V KRN 270/70

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia F. Karolus. Sędziowie: K. Czajkowski (sprawozdawca), S. Kotowski.Prokurator Prokuratury Generalnej T. Dąbrowski. SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy Szymona K., oskarżonego z art. 2 § 1 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228) w związku z art. 1 § 1 lit. a ustawy z dnia 21 stycznia 1958 r. (Dz. U. Nr 4, poz. 11), z powodu rewizji nadzwyczajnej założonej przez Prokuratora Generalnego PRL od postanowienia Sądu Wojewódzkiego w Opolu z dnia 18 lutego 1970 r. w sprawie warunkowego zwolnienia, rewizję nadzwyczajną oddalił (...). Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki w Opolu postanowieniem z dnia 11 lutego 1970 r., na zasadzie art. 90 § 1, 91 § 1 k.k. oraz art. 78 § 1 k.k.w.: zwolnił warunkowo z dniem 20 lutego 1970 r. Szymona K., skazanego w sprawie Sądu Wojewódzkiego dla m. st. Warszawy za przestępstwo z art. 2 § 1 lit. a ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228) w związku z art. 1 § 1 lit. a ustawy z dnia 21 stycznia 1959 r. (Dz. U. Nr 4, poz. 11) po złagodzeniu kary przez Sąd Najwyższy i po zastosowaniu amnestii na karę 4 lat więzienia oraz 200 dni więzienia zastępczego, której koniec przypadał na dzień 10 lutego 1971 r.; wyznaczył warunkowo zwolnionemu - na zasadzie art. 93 § 1 k.k. - okres próby do dnia 20 lutego 1971 r.; oddał warunkowo zwolnionego pod nadzór kuratora sądowego, którego wyznaczy Prezes Sądu Wojewódzkiego dla m. st. Warszawy; nałożył na warunkowo zwolnionego obowiązek podjęcia stałej pracy w okresie próby. Prokurator Wojewódzki w Opolu wniósł zażalenie na to postanowienie, zarzucając obrazę art. 90 § 2 k.k polegającą na sprzecznym z tym przepisem warunkowym przedterminowym zwolnieniem skazanego Szymona K. z odbycia kary zastępczej 200 dni więzienia. Sąd Wojewódzki w Opolu postanowieniem z dnia 18 lutego 1970 r. pozostawił to zażalenie bez uwzględnienia. Od tego postanowienia Sądu Wojewódzkiego z dnia 18 lutego 1970 r. wniósł rewizję nadzwyczajną Prokurator Generalny PRL na niekorzyść skazanego Szymona K. Rewizja nadzwyczajna zarzuca temu postanowieniu obrazę prawa materialnego polegającą na przyjęciu, że do skazanego Szymona K. mają zastosowanie przepisy ustawy z dnia 29 maja 1957 r. o warunkowym zwolnieniu osób odbywających karę pozbawienia wolności (Dz. U. z 1961 r. Nr 58, poz. 321) w związku z art. 2 § 1 k.k., a nie przepisy art. 90 § 1 i 2 k.k. w związku z art. XIV § 1 pkt 10 ustawy z dnia 19 kwietnia 1969 r. (Dz. U. Nr 13, poz. 95), i wnosi o zmianę zaskarżonego postanowienia przez uchylenie postanowienia Sądu Wojewódzkiego w Opolu z dnia 11 lutego 1970 r. i orzeczenie warunkowego przedterminowego zwolnienia skazanego Szymona K. na podstawie art. 90 § 1 i 91 § 1 k.k. z odbycia reszty kary zasadniczej wymierzonej w sprawie Sądu Wojewódzkiego dla m. st. Warszawy, tj. kary 4 lat pozbawienia wolności.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja nadzwyczajna nie jest zasadna.Sąd Wojewódzki, rozpoznając zażalenie prokuratora, przyjął, że do skazanego Szymona K. mają zastosowanie przepisy ustawy z dnia 29 maja 1957 r. o warunkowym zwolnieniu osób odbywających karę pozbawienia wolności (Dz. U. z 1961 r. Nr 58, poz. 321) w związku z art. 2 § 1 k.k., a nie przepisy art. 90 § 1 i 2 k.k. w związku z art. XIV § 1 pkt 10 ustawy z dnia 19 kwietnia 1969 r. (Dz. U. Nr 13, poz. 95).Stanowisko swoje Sąd Wojewódzki uzasadnił tym, iż "zaznaczenie przez ustawodawcę, że sąd ma stosować »odpowiednio« nowe przepisy, właśnie tym samym wyłącza automatyzm działania, jaki wynikałby z przyjęcia zasady, iż sąd zawsze stosuje w omawianym wypadku przepisy nowego kodeksu", a ponadto - "jak wskazuje treść omawianego art. XIV przepisów wprowadzających k.k. ujęta w § 3 - jeśli ustawodawca chciał zaznaczyć, iż w konkretnym wypadku przepis art. 2 § 1 k.k. nie ma być stosowany, czyni to w sposób wyraźny, nie budzący absolutnie żadnych wątpliwości.Ten pogląd Sądu Wojewódzkiego jest prawidłowy. Art. XIV § 1 pkt 10 przepisów wprowadzających kodeks karny stanowi, że zarówno do osób już warunkowo zwolnionych na podstawie ustawy z dnia 29 maja 1957 r. o warunkowym zwolnieniu osób odbywających karę pozbawienia wolności (Dz. U. z 1961 r. Nr 58, poz. 321), jak i do osób odbywających karę pozbawienia wolności stosuje się odpowiednio przepisy kodeksu karnego o warunkowym przedterminowym zwolnieniu. Wbrew poglądowi zajętemu w rewizji nadzwyczajnej przepis ten nie wyłącza możności stosowania po dniu 1 stycznia 1970 r. przepisów powołanej ustawy z dnia 29 maja 1957 r. na podstawie art. 2 § 1 k.k. Należy zgodzić się z poglądem rewizji nadzwyczajnej, że sąd może stosować na podstawie art. XIV § 1 pkt 10 przepisów prowadzających k.k. "przepisy rozdziału XII kodeksu karnego, orzekając o warunkowym przedterminowym zwolnieniu osób odbywających kary pozbawienia wolności, jedynie w takim zakresie, w jakim jest to możliwe dla danej sytuacji", to jest "odpowiednio". Natomiast z tezy tej nie można wyprowadzać wniosku, jakoby art. XIV § 1 pkt 10 przepisów wprowadzających k.k. wyłączał w ogóle stosowanie przepisu art. 2 § 1 k.k. W tym względzie argument z odmiennego unormowania wynikającego z art. XIV § 3 przepisów wprowadzających k.k. ma istotne znaczenie przy wykładni art. XIV § 1 pkt 10 tychże przepisów wprowadzających k.k. Jeśli ten ostatni przepis nakazuje odpowiednio stosować normy rozdziału XII k.k. do osób już warunkowo zwolnionych na podstawie powołanej ustawy z dnia 29 maja 1957 r. o warunkowym zwolnieniu, jak i do osób odbywających karę pozbawienia wolności, to nie oznacza to, że w każdym wypadku mają one zastosowanie oraz że art. 2 § 1 k.k. zostaje wskutek tego wyłączony. Stosowanie przepisów rozdziału XII k.k., jak formułuje rewizja nadzwyczajna, może się odbywać "jedynie (...) w takim zakresie, w jakim jest to możliwe dla danej sytuacji". Ta słuszna teza nie daje podstawy do przyjętego w rewizji poglądu, że w sprawie warunkowego zwolnienia z chwilą wejścia w życie nowego k.k. mogą mieć zastosowanie tylko przepisy rozdziału XII k.k. Przez "odpowiednie" w rozumieniu art. XIV § 1 pkt 10 przepisów wprowadzających k.k. stosowanie przepisów rozdziału XII k.k. należy rozumieć, że nowe przepisy k.k. mogą być stosowane tylko w takim zakresie, w jakim przynajmniej w sposób zbliżony do nowych przepisów dawne przepisy normowały treść rozstrzygnięcia. Przepisy nowe nie mogą działać na niekorzyść skazanego, chyba że przepis wprowadzający wyraźnie tak stanowi, jak np. art. XIV § 3.Jeżeli natomiast dawne przepisy (ustawa z dnia 29 maja 1957 r.) zezwalały na warunkowe zwolnienie zarówno od kary zasadniczej jak i od kary zastępczej - pozbawienia wolności, nowy zaś art. 90 § 2 k.k. jako zasadę przyjmuje, że warunkowe zwolnienie nie może dotyczyć zastępczej kary pozbawienia wolności, to stosowanie na niekorzyść skazanego nowej ustawy (kodeksu karnego) naruszałoby normę art. 2 § 1 k.k.Z powyższych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w postanowieniu.