszkaniu oskarżonego, co - zdaniem tego obrońcy - podważa wersję przyjętą przez sąd za podstawę orzeczenia;c) błędną ocenę okoliczności faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia mającą wpływ na jego treść, popełnioną przez przyjęcie, że oskarżony spowodował śmierć Barbary S., zadając jej wiele uderzeń nożem kuchennym, podczas gdy materiał dowodowy nie daje jednoznacznej odpowiedzi na to, aby w chwili zadawania tych uderzeń była ona jeszcze żywa, błędne powiązanie obrażeń na przyśrodkowej powierzchni ramienia lewego oskarżonego ze śmiercią Barbary S. oraz nie dość uzasadnione odrzucenie odmiennych możliwości jej zejścia śmiertelnego;d) rażącą niewspółmierność wymierzonej kary przy niezastosowaniu jej nadzwyczajnego złagodzenia oraz nierozważenie i nieuwzględnienie jakichkolwiek okoliczności łagodzących, poza wynikającymi z art. 25 § 2 k.k., a znajdujących swe odbicie w materiale osobopoznawczym oskarżonego.W konkluzji obrońca ten wnosił o zmianę wyroku przez uniewinnienie oskarżonego lub o zmianę wyroku i wydanie nowego orzeczenia, mocą którego należało uznać oskarżonego Ryszarda C. za winnego nieumyślnego spowodowania śmierci Barbary S., i skazać na stosowną karę na podstawie przepisu art. 152 k.k., lub o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji, a w wypadku nieuwzględnienia tych wniosków - o zmianę wyroku w orzeczeniu o karze przez zastosowanie nadzwyczajnego złagodzenia kary (art. 25 § 2 w związku z art. 57 k.k.) lub jej obniżenie nawet w wypadku niestosowania nadzwyczajnego złagodzenia kary.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizje obrońców oskarżonego nie są zasadne.1. Nietrafny jest podniesiony w rewizji zarzut obrazy art. 70 § 1 pkt 2 i art. 74 § 1 k.p.k., co miało doprowadzić do pozbawienia oskarżonego w toku postępowania przygotowawczego obligatoryjnej obrony i co miałoby stanowić bezwzględną podstawę do uchylenia wyroku "w myśl art. 388 pkt 6 k.p.k."Nietrafność powyższego zarzutu wynika z faktu, że - niezależnie nawet od stwierdzenia, czy w dostatecznie wczesnym etapie postępowania przygotowawczego - oskarżony jednak w toku śledztwa korzystał z pomocy dwóch ustanowionych przez siebie obrońców. Nie ma tu - nawet jak w tym wypadku dla obrony obligatoryjnej - istotnego znaczenia, że tymi obrońcami oskarżonego byli obrońcy z wyboru, a nie obrońca z urzędu wyznaczony na podstawie art. 74 § 1 k.p.k. Skoro zaś oskarżony miał jednak obrońców w postępowaniu przygotowawczym i skoro następnie obrońcy ci brali udział w toku całego postępowania przed Sądem Wojewódzkim (w szczególności w rozprawie głównej), nie można zgodzić się z poglądem, że - przyjmując nawet opóźnione nieco ustanowienie obrońcy w postępowaniu przygotowawczym - doszło w sprawie niniejszej do uchybienia procesowego w rozumieniu art. 388 pkt 6 k.p.k. Nie sposób nie podnieść, że przez uchybienia określone w art. 388 k.p.k. rozumieć należy przede wszystkim i z reguły uchybienia mogące zachodzić w toku postępowania przed sądem.Uchybienia procesowe, które wystąpiły w postępowaniu przygotowawczym, w tych tylko wypadkach wyjątkowych mogłyby być zakwalifikowane według art. 387 lub 388 k.p.k., gdyby w postępowaniu sądowym nie uległy właściwej dla nich konwalidacji. Takiego zaś braku w sprawie niniejszej postępowanie sądowe nie wykazało.Z powyższych powodów wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku "w trybie art. 388 pkt 6 w związku z art. 386 § 2 k.p.k." i przekazanie sprawy prokuraturze "do uzupełnienia postępowania przygotowawczego" był niezasadny.2. Nie jest też zasadny zarzut obrazy art. 372 § 1 pkt 1 k.p.k., skoro Sąd Wojewódzki - jak to wynika z uzasadnienia zaskarżonego wyroku - wyczerpująco omówił wszystkie istotne dowody, prawidłowo ujawnione na rozprawie, wskazując przy tym, dlaczego dał wiarę tym, na podstawie których poczynił ustalenia zasadnicze w tej sprawie, nie uchylając się również od obowiązku wskazania, dlaczego nie dał wiary "dowodom przeciwnym".W szczególności nie można zgodzić się z twierdzeniem, że Sąd Wojewódzki nie uzasadnił "bliżej" swojej oceny co do dania pełnej wiary wyjaśnieniom oskarżonego z dnia 9 listopada 1972 r. Wystarczy tu tylko powołać się na obszerne wywody sądu pierwszej instancji, zawarte w uzasadnieniu wyroku, aby uznać podniesiony zarzut obrazy art. 372 § 1 pkt 1 k.p.k. za nietrafny. Widać bowiem wyraźnie z powołanych tu stron uzasadnienia wyroku, dlaczego Sąd Wojewódzki przyjął za podstawę swego rozstrzygnięcia co do winy oskarżonego jego kilkakrotne przyznanie się do zarzucanej mu zbrodni, dlaczego uznał zmienione następnie wyjaśnienia za "zupełnie nieprzekonujące", dlaczego także odrzucił inne wersje śmierci pokrzywdzonej poza tą, o której obszernie i logicznie mówił oskarżony w dniu 9 listopada 1972 r.Nie ma zaś żadnych podstaw do przypuszczenia, że te wyjaśnienia oskarżony składał (przed MO, a następnie przed prokuratorem) w warunkach wyłączających swobodę jego wypowiedzi.Prawidłowo też Sąd Wojewódzki, wykazując słuszność dokonanych przez siebie ustaleń, odwoływał się również do wniosków wynikających z oceny całokształtu ujawnionych i rozważonych przez siebie okoliczności sprawy.Wbrew więc zarzutowi rewizji obrońcy oskarżonego uzasadnienie zaskarżonego wyroku odpowiada wymaganiom określonym w art. 372 § 1 pkt 1 k.p.k.3. Nieprzekonującym jest w istocie zarzut obrazy art. 181 § 1 k.p.k., a to "przez nieudostępnienie biegłym z Zakładu Medycyny Sądowej Akademii Medycznej w K. pełnej dokumentacji zebranej w toku przeprowadzenia oględzin mieszkania oskarżonego, a szczególnie pominięcie zdjęć fotograficznych plam krwawych ujawnionych na ścianie dużego pokoju mieszkania oskarżonego".Z opinii i zeznań biegłych lekarzy Erazma B. i Kazimierza J., złożonych na rozprawie sądowej, wynika, że polegali oni przede wszystkim na stwierdzeniach zawartych w protokole oględzin, w tym również w odniesieniu do plam krwi na ścianie dużego pokoju oskarżonego.Niepowoływanie się przez nich na zdjęcia fotograficzne tych plam krwi nie może uchodzić za uchybienie, które mogłoby wpłynąć na złożenie przez nich innej opinii niż złożona na piśmie i podtrzymana na rozprawie. Innej poza tym dokumentacji ("pełnej" - jak domaga się rewizja) w sprawie niniejszej nie było.Podnieść tu należy, że opinia biegłych lekarzy z Zakładu Medycyny Sądowej Akademii Medycznej w K. dawała dostatecznie przekonującą podstawę do wyłączenia możliwości powstania plam krwi na ścianie przy rozkawałkowywaniu zwłok.Odmienny pogląd rewizji jest w tym względzie dowolnością, zwłaszcza że sam oskarżony przyznawał stale, że zwłoki rozkawałkowywał w łazience, a nie w swoim dużym pokoju.Nie dopuścił się również Sąd Wojewódzki błędu w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wyroku, przyjmując w szczególności za podstawowy dowód winy oskarżonego jego własne wyjaśnienia, złożone w postępowaniu przygotowawczym w dniu 9 listopada 1972 r., a poza tym dwukrotnie w dniu 7 listopada 1972 r. oraz w dniu 18 listopada 1972 r.Jak już częściowo o tym była mowa (z punktu widzenia dopełnienia przez Sąd Wojewódzki wymagań art. 372 § 1 pkt 1 k.p.k.), sąd ten rozważył całokształt okoliczności sprawy, w tym również wszystkie wyjaśnienia oskarżonego, nie tylko więc te, w których logicznie i obszernie opisuje on okoliczności dopuszczenia się zbrodni zarzucanego mu zabójstwa. Wbrew odmiennemu poglądowi rewizji stwierdzić wypada, że Sąd Wojewódzki tym wyjaśnieniom oskarżonego, w których inaczej niż w dniach 7, 9 czy 18 listopada 1972 r. opisuje przebieg wydarzeń w nocy 3 września 1972 r., poświęcił dostateczną uwagę, rozważył je i ocenił, także na tle pozostałych wyjaśnień oskarżonego, a w ogóle na tle całokształtu ujawnionych okoliczności sprawy. Jeżeli zaś Sąd Wojewódzki przyjął ostatecznie za wiarygodne wyjaśnienia oskarżonego z dnia 9 listopada 1972 r., powołując się ponadto na jednoznaczną wymowę tak konkretnych okoliczności, jak pochodzenie plam krwi na ścianie, jak pochodzenie stwierdzonych obrażeń ciała oskarżonego, jak fakt rozkawałkowywania nożem kuchennym ciała pokrzywdzonej po jej śmierci w celu przetransportowania tego ciała i spalenia w zasobnikach z gorącym żużlem na terenie huty, to takiej ocenie dowodów obciążających oskarżonego nie można - wbrew odmiennej sugestii rewizji - zarzucić, że nie odpowiada wymaganiom i wskazaniom art. 4 § 1 k.p.k.W tych warunkach wywody rewizji obrońcy oskarżonego uchodzić muszą za uwagi polemiczne, zawsze skądinąd możliwe, ale nie mogące podważyć prawidłowości ocen i ustaleń sądu jako organu rozstrzygającego, orzekającego.Dotyczy to zarówno powoływanych w rewizji kontrargumentów dotyczących oceny i wniosków sądu co do wymowy stwierdzonych protokołem oględzin plam krwi na ścianie w pokoju, stwierdzonych na rękach oskarżonego obrażeń, jak nawet okoliczności znalezienia przez oskarżonego "pod ręką" noża kuchennego, nie wyłączając też i niewielkiego znaczenia faktu, czy oskarżony i jakie przygotowywał kanapki, skoro protokół oględzin nie utrwalił śladów (okruszyn z krojonego pieczywa).Dotyczy to również kwestionowania przez rewizję powołania się przez Sąd Wojewódzki na szczególne cechy osobiste oskarżonego, zapominając o tym, że jest to dla sądu jedna tylko z wielu przesłanek powoływanych dla uprawdopodobnienia prawidłowości tych wyjaśnień oskarżonego, w których szczerze, obszernie i w sposób logicznie uzasadniony przyznawał się do popełnionej zbrodni.Jako polemiczne ocenić również należy sugestie rewizji powracającej do przekonująco odrzuconych przez sąd wersji o samobójstwie pokrzywdzonej, o jej śmierci z przyczyn naturalnych, czy też o zabójstwie dokonanym przez inną osobę (przez matkę oskarżonego).I w tym ostatnim zakresie wystarczy odwołać się - zamiast do wywodów rewizji - do rzeczowych i w sposób oparty na logice wskazywanych dowodów wywodach sądu pierwszej instancji, które Sąd Najwyższy jako odpowiadające regułom prawidłowej oceny i wnioskowaniu podziela w całej rozciągłości.Również na tle całokształtu okoliczności sprawy, należycie przez sąd uwzględnionych i rozważonych, sugestia rewizji o nieumyślnym spowodowaniu przez oskarżonego śmierci pokrzywdzonej nie jest do przyjęcia, nawet gdyby podzielić wywody sądu co do możliwości uduszenia pokrzywdzonej rękami zaciśniętymi na jej szyi.Wręcz gołosłownymi uznać należy wywody rewizji (i nawet wnioski) co do niewinności oskarżonego w zakresie przypisanej mu zbrodni zabójstwa (znowu w świetle odmiennych i nawet wielokrotnych wyjaśnień samego oskarżonego oraz w świetle także pozostałego materiału dowodowego) (...).