VI KO 31/62

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes F. Wróblewski.Sędziowie: R. Kryże, J. Matysiak (sprawozdawca).Prokurator: H. Rajzman.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Tadeusza T. oskarżonego z art. 2 § 1 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228), po wysłuchaniu wniosku prokuratora, uchwalił przedstawioną przez Sąd Wojewódzki w Opolu w trybie art. 390 § 1 k.p.k. kwestię prawną wymagającą zasadniczej wykładni ustawy:"Czy w postępowaniu karnym, jeżeli wysokość wyrządzonej szkody ustalona została jedynie w przybliżeniu, należy w myśl art. 3311 k.p.k. zasądzić odszkodowanie, stosując posiłkowo art. 330 k.p.c. pozostawiający sądowi ocenę co do wysokości odszkodowania, czy też należy pozostawić powództwo cywilne bez rozpoznania celem rozstrzygnięcia wysokości szkody na drodze postępowania cywilnego?"rozstrzygnąć jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneZmiana przepisów kodeksu postępowania karnego dokonana ustawą z dnia 27 listopada 1961 r. (Dz. U. Nr 53, poz. 296) wprowadza do procesu karnego instytucję odszkodowania pieniężnego zasądzonego przez sąd z urzędu. Nowe przepisy zawarte w artykule 3311 k.p.k. przewidują zasądzenie przez sąd z urzędu odszkodowania pieniężnego, odpowiadającego wartości zagarniętego mienia, na pokrycie wyrządzonej szkody w razie niewytoczenia przez poszkodowanych powództwa cywilnego.Warunkiem zasądzenia odszkodowania jest skazanie za przestępstwo, które wyrządza szkodę w mieniu społecznym. Nie jest tu istotny zamiar sprawcy ani pobudki, jakimi kierował się sprawca przy popełnieniu przestępstwa. Chodzi o każde przestępstwo niezależnie od tego, czy popełnione zostało umyślnie, czy też nieumyślnie.Pojęcie szkody w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r., ustawy z dnia 21 stycznia 1958 r., art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k. oraz art. 5 § 2 lit. a) ustawy z dnia 20 lipca 1950 r. o zmianie przepisów postępowania karnego w brzmieniu ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 229) określają wytyczne Sądu Najwyższego z dnia 19 stycznia 1962 r. VI KO 90/60. Powyższe wytyczne w rozdziale II punkt 1, 2 stanowią:"(...) szkodą w rozumieniu wyżej cytowanych przepisów jest uszczerbek w mieniu społecznym, który powstał w wyniku przestępnego działania sprawcy. Wysokość szkody pokrywa się z reguły z wartością mienia społecznego stanowiącego przedmiot przestępstwa."Ustalając wysokość wyrządzonej szkody, należy stosować te same kryteria co przy obliczaniu wartości mienia społecznego. Stwierdzenie powyższe znajduje podstawę w brzmieniu przepisu art. 3311 k.p.k., który nakazuje zasądzenie na pokrycie szkody wyrządzonej przez zagarnięcie mienia społecznego "odszkodowania pieniężnego odpowiadającego wartości zagarniętego mienia". Jeżeliby się okazało, że istotna wartość zagarniętego mienia społecznego lub wyrządzona w mieniu społecznym szkoda jest wyższa od zasądzonego odszkodowania, to pokrzywdzony może dochodzić różnicy w drodze odrębnego procesu cywilnego.W razie skazania za przestępstwo wyrządzające szkodę w mieniu społecznym sąd określa z urzędu odszkodowanie pieniężne oraz jego wysokość. Postępowanie o ustalenie z jak największą dokładnością wartości wyrządzonej szkody - tak co do zasady, jak i wysokości - odbywa się zgodnie z przepisami kodeksu postępowania karnego, w szczególności na podstawie przepisu art. 320 k.p.k. stanowiącego, że orzeczenie wydane w stadium wyrokowania musi opierać się na "całokształcie okoliczności ujawnionych w toku przewodu sądowego." Nie znaczy to jednak, aby niektóre zasady procesu cywilnego nie mogły być stosowane, przeciwnie, z samej istoty sprawy wynika, że pewne zasady procesu cywilnego przenikają do procesu adhezyjnego, a mianowicie te, które nie stoją w sprzeczności z zasadami postępowania karnego i uzupełniająco dadzą się stosować w postępowaniu karnym (Śliwiński: Polski proces karny, Warszawa 1961, str. 188).W razie więc niewystarczalności przepisów kodeksu postępowania karnego należy stosować posiłkowo zasady kodeksu postępowania cywilnego.Jeżeli sąd stwierdzi, że mimo wysiłków dokładne i ścisłe wykazanie szkody jest niemożliwe lub wysoce utrudnione, to może - stosując posiłkowo zasadę wyrażoną w art. 330 k.p.c. - określić wysokość odszkodowania "według owej oceny, opartej na rozważeniu wszystkich okoliczności sprawy."Należy dodać, że możność połączenia w jednym postępowaniu spraw cywilnych i karnych daje efekt w postaci znacznej oszczędności środków procesowych. Pozostawienie zaś powództwa cywilnego bez rozpoznania, szczególnie przy przestępstwach natury gospodarczej, przedłużałoby proces uzyskania tytułu egzekucyjnego.