V KRN 186/70

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Szamrej (sprawozdawca). Sędziowie: Z. Kubec, J. Matysiak.Prokurator Prokuratury Generalnej: M. Tuszyńska.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 30 czerwca 1970 r. sprawy Stanisława M., oskarżonego z art. 167 § 1 k.k., z powodu rewizji nadzwyczajnej założonej przez Ministra Sprawiedliwości od wyroku Sądu Powiatowego dla m. Poznania z dnia 28 lutego 1970 r.uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał temuż Sądowi do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneSąd Powiatowy dla m. Poznania wyrokiem z dnia 28 lutego 1970 r. uznał Stanisława M. za winnego tego, że w okresie od września 1968 r. do listopada 1969 r. uniemożliwiał Stefanii R. korzystanie z kuchni, tj. przestępstwa z art. 167 § 1 k.k., i z mocy art. 27 § 1 i 29 § 1 k.k. postępowanie karne warunkowo umorzył na okres 1 roku.Od tego wyroku, który się uprawomocnił wobec niezaskarżenia przez strony, Minister Sprawiedliwości założył rewizję nadzwyczajną, zarzucając mu bezzasadne zaniechanie włożenia na oskarżonego jednego z obowiązków przewidzianych w art. 28 § 2 k.k. oraz wnosząc o zobowiązanie go do przeproszenia pokrzywdzonej.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rozważenie celowości nałożenia na oskarżonego z mocy art. 28 § 2 pkt 2 k.k. obowiązku przeproszenia pokrzywdzonej byłoby niezbędne, gdyby nie zachodziły żadne wątpliwości co do słuszności samego orzeczenia o warunkowym umorzeniu przeciwko niemu postępowania karnego.Jednym z wymagań zastosowania warunkowego umorzenia postępowania jest ustalenie, że okoliczności popełnienia czynu przestępnego nie budzą wątpliwości (art. 27 § 1 k.k.). Tymczasem Sąd Powiatowy w zaskarżonym wyroku stwierdził wprawdzie, że "oskarżony Stanisław M. popełnił czyn z art. 167 § 1 k.k.", jednakże nie przytoczył przy tym takiego jego opisu, z którego by wynikało, że istotnie wypełnia on znamiona przestępstwa określonego w wymienionym przepisie. Przytoczony zaś opis czynu w części wstępnej zaskarżonego wyroku, którego popełnienie oskarżyciel zarzucił oskarżonemu, wskazuje jedynie na to, że w czasie od września 1968 r. do listopada 1969 r. uniemożliwiał on Stefanii R. korzystanie z kuchni.Czyn zarzucany oskarżonemu nie wypełnia więc ani znamion przestępstwa przewidzianego w art. 251 d.k.k., ani też znamion przestępstwa przewidzianego w art. 167 § 1 k.k. Przedmiotowa istota czynu przestępstwa przewidzianego w obu wymienionych przepisach polega bowiem na zmuszaniu innej osoby do określonego zachowania się przy użyciu przemocy lub groźby bezprawnej, gdy tymczasem czyn zarzucany oskarżonemu nie wskazuje na występowanie w działaniu oskarżonego ani znamienia przemocy, ani też znamienia groźby bezprawnej. O ile przy tym dla bytu przestępstwa z art. 251 k.k. z 1932 r. wymagane było ustalenie, że sprawca działał z zamiarem bezpośrednim (por. uchwałę połączonych Izb Karnej i Wojskowej SN z dnia 28 marca 1968 r. VI KZP 16/66 - OSNKW z 1968 r., zesz. 6, poz. 63), o tyle dla bytu przestępstwa z art. 167 § 1 k.k. niezbędne jest ustalenie, że sprawca działał z zamiarem bezpośrednim o szczególnym zabarwieniu (dolus coloratus). Wymieniony przepis wymaga bowiem, żeby użycie przemocy lub groźby bezprawnej miało na celu zmuszenie innej osoby do określonego zachowania się i w ten sposób wskazuje, że przewidziane w nim przestępstwo ma charakter kierunkowy (celowy), a zatem że warunkiem jego popełnienia jest wskazany wyżej zamiar bezpośredni sprawcy o szczególnym zabarwieniu.Gdyby więc można było przyjąć, że dość szczupły i niejednoznaczny materiał dowodowy w postaci wyjaśnień oskarżonego i zeznań świadków pozwala jedynie na ustalenie, że oskarżony dopuścił się czynu mu zarzucanego, który - jak już wskazano - nie wypełnia ani znamion przestępstwa z art. 251 d.k.k. lub z art. 167 § 1 k.k., ani też znamion innego czynu zabronionego, musiałoby pociągnąć za sobą orzeczenie o uniewinnieniu go (art. 11 pkt 1 w związku z art. 361 § 1 k.p.k.), a nie orzeczenie z mocy art. 27 § 1 k.k. o warunkowym umorzeniu przeciwko niemu postępowania karnego.Trzeba przy tym podkreślić, że oskarżony w piśmie z dnia 24 czerwca 1970 r., skierowanym do Sądu Najwyższego po wniesieniu rewizji nadzwyczajnej przez Ministra Sprawiedliwości, oświadczył, iż nikt go nie zmusi do tego, "ażeby takim typom jak Stefania R. rękę podać za nie popełnione winy".W związku z tym wątpliwa byłaby celowość włożenia na oskarżonego zgłoszonego w rewizji nadzwyczajnej obowiązku przeproszenia pokrzywdzonej, choćby nawet można było przy ponownym rozpoznaniu uznać, że oskarżony dopuścił się przestępstwa z art. 167 § 1 k.k. i że nie budzi zastrzeżeń samo orzeczenie o warunkowym umorzeniu przeciwko niemu postępowania karnego.W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy uchylił z mocy art. 383 § 2, 386, 387 pkt 2, 462 i 472 § 1 k.p.k. zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Powiatowemu dla m. Poznania do ponownego rozpoznania.