V KRN 296/87

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN Z. Ziemba - sprawozdawca.Sędziowie SN: Cz. Kraska, T. Rink.Prokurator Prokuratury Generalnej: W. Flatt-Ferenc.SentencjaSąd Najwyższy w Warszawie Izba Karna na rozprawie po rozpoznaniu w dniu 2 grudnia 1987 r. sprawy S. oskarżonego z art. 241 § 3 k.k. w związku z art. 60 § 2 k.k. z powodu rewizji nadzwyczajnej, wniesionej przez Ministra Sprawiedliwości na korzyść oskarżonego od wyroku Sądu Rejonowego w P. z dnia 15 maja 1987 r.:I.Zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że eliminuje z opisu czynu przypisanego oskarżonemu stwierdzenia dotyczące działania w warunkach recydywy oraz w celu osiągnięcia korzyści majątkowej i kwalifikując ten czyn jako występek z art. 241 § 1 k.k. wymierza oskarżonemu na podstawie tego przepisu karę 9 (dziewięciu) miesięcy pozbawienia wolności, z zaliczeniem na jej poczet okresu tymczasowego aresztowania od 14 marca 1987 r., orzekając ponadto na podstawie art. 6 w związku z art. 1 pkt 4 ustawy, z dnia 10 maja 1985 r. o szczególnej odpowiedzialności karnej (Dz. U. Nr 23, poz. 101) karę dodatkową podania wyroku do publicznej wiadomości przez ogłoszenie jego treści w "Tygodniku".II.Zwalania oskarżonego od obowiązku uiszczenia opłaty, a kosztami, postępowania związanymi z rewizją nadzwyczajną obciąża Skarb Państwa.Uzasadnienie faktyczneSąd Rejonowy w Pile wyrokiem z dnia 15 maja 1987 r. uznał osk. S. za winnego, że 14 marca 1987 r. w P., w ciągu 5 lat od odbycia w czasie od czerwca 1980 r. do czerwca 1983 r. kary pozbawienia wolności orzeczonej w warunkach recydywy wielokrotnej za umyślne przestępstwo podobne, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej wręczył funkcjonariuszowi Urzędu Spraw Wewnętrznych w P. panu G. 900 zł w zamian za odstąpienie od wykonywania przez niego obowiązków służbowych.Kwalifikując powyższy czyn jako przestępstwo z art. 241 § 3 k.k., w związku z art. 60 § 2 k.k., Sąd Rejonowy na podstawie tego przepisu oraz art. 36 § 3 k.k. i art. 6 ustawy z dnia 10 maja 1985 r. o szczególnej odpowiedzialności karnej skazał oskarżonego na 3 lata pozbawienia wolności, z zaliczeniem na poczet tej kary okresu tymczasowego aresztowania od 14 marca 1987 r., oraz na 25.000 złotych grzywny i na karę dodatkową podania wyroku do publicznej wiadomości przez jego ogłoszenie w "Tygodniku", orzekając nadto wobec oskarżonego - na podstawie art. 62 § 2 k.k. - nadzór ochronny na 5 lat, z obowiązkiem powstrzymywania się od nadużywania alkoholu i przebywania w środowiskach alkohol nadużywających.Wyrok powyższy nie został zaskarżony w trybie zwyczajnym przez strony procesowe, zaskarżył go jednak Minister Sprawiedliwości wnosząc rewizję nadzwyczajną na korzyść osk. S.Podstawę rewizji nadzwyczajnej stanowią zarzuty:1)obrazy prawa materialnego, mianowicie art. 241 § 3 k.k., na skutek jego zastosowania mimo braku przesłanek ku temu,2)błędu w ustaleniach faktycznych, przyjętych za podstawę wyroku, mianowicie co do tego, że oskarżony działał w celu osiągnięcia korzyści majątkowej i w warunkach recydywy.W konsekwencji powyższych zarzutów rewizja nadzwyczajna zawiera wniosek o zmianę zaskarżonego wyroku "przez wyeliminowanie z opisu czynu działania w celu osiągnięcia korzyści majątkowej i w warunkach recydywy, a z podstawy prawnej skazania oskarżonego przepisu art. 60 § 2 k.k., zakwalifikowanie jego czynu jako występku z art. 241 § i k.k. i wymierzenie stosownej kary".Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy uznał, że rewizja nadzwyczajna jest w pełni zasadna.Mimo że zaskarżony wyrok nie został uzasadniony pisemnie, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy pozwala na ustalenie, iż jest on błędny w zakresie zarówno kwalifikacji prawnej przypisanego oskarżonemu czynu, jak i uznania, że motywem działania oskarżonego było osiągnięcie korzyści majątkowej i że działał on w warunkach recydywy przewidzianej w art. 60 § 2 k.k.Co do kwalifikacji prawnej czynu oskarżonego stwierdzić należy, że odstąpienie od wykonania określonej czynności służbowej nie może być utożsamiane z odstąpieniem od wykonywania obowiązków służbowych w ogóle, a poza tym, jak dał już temu wyraz w swym orzecznictwie Sąd Najwyższy, odstąpienie od określonego działania służbowego jest czynnością stanowiącą naruszenie przepisu prawa w rozumieniu art. 239 § 3 k.k. tylko wtedy, kiedy jest sprzeczne z bezwzględnie obowiązującą normą prawną i nie ma charakteru ocennego (por. wyrok SN z dnia 15 lipca 1983 r. sygn. N 25/85 - OSNKW 1984 /1-2/16/. Skoro zaś w tym wypadku celem działania osk. S. było skłonienie funkcjonariuszy MO do zaniechania przewiezienia go do izby wytrzeźwieli, co przecież nie było obowiązkiem bezwzględnym, a zależało od oceny konkretnej sytuacji, a zwłaszcza stanu nietrzeźwości danego osobnika, przeto nie można tu mówić o nakłanianiu funkcjonariuszy do naruszenia prawa. Znajduje to zresztą potwierdzenie w wyjaśnieniach oskarżonego, który powiedział na rozprawie, że prosił funkcjonariuszy aby go puścili do domu, gdyż nie był "na tyle pijany" i uważał, że sam dojdzie do domu.W tej sytuacji nie było podstaw do zakwalifikowania czynu oskarżonego z art. 241 § 3 k.k., należało zaś uznać, że czyn ten stanowi występek przewidziany w art. 241 § 1 k.k.Błędnie również Sąd Rejonowy uznał, że oferując funkcjonariuszom MO kwotę 900 zł za zaniechanie przewiezienia go do izby wytrzeźwień, oskarżony działał w celu osiągnięcia korzyści majątkowej. Nie wiadomo zresztą, na czym ta korzyść majątkowa miała polegać. Jest to poza tym sprzeczne z wyjaśnieniami oskarżonego, którym można w tej mierze dać wiarę, że chodziło mu o to, żeby zakład pracy nie był powiadomiony o jego pobycie w izbie wytrzeźwień ("bo będzie mi wstyd w zakładzie" i "nie chciałem robić wstydu swojemu teściowi, który pracuje w tym samym zakładzie". Gdyby więc chcieć już oceniać motyw działania oskarżonego w płaszczyźnie korzyści, to można by tu mówić co najwyżej o korzyści osobistej a nie majątkowej. Nie było zatem podstaw do stosowania wobec oskarżonego przepisu art. 36 § 3 k.k. i wymierzenia mu kary grzywny.Wreszcie nie było zasadne uznanie, że osk. S. dopuścił się przypisanego mu czynu w warunkach powrotu do przestępstwa w myśl art. 60 § 2 k.k.Oskarżony był w latach 1971-80 kilkakrotnie karany, w tym za przestępstwa popełnione w warunkach recydywy, ale były to wyłączenie przestępstwa przeciwko mieniu, popełnione w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, w stosunku więc do przestępstwa z art. 241 k.k. - popełnionego bez chęci osiągnięcia korzyści majątkowej - nie stwarzało to podstawy do zastosowania przepisu art. 60 § 2 k.k., ani zresztą art. 60 § i k.k., podobnie jak ostatnie skazanie w 1984 r., wprawdzie za przestępstwo z art. 241 k.k., ale wyłącznie na karę ograniczenia wolności (wypadek mniejszej wagi).Z powyższych powodów należało uwzględnić rewizję nadzwyczajną wniesioną na korzyść osk. S. i w konsekwencji tego zmienić zaskarżony wyrok przez wyeliminowanie z opisu przypisanego mu czynu stwierdzeń dotyczących działania w warunkach recydywy oraz w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, zakwalifikowanie tego czynu jako występku z art. 241 § i k.k. i wymierzenie oskarżonemu na podstawie tego przepisu nowej kary pozbawienia wolności, z zaliczeniem na jej poczet okresu tymczasowego aresztowania. Poza tym należy oskarżonemu wymierzyć ponownie karę dodatkową przewidzianą w art. 38 pkt 7 k.k., a to wobec obligatoryjnego sformułowania przepisu art. 6, w związku z art. 1 pkt 5, ustawy z dnia 10 maja 1985 r. o szczególnej odpowiedzialności karnej.Orzekając nową karę pozbawienia wolności Sąd Najwyższy miał na uwadze z jednej strony uprzednią karalność oskarżonego i jego negatywną opinię środowiskową w związku z nadużywaniem alkoholu, z drugiej zaś znacznie niższe w art. 241 § 1 k.k., niż w art. 241 § 3 k.k., zagrożenie karne, oraz okoliczność, że na skutek bezpodstawnego uznania, iż motywem działania oskarżonego była chęć osiągnięcia korzyści majątkowej, nie tylko wymierzono mu niezasadnie karę grzywny, ale przez zastosowanie art. 60 § 2 k.k. niesłusznie wymierzono rażąco surową karę pozbawienia wolności, co wskazywało na potrzebę - jak to trafnie podniesiono zostało w uzasadnieniu rewizji nadzwyczajnej - "aby wymierzona oskarżonemu kara pozbawienia wolności uległa wydatnemu obniżeniu".Zwolnienie oskarżonego od opłaty i kosztów postępowania rewizyjnego uzasadnione było wniesieniem rewizji na jego korzyść i koniecznością naprawienia błędnego orzeczenia, co nie było przez niego zawinione.