V KRN 718/67

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia H. Kempisty. Sędziowie: A. Kafarski (sprawozdawca), Z. Kubec.Prokurator Prokuratury Generalnej: S. Majewski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Stefana K., oskarżonego z art. 1 § 1 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228), i Henryka J., oskarżonego z art. 27 k.k. w związku z art. 1 § 1 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228), po rozpoznaniu rewizji nadzwyczajnej założonej przez Ministra Sprawiedliwości od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Olsztynie z dnia 10 stycznia 1967 r. co do oskarżonego Stefana K. i od wyroku Sądu Powiatowego w Olsztynie z dnia 26 sierpnia 1966 r. co do oskarżonego Henryka J., na podstawie art. 394-396, 400, 383 pkt 3, 388 § 1 i 439 k.p.k.1) ustalając, że oskarżony Stefan K. zagarnął na szkodę Przedsiębiorstwa Sprzętowo-Transportowego Budownictwa Rolniczego w O. nie mniej niż 10.000 zł, uchylił wymienione wyżej wyroki w częściach dotyczących zasądzenia odszkodowania pieniężnego od obu oskarżonych; 2) na zasadzie art. 3311 § 1 i 2 k.p.k. zasądził na rzecz Przedsiębiorstwa Sprzętowo-Transportowego Budownictwa Rolniczego w O.: a) od Stefana K. kwotę 10.000 zł z 8% od dnia 1 września 1965 r., przy czym oskarżony Stefan K. odpowiada solidarnie wraz z oskarżonym Henrykiem J. za sumę 2 528 zł i b) od Henryka J. sumę 2 528 zł z 8% od dnia 1 września 1965 r.; 3) obciążył oskarżonych kosztami postępowania związanymi z rozpoznaniem rewizji nadzwyczajnej; 4) zasądził od oskarżonych tytułem wpisu: od oskarżonego Stefana K. 339 zł oraz od niego i Henryka J. solidarnie kwotę 117 zł.Uzasadnienie faktyczneWyrokiem Sądu Powiatowego w Olsztynie Stefan K. został uznany za winnego tego, że w okresie od sierpnia 1964 r. do września 1965 r. w O., jako operator spychacza należącego do Przedsiębiorstwa Sprzętowo-Transportowego Budownictwa Rolniczego, wyłudził z kasy tegoż Przedsiębiorstwa kwotę 47 600,35 zł na podstawie fałszywych faktur i rachunków na zakup paliwa, którego faktycznie nie zakupił w wielu państwowych gospodarstwach rolnych, gotówkę zaś przywłaszczył sobie, i na mocy art. 1 § 1 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228) został skazany na 1 rok i 6 miesięcy więzienia oraz 5 000 zł grzywny.Tymże wyrokiem Henryk J. został uznany za winnego tego, że w sierpniu 1965 r. w G. udzielił pomocy Stefanowi K. do wyłudzenia kwoty 2 528 zł w ten sposób, iż jako magazynier Państwowego Gospodarstwa Rolnego w G. wypisał i wręczył mu dwie faktury na zakup paliwa, którego Stefan K. nie zakupił w tym Gospodarstwie, za co przyjął od niego kwotę 600 zł, i na mocy art. 27 k.k. w związku z art. 1 § 1 cytowanej ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228) został skazany na 6 miesięcy więzienia i 1 000 zł grzywny.Na podstawie art. 3311 § 1 k.p.k. zasądzono od Stefana K. (przy czym do wysokości kwoty 2 528 zł solidarnie z Henrykiem J.) kwotę 47 600,35 zł z 8% odsetkami od września 1965 r. na rzecz Wojewódzkiego Zarządu PGR w O.Po rozpoznaniu sprawy na skutek rewizji prokuratora i oskarżonego Stefana K. Sąd Wojewódzki w Olsztynie wyrokiem z dnia 10 stycznia 1967 r. zmienił wyrok I instancji w ten sposób, że wysokość kwoty zagarniętej przez Stefana K. ustalił na około 15 000 zł i obniżył zasądzone powództwo na rzecz Wojewódzkiego Zarządu PGR w O. do kwoty 15 000 zł.Wyrok Sądu Powiatowego w stosunku do Henryka J. uprawomocnił się w pierwszej instancji.W sprawie tej rewizję nadzwyczajną założył Minister Sprawiedliwości, zarzucając obrazę art. 3311 § 1 k.p.k. przez zasądzenie odszkodowania na rzecz Wojewódzkiego Zarządu PGR w O. zamiast na rzecz Przedsiębiorstwa Sprzętowo-Transportowego Budownictwa Rolniczego w O., a nadto wyrokowi Sądu Wojewódzkiego obrazę art. 3311 § 6 k.p.k. przez niezasądzenie opłaty sądowej, w wysokości odpowiadającej wysokości zasądzonego odszkodowania, w myśl art. 27 ustawy z dnia 30 grudnia 1950 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 58, poz. 528).W konkluzji rewizja wnosi o uchylenie zaskarżonych wyroków w częściach zasądzających odszkodowanie od Stefana K. oraz wyroku Sądu Powiatowego w części zasądzającej odszkodowanie od Henryka J. i zasądzenie od nich na rzecz Przedsiębiorstwa Sprzętowo-Transportowego Budownictwa Rolniczego w O. odszkodowania w wysokości odpowiadającej wartości mienia zagarniętego przez Stefana K. oraz w wysokości, do jakiej udzielił pomocy w zagarnięciu tego mienia Stefanowi K. Henryk J., z ustawowymi odsetkami i kosztami.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:I. Pierwsze zagadnienie, które należy na wstępie rozstrzygnąć w sprawie niniejszej, to kwestia, czy założona w niej rewizja nadzwyczajna jest rewizją na korzyść oskarżonych, albowiem tylko w tym wypadku, zgodnie z art. 400 § 4 k.p.k., wolno jest ją rozpoznać na posiedzeniu niejawnym.Na postawione wyżej pytanie należy udzielić odpowiedzi twierdzącej, ponieważ zasądzenie odszkodowania pieniężnego z urzędu na rzecz rzeczywistego pokrzywdzonego stanowi rozstrzygnięcie korzystne dla oskarżonego, albowiem z jednej strony zabezpiecza oskarżonego przed egzekucją zasądzonego roszczenia przez instytucję nie będącą pokrzywdzonym i ewentualnym procesem cywilnym przeciwko tej instytucji, a z drugiej strony zabezpiecza go również przed wytoczeniem procesu cywilnego o odszkodowanie przez instytucję, która w wyniku czynu oskarżonego została rzeczywiście pokrzywdzona.Przedstawionej sytuacji nie zmienia okoliczność, że przy rozpoznaniu tego rodzaju rewizji nadzwyczajnej może dojść do niekorzystnego dla oskarżonego rozstrzygnięcia w zakresie kosztów sądowych związanych z zasądzeniem odszkodowania pieniężnego, zgodnie bowiem z art. 13 ustawy z dnia 13 czerwca 1967 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 24, poz. 110) orzeczenie o kosztach sądowych może być wydane dodatkowo po prawomocności wyroku wtedy, gdy w toku postępowania sąd nie orzekł o obowiązku ponoszenia kosztów sądowych lub nie objął orzeczeniem całej kwoty należnej z tego tytułu.II. W sprawie niniejszej powództwo cywilne nie zostało wytoczone, wobec czego skazanie Stefana K. i Henryka J. za zagarnięcie bądź za udzielenie pomocy do zagarnięcia mienia społecznego nakładało na sąd orzekający obowiązek zasądzenia odszkodowania w wysokości odpowiadającej wartości zagarniętego mienia na rzecz pokrzywdzonej jednostki gospodarki uspołecznionej. Pokrzywdzoną jednostką w niniejszej sprawie było Przedsiębiorstwo Sprzętowo-Transportowe Budownictwa Rolniczego w O., które nie podlega Wojewódzkiemu Zarządowi PGR w O.W tych więc warunkach zasądzenie odszkodowania przez Sąd Powiatowy na rzecz Wojewódzkiego Zarządu PGR w O. nastąpiło z obrazą art. 3311 § 1 k.p.k. Błędu tego nie naprawił również Sąd Wojewódzki, mimo że obniżył wysokość kwoty, której zagarnięcie zostało przypisane oskarżonemu Stefanowi K. Ustalenie Sądu Wojewódzkiego jednak w tym zakresie jest wadliwe. Opiera się ono na zeznaniach Tadeusza O. Wymieniony stwierdził jednak, że po przeprowadzeniu badania kart pracy i zestawieniu ich treści z fakturami ustalił, że zagarnięta za rzekomo zakupione paliwo kwota wynosi od 10 do 15 000 zł i że dokładniejsze ustalenie nie jest możliwe. W tych warunkach zgodnie z zasadą in dubio pro reo należało przypisać oskarżonemu Stefanowi K. zagarnięcie 10 000 zł i w tej wysokości zasądzić od niego odszkodowanie na rzecz pokrzywdzonego Przedsiębiorstwa.III. Sąd Najwyższy, zasądzając wpis od oskarżonych, zastosował zgodnie z art. 49 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 24 z 1967 r., poz. 110) stawki przewidziane w § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 13 czerwca 1967 r. w sprawie określenia wysokości wpisów w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 24, poz. 111).