V KRN 442/68

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Dąbrowski.Sędziowie: H. Kempisty (sprawozdawca), Z. Kubec.Prokurator Prokuratury Generalnej: J. Rother.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Władysława B., oskarżonego z art. 6 lit. a) ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228), po rozpoznaniu rewizji nadzwyczajnej założonej przez Prokuratora Generalnego PRL na niekorzyść oskarżonego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Kielcach z dnia 23 lutego 1968 r. oraz od utrzymanego nim w mocy wyroku Sądu Powiatowego w Kielcach z dnia 24 listopada 1967 r., na podstawie art. 394-396, 400 § 1, 383 pkt 2 i 3, 388 § 1 k.p.k.1. zaskarżone wyroki uchylił;2. Władysława B., urodzonego 24 października 1919 r. w K., syna Jerzego i Agaty, uznał za winnego tego, że w dniu 7 września 1967 r., przed upływem pięciu lat od poprzedniego prawomocnego skazania go na karę więzienia za zagarnięcie mienia indywidualnego, zabrał w celu przywłaszczenia maszynę do pisania "Consul" wartości 3.000 zł na szkodę Wojewódzkiej Przychodni Chorób Układu Nerwowego w K. i za ten czyn na podstawie art. 6 lit. a) ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228) skazał go na karę 2 lat więzienia i 2.000 zł grzywny z zamianą w razie nieuiszczenia w terminie na 20 dni więzienia zastępczego; na poczet kary pozbawienia wolności zaliczył oskarżonemu okres jego tymczasowego aresztowania oraz odbytej dotychczas kary od dnia 9 września 1967 r.;na podstawie art. 47 § 1 lit. c) k.k. orzekł w stosunku do oskarżonego utratę praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na okres 5 lat; (...)4. na podstawie art. 3311 § 1 k.p.k. zasądził od oskarżonego Władysława B. na rzecz Wojewódzkiej Przychodni Chorób Układu Nerwowego w K. odszkodowanie pieniężne w wysokości 3.000 zł z 8 % od dnia 7 września 1967 r. oraz 135 zł na rzecz Skarbu Państwa tytułem opłat sądowych.Uzasadnienie faktyczneSąd Powiatowy w Kielcach wyrokiem z dnia 24 listopada 1967 r. uznał oskarżonego Władysława B. za winnego, że w dniu 7 września 1967 r., będąc już poprzednio skazany za kradzież mienia prywatnego, dokonał kradzieży maszyny do pisania marki "Consul" wartości 3.000 zł na szkodę Wojewódzkiej Przychodni Chorób Układu Nerwowego w K. i skazał go na zasadzie art. 6 lit. a) ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228) w związku z art. 18 § 1 k.k. i art. 59 § 1 lit. c) k.k. na 1 rok i 6 miesięcy aresztu i 2.000 zł grzywny oraz zaliczył na poczet orzeczonej kary pozbawienia wolności okres tymczasowego aresztowania od dnia 9 września 1967 r.Od wyroku tego założył rewizję tylko oskarżony.Sąd Wojewódzki w Kielcach jako rewizyjny wyrokiem z dnia 23 lutego 1968 r. utrzymał zaskarżony wyrok w mocy, przyjmując, że Władysław B. przypisanego czynu dopuścił się przed upływem 5 lat od poprzedniego prawomocnego skazania za zagarnięcie mienia indywidualnego.Od powyższych wyroków rewizję nadzwyczajną na niekorzyść skazanego założył Prokurator Generalny PRL, zarzucając:1)obrazę przepisu art. 3311 § 1 k.p.k. polegającą na niezasądzeniu z urzędu od oskarżonego na rzecz Wojewódzkiej Przychodni Chorób Układu Nerwowego w K. odszkodowania pieniężnego, pomimo skazania oskarżonego za zagarnięcie maszyny do pisania na szkodę wymienionej Przychodni;2)obrazę przepisu art. 47 § 1 lit. c) k.k. polegającą na nieorzeczeniu utraty praw publicznych i obywatelskich praw honorowych pomimo skazania oskarżonego za dokonanie zbrodni z art. 6 lit. a) ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228) popełnionej z chęci zysku;3)obrazę przepisu art. 18 § 2 k.k. polegającą na wadliwym zastosowaniu art. 18 § 1 k.k. i 59 § 1 lit. c) k.k., jakkolwiek ograniczenie zdolności kierowania postępowaniem było Skutkiem odurzenia alkoholowego wynikłego z winy oskarżonego.W konkluzji rewizja nadzwyczajna wnosi:1)o uchylenie obu zaskarżonych wyroków;2)o skazanie oskarżonego Władysława B. na zasadzie art. 6 lit. a) ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228) na odpowiednio surową karę więzienia i grzywny oraz orzeczenie na zasadzie art. 47 § 1 lit. c) k.k. utraty praw publicznych i obywatelskich praw honorowych,3)o zasądzenie od oskarżonego Władysława B. na rzecz Wojewódzkiej Przychodni Chorób Układu Nerwowego na zasadzie art. 3311 § 1 k.p.k. sumy 3.000 zł z 8 % od dnia 7 września 1967 r. oraz kosztami procesu.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja nadzwyczajna jest w gruncie rzeczy zasadna.1. Sąd Powiatowy skazał oskarżonego Władysława B. za dokonanie kradzieży maszyny do pisania marki "Consul" wartości 3.000 zł na szkodę Wojewódzkiej Przychodni Chorób Układu Nerwowego w K., jednakże, z obrazą przepisu art. 3311 § 1 k.p.k., nie zasądził z urzędu na rzecz tejże Przychodni odszkodowania pieniężnego odpowiadającego wartości skradzionej maszyny. Na powyższe uchybienie wskazał Sąd rewizyjny, jednakże nie mógł go poprawić wobec niezaskarżenia wyroku I instancji przez prokuratora.2. Pomimo skazania oskarżonego za zbrodnię z art. 6 lit. a) ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228) popełnioną z chęci zysku, Sąd Powiatowy, z obrazą przepisu art. 47 § 1 lit. c) k.k., nie orzekł obligatoryjnej w takim wypadku utraty praw publicznych i obywatelskich praw honorowych.3. Z opinii lekarzy psychiatrów wynika, że oskarżony, w chwili popełnienia przypisanego mu czynu miał zdolność kierowania swoim postępowaniem w znacznym stopniu ograniczoną - "tak jak tego wymaga art. 18 k.k. - z powodu alkoholizmu nałogowego z cechami psychodegradacji".Nie można tylko zgodzić się z poglądem rewizji nadzwyczajnej, że czyn oskarżonego, choć dokonany w stanie nietrzeźwości, wywołany został przez świadome wprowadzenie się oskarżonego w stan nietrzeźwości, że zatem ograniczenie zdolności pokierowania postępowaniem było skutkiem odurzenia alkoholowego wynikającego z winy oskarżonego w rozumieniu art. 18 § 2 k.k. Jak to wyjaśnił w jednym ze swoich orzeczeń Sąd Najwyższy, "jeśli czyn sprawcy znajduje się w bezpośrednim związku z jego stanem patologicznym, zaostrzonym jedynie przez nadużycie alkoholu, to nie zostaje on wywołany tylko przez wprowadzenie się w stan nietrzeźwości i dlatego należy eliminować w takim wypadku przepis art. 18 § 2 k.k., a badać sprawę pod kątem widzenia przepisu art. 18 § 1 k.k." (SN II K 146/62). A przecież u oskarżonego Władysława B., jak to wynika z opinii biegłych, stwierdzone zostały "cechy psychodegradacji alkoholowej na skutek nadużywania nałogowego od szeregu lat alkoholu". Z opinii tej wynika jednoznacznie, że przyjęcie przez biegłych stanu ograniczonej w znacznym stopniu poczytalności oskarżonego (w rozumieniu art. 18 § 1 k.k.) opierało się przede wszystkim na ustaleniu przez nich u oskarżonego "alkoholizmu nałogowego z cechami psychodegradacji". W takich zaś warunkach nie można by było przyjąć, że w konkretnych warunkach dokonania przestępstwa ograniczenie zdolności kierowania swym postępowaniem było skutkiem odurzenia wyłącznie przez oskarżonego zawinionego w rozumieniu art. 18 § 2 k.k., że - dalej idąc - niezasadne było ewentualne badanie sprawy pod kątem widzenia art. 18 § 1 k.k. Natomiast zgodzić się należało z wyrażonym, zresztą alternatywnie, poglądem rewizji nadzwyczajnej, że nie należało stosować wobec oskarżonego dobrodziejstwa nadzwyczajnego złagodzenia kary, a to ze względu na jego wielokrotną karalność za kradzieże oraz wobec dokonania przypisanego mu czynu w stanie nietrzeźwości i w warunkach recydywy. Z drugiej strony przy wymiarze kary na korzyść oskarżonego - w ramach zwykłego zagrożenia ustawowego - nie można było pominąć tak istotnej okoliczności, jak ustalenie ograniczonej w znacznym stopniu poczytalności oskarżonego.Z tych wszystkich względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji swego wyroku.