V KRN 331/90

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Bratoszewski (sprawozdawca). Sędziowie: L. Misiurkiewicz, L. Paprzycki.Prokurator w Ministerstwie Sprawiedliwości: A. Baranowska.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 11 lutego 1991 r. sprawy Pawła M., oskarżonego z art. 209 w zw. z art. 60 § 2 k.k., z powodu rewizji nadzwyczajnej, wniesionej przez Ministra Sprawiedliwości na korzyść oskarżonego od wyroku Sądu Rejonowego w L. z dnia 29 maja 1987 r. i wyroku Sądu Wojewódzkiego w J. z dnia 3 września 1987 r., uchylił oba zaskarżone wyroki i na podstawie art. 11 pkt 5 k.p.k. umorzył postępowanie(...).Uzasadnienie faktyczneSąd Rejonowy w L. wyrokiem z dnia 29 maja 1987 r. uznał Pawła M. za winnego tego, że w dniu 23 stycznia 1987 r. w L. zabrał z mieszkania Andrzeja i Krystyny K. w celu przywłaszczenia stanowiące ich własność przedmioty o łącznej wartości około 8.000 zł, a następnie w celu utrzymania się w posiadaniu zabranego mienia użył przemocy wobec interweniującej Krystyny K. w ten sposób, że wykręcił jej rękę, uniemożliwiając zatrzymanie go i odebranie zagrabionego mienia, przy czym był on już uprzednio karany za umyślne przestępstwo podobne (...), tj. popełnienia czynu przewidzianego w art. 209 k.k. w zw. z art. 60 § 2 k.k., i za to na podstawie tych przepisów i art. 36 § 3 k.k. skazał go na karę 3 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności oraz 50.000 zł grzywny; na podstawie art. 62 § 2 k.k. orzekł nadzór ochronny z poleceniami określonymi w art. 63 § 2 i 3 pkt 3, 6 i 5 k.p.k., a na podstawie art. 5 pkt 2 i art. 6 ustawy z dnia 10 maja 1985 r. o szczególnym postępowaniu wobec sprawców niektórych przestępstw (Dz. U. Nr 23, poz. 101) orzekł kary dodatkowe: konfiskaty mienia w całości oraz podanie wyroku do publicznej wiadomości przez zamieszczenie jego treści na tablicy ogłoszeń w budynku Urzędu Miejskiego w L. przez 7 dni.Na skutek rewizji wniesionej przez oskarżonego Sąd Wojewódzki w J. - wyrokiem z dnia 3 września 1987 r. - utrzymał zaskarżony wyrok w mocy.Minister Sprawiedliwości wniósł od obu tych wyroków rewizję nadzwyczajną na korzyść oskarżonego, zarzucając obrazę art. 60 § 2 k.k. (...) i wnosząc o zmianę zaskarżonych wyroków przez wyeliminowanie z kwalifikacji prawnej czynu art. 60 § 2 k.k. i przyjęcie art. 60 § 1 k.k.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Przytoczone w rewizji nadzwyczajnej zarzuty i argumenty są zasadne, w związku z czym należałoby zaskarżony wyrok zmienić w sposób w niej zaproponowany.Jednakże po wniesieniu rewizji nadzwyczajnej oskarżony uległ wypadkowi drogowemu i zmarł, co wynika z dokumentów ujawnionych na rozprawie przed Sądem Najwyższym. W tej sytuacji powstał problem, czy dopuszczalne byłoby uwzględnienie rewizji nadzwyczajnej i orzeczenie zgodnie z zawartym w niej wnioskiem, skoro w myśl art. 468 k.p.k. wniesienie (a więc i rozpoznanie) rewizji nadzwyczajnej jest dopuszczalne m.in. mimo śmierci oskarżonego, jeżeli rewizję tę wniesiono na jego korzyść, z drugiej zaś strony zaistnienie ujemnej przesłanki procesowej, jaką jest m.in. śmierć oskarżonego, zobowiązuje sąd do umorzenia postępowania karnego w każdym jego etapie.Rozważając ten problem, Sąd Najwyższy zajmuje stanowisko - wbrew odmiennym, spotykanym w tej kwestii poglądom - że sam fakt wniesienia rewizji nadzwyczajnej powoduje, iż postępowanie karne - mimo uprzedniego prawomocnego jego zakończenia - znowu się toczy (oczywiście do czasu definitywnego zakończenia go), a więc może być np. zawieszone, uprzednio zaś zawieszone - podjęte na nowo, a także umorzone. Jeżeliby przyjąć odmienny pogląd - to wszelkie te czynności - podobnie jak czynności związane z doręczeniem odpisu rewizji nadzwyczajnej, zawiadomień, ewentualnym stosowaniem środków przymusu, a nawet sama rozprawa i wyrokowanie - odbywałyby się niejako poza toczącym się postępowaniem, co byłoby nie liczącą się z realiami fikcją.Dlatego też - w wypadku zaistnienia ujemnej przesłanki procesowej, jaką jest np. śmierć oskarżonego - postępowanie to powinno zostać umorzone na podstawie art. 11 pkt 5 k.p.k., pod tym jednak warunkiem, że nie ma podstaw do wydania dalej idącego na korzyść oskarżonego orzeczenia - to jest uniewinnienia go.Unormowanie zawarte w art. 468 k.p.k., zezwalające na wniesienie (a więc rozpoznanie) rewizji nadzwyczajnej na korzyść oskarżonego m.in. mimo jego śmierci, powinno być rozumiane w ten sposób, że śmierć oskarżonego, podobnie jak zaistnienie innych ujemnych przesłanek procesowych, wymienionych w tym przepisie, nie stoi na przeszkodzie uniewinnieniu oskarżonego, natomiast nie może oznaczać dopuszczalności wydania orzeczenia innego niż umarzającego postępowanie w wypadku, gdyby orzeczenie uniewinniające okazało się niemożliwe. Nie do przyjęcia jest w szczególności pogląd, który pozwalałby np. na wydanie - wskutek wniesienia rewizji nadzwyczajnej na korzyść oskarżonego, a więc na podstawie art. 468 k.p.k. - jakiegokolwiek wyroku skazującego oskarżonego na łagodniejszą niż uprzednio karę wówczas, gdy oskarżony zmarł lub zaistniała inna ujemna przesłanka procesowa, gdyż sprzeciwiałoby się to kategorycznemu nakazowi określonemu w art. 11 k.p.k.: umorzenia postępowania karnego. Ten sam nakaz wynika zresztą z treści art. 388 pkt 4 k.p.k.Wprawdzie w przepisie tym, dotyczącym tzw. bezwzględnych przyczyn odwoławczych, użyto czasu przeszłego: "zachodziła jedna z okoliczności wyłączających postępowanie wymienionych w art. 3-7", jednakże sformułowanie to należy - zdaniem Sądu Najwyższego - odnieść także do czasu orzekania przez sąd odwoławczy ("zachodziła" lub aktualnie "zachodzi"), który musi uwzględniać stan faktyczny i stan prawny w chwili orzekania przez siebie. Jeżeliby przyjąć wykładnię ściśle gramatyczną tego przepisu, to wówczas nie tylko śmierć oskarżonego, ale i ujawnienie się w postępowaniu międzyinstancyjnym takiej np. ujemnej przesłanki procesowej, jak zawisłość sprawy czy powaga rzeczy prawomocnie osądzonej w innej sprawie, musiałyby być uznane przez sąd odwoławczy za okoliczności bez znaczenia - z punktu widzenia kryteriów bezwzględnych przyczyn odwoławczych, o których mowa w art. 388 pkt 4 k.p.k.Zasada ta w wypadku wniesienia rewizji nadzwyczajnej na korzyść oskarżonego doznaje jedynie ograniczenia o tyle, o ile - zgodnie z art. 468 k.p.k. - dopuszczalne jest wydanie orzeczenia merytorycznego, bardziej korzystnego dla oskarżonego, w postaci wyroku uniewinniającego, nawet mimo zaistnienia ujemnych przesłanek procesowych wymienionych w tym przepisie, a wśród nich śmierci oskarżonego (o czym już była mowa).Zważywszy, że w niniejszej sprawie nie wchodziły w grę okoliczności, które pozwalałby na ewentualne uniewinnienie nieżyjącego już oskarżonego, a skazanie go z jakiegokolwiek przepisu na jakąkolwiek karę, choć byłoby orzeczeniem korzystniejszym od poprzednio wydanego, także nie byłoby dopuszczalne, Sąd Najwyższy uznał za konieczne uchylić oba zaskarżone rewizją nadzwyczajną wyroki i umorzyć postępowanie na podstawie art. 11 pkt 5 k.p.k. (...).