V KRN 287/71

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia L. Chmielewski. Sędziowie: M. Budzianowski, Z. Neumann (sprawozdawca).Prokurator Prokuratury Generalnej: J. Rother.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 października 1971 r. sprawy Mieczysława Grzegorza B. i Leszka B., oskarżonych z art. 208 k.k., z powodu rewizji nadzwyczajnej wniesionej przez Prokuratora Generalnego PRL na niekorzyść oskarżonych od wyroku Sądu Powiatowego w Lubartowie z dnia 6 stycznia 1971 r. co do obu oskarżonych oraz od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Lublinie z dnia 8 marca 1971 r., utrzymującego w mocy powyższy wyrok Sądu Powiatowego w Lubartowie w stosunku do oskarżonego Leszka B.,oddalił rewizję nadzwyczajną (...).Uzasadnienie faktyczneWyrokiem Sądu Powiatowego w Lubartowie z dnia 6 stycznia 1971 r. Mieczysław Grzegorz B. i Leszek B. zostali uznani za winnych tego, że w sierpniu 1967 r., w W., działając wspólnie, po uprzednim wybiciu szyby w miejscowym kioski "Ruchu", zabrali w celu przywłaszczenia tygodnik ilustrowany "Żołnierz Polski" oraz pieniądze w kwocie około 2.800 zł na szkodę Przedsiębiorstwa Upowszechniania Prasy i Książki "Ruch" w L. i skazani za to:Mieczysław Grzegorz B. - z mocy art. 208 k.k. w związku z art. 73 § 1 i 74 § 1 oraz z mocy art. 36 § 3 k.k. na 1 rok pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem wykonania tej kary na okres 3 lat i na 1.500 zł grzywny, przy czym na podstawie art. 75 § 2 pkt 4 k.k. zobowiązano nadto oskarżonego do wykonania 20 godzin nieodpłatnej dozorowanej pracy fizycznej na rzecz Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w L. w terminie miesięcznym od uprawomocnienia się wyroku;Leszek B. - z mocy art. 208 k.k. w związku z art. 76 § 1 d.k.k. i art. 57 § 3 k.k. oraz z mocy art. 36 § 3 k.k. na 10 miesięcy pozbawienia wolności i 1.500 zł grzywny; ponadto Leszek B. został tymże wyrokiem skazany za dwa inne przestępstwa, tak że łącznie wymierzono mu karę 3 lat pozbawienia wolności o 1.500 grzywny.W związku ze skazaniem oskarżonych za opisane na wstępie zagarnięcie mienia społecznego Sąd Powiatowy w Lubartowie nie zasądził od Leszka B. na rzecz pokrzywdzonego Przedsiębiorstwa Państwowego odszkodowania pieniężnego, a oskarżonego Mieczysława Grzegorza B., który skazany został z warunkowym zawieszeniem wykonania kary, nie zobowiązał do naprawienia szkody wyrządzonej popełnionym przez niego przestępstwem.W uzasadnieniu swego wyroku Sąd Powiatowy w Lubartowie wyraził pogląd, że w sprawie brak było podstaw do zasądzenia w myśl art. 363 k.p.k. odszkodowania pieniężnego od oskarżonego Leszka B. oraz podstaw do nałożenia na oskarżonego Mieczysława Grzegorza B. - w myśl art. 75 § 3 k.k. - obowiązku naprawienia szkody, gdyż "wyrządzona szkoda w W. została zasądzona na rzecz pokrzywdzonej instytucji w powództwie cywilnym od Barbary C., jako osoby materialnie odpowiedzialnej".Wyrok powyższy, jako zaskarżony tylko przez obrońcę oskarżonego Leszka B. uprawomocnił się w części dotyczącej oskarżonego Mieczysława Grzegorza B. w sądzie pierwszej instancji. W części zaś dotyczącej oskarżonego Leszka B. wyrok ten uprawomocnił się w instancji rewizyjnej, gdyż Sąd Wojewódzki w Lublinie wyrokiem z dnia 8 marca 1971 r. nie uwzględnił rewizji obrońcy oskarżonego Leszka B. i powyższy wyrok Sądu Powiatowego w Lubartowie utrzymał co do tego oskarżonego w mocy.Przed upływem sześciu miesięcy od daty uprawomocnienia się powyższych wyroków założył Prokurator Generalny PRL od tych wyroków rewizję nadzwyczajną na niekorzyść obydwóch wymienionych oskarżonych, zarzucając:1) wyrokowi Sądu Wojewódzkiego jako rewizyjnemu - obrazę art. 363 § 1 k.p.k., polegającą na odstąpieniu od zasądzenia z urzędu od oskarżonego Leszka B. na rzecz pokrzywdzonego Przedsiębiorstwa Państwowego "Ruch" odszkodowania pieniężnego odpowiadającego wartości zagarniętego przez tego oskarżonego mienia społecznego,2) wyrokowi Sądu Powiatowego - obrazę art. 75 § 3 k.k. polegającą na nienałożeniu na oskarżonego Mieczysława Grzegorza B., któremu zawieszono warunkowo wykonanie orzeczonej kary pozbawienia wolności, obowiązku naprawienia szkody spowodowanej zagarnięciem mienia społecznego,i wnosząc o zmianę:a) wyroku Sądu Wojewódzkiego w stosunku do oskarżonego Leszka B. - przez zasądzenie od tego oskarżonego na zasadzie art. 363 § 1 k.p.k. na rzecz Przedsiębiorstwa Upowszechnienia Prasy i Książki "Ruch" w L. kwoty 2.803 zł z odsetkami prawnymi od dnia 1 września 1967 r. orazb) wyroku Sadu Powiatowego w Lubartowie w stosunku do oskarżonego Mieczysława Grzegorza B. - przez nałożenie na tego oskarżonego na zasadzie art. 75 § 3 k.k. obowiązku naprawienia szkody, wyrządzonej przestępstwem, przez zobowiązanie go do wpłacenia w terminie 6 miesięcy od ogłoszenia wyroku na rzecz wspomnianego wyżej Oddziału Przedsiębiorstwa "Ruch" kwoty 2.803 zł z odsetkami prawnymi od dnia 1 września 1967 r.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:W zakresie stanu faktycznego sprawy wynikającego z akt niniejszej sprawy oraz z akt C 311/68 Sądu Powiatowego w C. nie ulega wątpliwości:1) że oskarżeni dopuścili się przypisanego im zagarnięcia mienia łącznej wartości 2.803 zł na szkodę kiosku "Ruch" w W.,2) że kierowniczką tego kiosku była Barbara C., która o stwierdzonym przez siebie włamaniu do kiosku oraz o zagarnięciu przez sprawców gotówki i towarów łącznej wartości około 3.000 zł nie zgłosiła ani organom ścigania, ani kierownictwu przedsiębiorstwa "Ruch";3) że od Barbary C. zasądzono wyrokiem Sądu Powiatowego w C. z dnia 21 kwietnia 1969 r. na rzecz Przedsiębiorstwa Upowszechnienia Prasy i Książki "Ruch" w L. odszkodowanie pieniężne w kwocie 4.468,29 zł z tytułu zawinionego przez nią niedoboru towarowo-kasowego i że w tak zasądzonej kwocie mieściła się również równowartość mienia zagarniętego przez oskarżonych na szkodę tegoż kiosku.Jest rzeczą oczywistą, że zasądzenie od osoby zobowiązanej należnego od niej odszkodowania pieniężnego nie stanowi jeszcze pokrycia wyrządzonej szkody, które w razie braku innego uzgodnienia między stronami następuje dopiero przez zapłatę zasądzonego odszkodowania. Za błędny więc należało uznać pogląd prawny wyrażony przez Sąd Powiatowy w Lubartowie, jakoby przytoczony wyżej fakt zasądzenia odszkodowania pieniężnego od Barbary C. mógł stanowić podstawę do niezasądzenia odszkodowania pieniężnego od oskarżonego Leszka B. oraz do odstąpienia od nałożenia na oskarżonego Mieczysława Grzegorza B. obowiązku wynagrodzenia szkody wyrządzonej zagarnięciem mienia, dokonanym przez niego we współdziałaniu z oskarżonym Leszkiem B.Dodać zaś należy, że świadek Barbara C. na rozprawie w dniu 14 grudnia 1969 r. zeznała, że jej zadłużenie z tytułu odszkodowania pieniężnego zasądzonego od niej na rzecz przedsiębiorstwa "Ruch" wynosi jeszcze 2.000 zł.Zasadne były zatem podniesione w rewizji nadzwyczajnej zarzuty obrazy art. 363 § 1 k.p.k. co do oskarżonego Leszka B. oraz art. 75 § 3 k.k. co do oskarżonego Mieczysława Grzegorza B., jakiej się dopuścił Sąd pierwszej instancji przy ferowaniu zaskarżonego wyroku przez odstąpienie od orzekania o odszkodowaniu pieniężnym.Zauważyć przy tym należy, że obydwa te zarzuty należało w zasadzie odnieść wyłącznie do wyroku Sądu Powiatowego w Lubartowie, gdyż zarzucone uchybienia dotyczyły tego właśnie wyroku, a Sąd Wojewódzki w Lublinie, który wprawdzie mógł i powinien był w treści uzasadnienia swego wyroku zwrócić uwagę na to uchybienie, nie był władny ich naprawić nawet w odniesieniu do oskarżonego Leszka B., a to wobec braku rewizji oskarżyciela publicznego.W wywodach rewizji nadzwyczajnej podniesiono między innymi, że nawet uiszczenie przez Barbarę C. na rzecz pokrzywdzonego Przedsiębiorstwa kwoty stanowiącej równowartość mienia zagarniętego przez oskarżonych na szkodę kiosku "Ruch" nie może mieć żadnego wpływu na ciążące na tych oskarżonych - z mocy art. 363 § 1 k.p.k. i art. 75 § 3 k.k. - zobowiązania odszkodowawcze w stosunku do wymienionego Przedsiębiorstwa.Z twierdzeniem tym nie można się zgodzić.Powołane przepisy art. 363 § 1 k.p.k. oraz art. 75 § 3 k.k. mogą mieć zastosowanie tylko w powiązaniu z odpowiednimi unormowaniami wynikającymi z przepisów kodeksu cywilnego, według zaś tych przepisów jest oczywiste, że wierzytelność pokrzywdzonego Przedsiębiorstwa z tytułu dokonanej na jego szkodę kradzieży mienia wygasa z chwilą uzyskania przez to Przedsiębiorstwo zapłaty należnego odszkodowania pieniężnego bez względu na to, kto i z jakiego powodu pokrył wyrządzoną szkodę.W toku postępowania przed Sądem Najwyższym przeprowadzono w trybie art. 402 § 3 k.p.k. dowód z pisma Dyrekcji Przedsiębiorstwa Upowszechniania Prasy i Książki "Ruch" w L. i stwierdzono na jego podstawie, że Barbara C. spłaciła w całości zasądzone od niej odszkodowanie pieniężne. W zasądzonej zaś od Barbary C. sumie odszkodowania mieściła się - jak wspomniano - także równowartość mienia zagarniętego przez oskarżonych na szkodę kiosku "Ruch" w W. Skoro zatem pokrzywdzone Przedsiębiorstwo uzyskało pełne pokrycie szkody wyrządzonej przez oskarżonych, to tym samym roszczenia odszkodowawcze tegoż Przedsiębiorstwa, które przysługiwały mu z tego tytułu od oskarżonych, należy uznać za wygasłe.Nie oznacza to, że na oskarżonych nie ciążą już żadne zobowiązania finansowe w związku z popełnionym przez nich przestępstwem. Stwierdzić bowiem należy, że są oni dłużnikami solidarnymi Barbary C., której przysługują roszczenia regresowe do oskarżonych o zwrot uiszczonego przez nią odszkodowania co najmniej do wysokości kwoty 2.803 zł. Zasądzenia jednak w procesie karnym roszczeń regresowych - czy to z urzędu, czy też w drodze powództwa adhezyjnego - kodeks postępowania karnego nie przewiduje (art. 52 k.p.k.), czyniąc w tym względzie wyjątek tylko w odniesieniu do zakładu ubezpieczeń (art. 363 § 1 k.p.k. zdanie drugie) w zakresie, w jakim ten pokrył szkodę wyrządzoną przez sprawcę zagarnięcia mienia społecznego.Z tych wszystkich powodów, a w szczególności wobec stwierdzonego wygaśnięcia zobowiązań finansowych oskarżonych w stosunku do pokrzywdzonego Przedsiębiorstwa, uznano rewizję nadzwyczajną za niezasadną i orzeczono zgodnie z art. 473 k.p.k. o jej oddaleniu.