V KRN 181/88

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia R. Bodecki. Sędziowie: J. Gaj, Z. Halota, C. Kraska (sprawozdawca), W. Ochman, J. Pustelnik, Z. Ziemba. Prokurator Prokuratury Generalnej: S. Kołodziej.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 28 września 1988 r. sprawy Waldemara K., oskarżonego o czyn określony w art. 240 pkt 2 k.k., i innych z powodu rewizji nadzwyczajnej wniesionej przez Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego na korzyść oskarżonego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w K. z dnia 11 września 1986 r. i Sądu Najwyższego z dnia 12 maja 1987 r.zmienił zaskarżone wyroki w ten sposób, że:1)uchylił orzeczenie o karze łącznej;2)uchylił orzeczoną za czyn określony w art. 240 pkt 2 k.k. na podstawie art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 10 maja 1985 r. o szczególnej odpowiedzialności karnej (Dz.U. Nr 23, poz. 101) karę konfiskaty mienia w całości;3)wyeliminował z podstawy prawnej skazania za czyn przewidziany w art. 60 § 1 u.k.s. - art. 5 u.k.s. (...);4)kary wymierzone za przestępstwo określone w art. 60 § 1 w zw. z art. 25 § 1 pkt 2 u.k.s. zaliczył na poczet kar orzeczonych na podstawie art. 240 pkt 2 k.k., tj. karę 3 lat pozbawienia wolności na rzecz kary 8 lat pozbawienia wolności, a karę 300 000 zł grzywny na rzecz kary 5 000 000 zł grzywny (...).Uzasadnienie faktyczneWyrokiem Sądu Wojewódzkiego w K. z dnia 11 września 1986 r. oskarżony Waldemar K. został uznany za winnego tego, że:1) od lipca 1982 r. do dnia 31 lipca 1985 r. w K., jako inspektor Wydziału Handlu Urzędu Wojewódzkiego w K., działając w warunkach przestępstwa ciągłego żądał i przyjmował korzyści majątkowe od osób ubiegających się o wydanie zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych w prowadzonych lokalach gastronomicznych, uzależniając podjęcie czynności służbowych od otrzymania tychże korzyści w postaci pieniędzy, artykułów spożywczych i budowlanych, usług transportowych, alkoholu, artykułów gospodarstwa domowego i poczęstunków alkoholowych, które otrzymał w łącznej wartości co najmniej 926 000 zł, oraz w postaci zagranicznych środków płatniczych, a mianowicie 1120 dolarów USA, 30 dolarów australijskich, 150 marek rFN, 4000 forintów, a ponadto zażądał i przyjął obietnicę wręczenia mu korzyści majątkowych w postaci złotego sygnetu, odzieży skórzanej i welurowej oraz gotówki w wysokości około 100 000 zł i około 200 dolarów USA, tj. dokonania przestępstwa określonego w art. 240 pkt 2 k.k. w zw. z art. 58 k.k., za które - na podstawie tychże przepisów oraz art. 36 § 2 i 3, art. 40 § 1, art. 42 § 1 i art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 10 maja 1985 r. o szczególnej odpowiedzialności karnej (Dz.U. Nr 23, poz. 101) - skazany został na karę 8 lat pozbawienia wolności i 5 000 000 zł grzywny, 6 lat pozbawienia praw publicznych, 6 lat zakazu zajmowania stanowisk w administracji państwowej oraz karę konfiskaty mienia w całości, a ponadto za winnego tego, że2) 2 stycznia 1984 r. do dnia 31 lipca 1985 r. w K. działając w warunkach przestępstwa ciągłego, nie mając zezwoleń dewizowych oraz przyjmując od osób ubiegających się o wydanie zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych w prowadzonych lokalach korzyści majątkowe w postaci zagranicznych środków płatniczych: 1110 dolarów USA, 30 dolarów australijskich i 150 marek RFN, jednocześnie dokonał obrotu wartościami dewizowymi, czyniąc sobie z tej działalności stałe źródło dochodu, tj. dokonania przestępstwa określonego w art. 60 § 1 u.k.s. w zw. z art. 25 § 1 pkt 2 u.k.s. i art. 5 u.k.s. oraz art. 58 k.k., i za to na podstawie wskazanych wyżej przepisów skazany został na karę 3 lat pozbawienia wolności i 300 000 zł grzywny.Na podstawie art. 66, 67 § 1 k.k. wymierzono oskarżonemu karę łączną 9 lat pozbawienia wolności (...).Wyrok ten zaskarżył prokurator i obrońca oskarżonego (...).Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia 12 maja 1987 r. zmienił zaskarżone orzeczenie w stosunku do oskarżonego Waldemara K. w ten sposób, że zweryfikował wartość przyjętych przez oskarżonego korzyści majątkowych z 926 000 zł i 1120 dolarów USA do około 900 000 zł i 1000 dolarów USA (pkt I wyroku) oraz przyjął, że działanie przestępcze oskarżonego, opisane w pkt. II wyroku, dotyczy również 4000 forintów, a kwota dolarów USA wynosi około 1000. W pozostałym zakresie wyrok sądu I instancji utrzymał w mocy.Od obu wyroków Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego wniósł na korzyść oskarżonego Waldemara K. rewizję nadzwyczajną, zarzucając obrazę art. 6 u.k.s. oraz art. 66 i 67 § 1 k.k., polegającą na orzeczeniu w stosunku do tego oskarżonego kary łącznej pozbawienia wolności na zasadach ogólnych przewidzianych w kodeksie karnym z pominięciem szczegółowego uregulowania zbiegu przestępstw w ustawie karnej skarbowej (...).Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy w składzie siedmiu sędziów zważył, co następuje:Oba zaskarżone wyroki zapadły z obrazą art. 6 u.k.s. oraz art. 66 i 67 § 1 k.k. w części dotyczącej wymierzenia kary łącznej pozbawienia wolności. Błędnie również powołano art. 5 u.k.s. w kwalifikacji prawnej i w podstawie skazania za czyn opisany w pkt. II wyroku.W związku z tym podnieść należy, co następuje:Przypisane oskarżonemu przestępstwa potraktowane zostały jako dwa odrębne czyny, popełnione w zbiegu realnym i wyczerpujące znamiona określone w przepisach kodeksu karnego (art. 240 pkt 2 k.k. w zw. z art. 58 k.k.) oraz ustawy karnej skarbowej (art. 60 § 1 u.k.s. w zw. z art. 25 § 1 pkt 2 u.k.s.), co skutkuje orzeczenie kary łącznej pozbawienia wolności na zasadach ogólnych, przewidzianych w kodeksie karnym. Takie stanowisko jest błędne. W istocie bowiem Waldemar K. dopuścił się jednego czynu wyczerpującego znamiona określone w przepisach ustawy karnej skarbowej oraz kodeksu karnego, tj. w warunkach jednoczynowego idealnego zbiegu przestępstw, którą to sytuację normuje szczególny przepis: art. 6 u.k.s. Działanie oskarżonego polegające na żądaniu i przyjmowaniu korzyści majątkowych w wielkich rozmiarach w postaci wartości dewizowych za wykonywane czynności służbowe wyczerpuje zarówno znamiona przestępstwa łapownictwa, określonego w art. 240 pkt 2 k.k., jak i przestępstwa nielegalnego obrotu tymi wartościami, określonego w art. 60 § 1 u.k.s.W tym wypadku (zbiegu przepisów ustawy karnej skarbowej z przepisami innej ustawy karnej) - zgodnie z dyspozycją art. 6 u.k.s. - "stosuje się każdy z tych przepisów", co oznacza, że sąd skazuje oskarżonego i wymierza karę odrębnie za przestępstwo skarbowe i odrębnie za przestępstwo przewidziane w innej ustawie skarbowej z jednoczesnym zaliczeniem kary łagodniejszej na poczet kary surowszej, według zasad określonych w § 2-4 tego przepisu (por. uchwała składu siedmiu sędziów SN - VII KZP 4/77 z dnia 19 kwietnia 1977 r., OSNKW 1977, z. 6, poz. 55).Naprawiając zaistniałe uchybienia, karę 3 lat pozbawienia wolności wymierzoną za przestępstwo określone w art. 60 § 1 u.k.s. w zw. z art. 25 § 2 u.k.s., zaliczono na poczet kary 8 lat pozbawienia wolności orzeczonej na podstawie art. 240 pkt 2 k.k., a karę 300 000 zł grzywny - na poczet kary 5 000 000 zł.Wyeliminowano też z podstawy prawnej skazania oskarżonego za czyn określony w art. 60 § 1 u.k.s. - art. 5 u.k.s., gdyż powołany został rzeczywiście bezzasadnie. Przepis ten stosuje się w razie kumulatywnego zbiegu przepisów ustawy karnej skarbowej, a w niniejszej sprawie tego rodzaju sytuacja nie zachodzi.W związku jednak z tym, że z dniem 1 lipca 1988 r. przestała obowiązywać ustawa z dnia 10 maja 1985 r. o szczególnej odpowiedzialności karnej, uchylono wymierzoną oskarżonemu - na podstawie art. 5 ust. 3 tej ustawy - za czyn określony w art. 240 pkt 2 k.k. karę dodatkową konfiskaty mienia w całości. W myśl bowiem art. 5 ust. 3 wspomnianej ustawy orzeczenie kary dodatkowej konfiskaty mienia za przestępstwo określone w art. 240 pkt 2 było obligatoryjne, podczas gdy w myśl art. 46 § 2 k.k. jest fakultatywne. Obecnie zaś orzeczenia tej kary w odniesieniu do oskarżonego Waldemara K. za czyn określony w art. 240 pkt 2 k.k. nie uznano za celowe.