V KRN 599/67

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Dziowgo. Sędziowie: S. Kotowski, Z. Nyczaj (sprawozdawca).Prokurator Prokuratury Generalnej: M. Tuszyńska.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Józefa J., oskarżonego z art. 23 k.k. w związku z art. 203 k.k., po rozpoznaniu rewizji nadzwyczajnej założonej przez Prokuratora Generalnego PRL od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Lublinie z dnia 27 stycznia 1967 r., na podstawie art. 394-396, 400, 383 pkt 3, 388 § 1 k.p.k.uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał temuż Sądowi do ponownego rozpoznania w instancji rewizyjnej.Uzasadnienie faktyczneSąd Powiatowy w Krasnymstawie wyrokiem z dnia 3 października 1966 r. skazał Józefa J. z art. 23 § 1 k.k. w związku z art. 203 k.k. - za to, że dnia 24 czerwca 1966 r. w Z., w zamiarze odbycia stosunku płciowego z nieletnią Marią O., chwycił ją w pół rękami, przewrócił do przydrożnego rowu i szarpiąc się, usiłował odbyć z nią stosunek płciowy, lecz zamierzonego skutku nie urzeczywistnił wobec oporu Marii O., która mu się wyrwała - na karę 2 lat więzienia z utratą praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na okres 4 lat.Sąd Wojewódzki w Lublinie, po rozpoznaniu sprawy na skutek rewizji oskarżonego i prokuratora, wyrokiem z dnia 27 stycznia 1967 r. uchylił wyrok Sądu I instancji i uniewinnił oskarżonego Józefa J. od zarzutu z art. 23 § 1 k.k. w związku z art. 203 k.k. na podstawie art. 25 k.k.Od powyższego prawomocnego wyroku Sądu Wojewódzkiego wniósł rewizję nadzwyczajną Prokurator Generalny PRL.Rewizja nadzwyczajna zarzuca obrazę przepisów prawa materialnego, w szczególności zaś art. 25 k.k., polegającą na niesłusznym uniewinnieniu oskarżonego Józefa J. na podstawie tego przepisu, mimo że odstąpienie przez niego od usiłowania dokonania przestępstwa z art. 203 k.k. nie było dobrowolne.W konkluzji rewizja wnosi o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Wojewódzkiemu w Lublinie do ponownego rozpoznania w instancji odwoławczej.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Wyrok Sądu rewizyjnego, jako wydany z obrazą przepisów prawa materialnego, wymaga uchylenia.Jak wynika z uzasadnienia tego wyroku, Sąd przyjął, że oskarżony Józef J. odstąpił od zamiaru odbycia stosunku płciowego z 12-letnia Marią O. z litości nad pokrzywdzoną, na skutek woli wewnętrznej, a nie w zależności od przeszkód zewnętrznych, gdyż przeszkody te, tj. obronę młodej, choć dobrze rozwiniętej dziewczyny, jak sama to podała, mógł z powodzeniem pokonać. W innym zaś fragmencie uzasadnienia Sąd rewizyjny podkreślił, że na dobrowolność odstąpienia oskarżonego wskazuje także i ta okoliczność, iż nikt mu w dokonaniu czynu nie przeszkadzał, jak również fakt, że po zajściu Józef J. jeszcze ze 3 km szedł wraz z pokrzywdzoną i w rozmowie do tego tematu nie wracał.Dobrowolne odstąpienie od działania w rozumieniu art. 25 k.k. zachodzi wtedy, gdy sprawca z własnej woli nie wykonuje ostatnich czynności niezbędnych do wywołania zamierzonego skutku. Odstąpienie zaś nie jest dobrowolne, gdy sprawca zaniecha usiłowania na skutek okoliczności zewnętrznych, które w sposób decydujący wpłynęły na jego wolę i skłoniły go do odstąpienia od urzeczywistnienia zamiaru.Okoliczności zajścia będącego przedmiotem niniejszej sprawy wskazują raczej na to, że odstąpienie oskarżonego Józefa J. od zamiaru odbycia stosunku płciowego z małoletnią Marią O. nie było dobrowolne.Józef J. jest sąsiadem O., zna dobrze Marię O. i jest zorientowany w jej wieku (urodzona w 1954 r., liczyła ona w chwili zajścia 12 lat). W dniu 24 czerwca 1966 r., tj. w dniu zakończenia roku szkolnego, oskarżony zabrał pokrzywdzoną do kina w K., przy czym wobec ojca Marii O. dawał do zrozumienia, że wybiera się wraz z żoną, co nie odpowiadało prawdzie. W K. oskarżony kupił bilety na ostatni seans o godz. 19, mimo że miał możność otrzymania biletów na wcześniejszy seans, co - ze względu na wiek pokrzywdzonej i czas wyświetlania filmu ("Faraon", wyświetlany blisko 3 godziny) - było znacznie bardziej uzasadnione. Józef J. rozmyślnie więc doprowadził do powstania sytuacji, w której po wyjściu z kina około godziny 23 pokrzywdzona musiała wracać z nim pieszo kilka kilometrów do miejsca zamieszkania.Po pewnym czasie, na bocznej drodze, całkowicie pustej o tak późnej porze, oskarżony chwycił w pół Marię O., proponując jej, że się "poprzytulają", a następnie przewrócił ją do rowu, usiłując ją całować. Te okoliczności są bezsporne i przyjęte przez Sąd rewizyjny w uzasadnieniu wyroku.Należy jednak zaznaczyć, że Sąd II instancji, z obrazą art. 320 k.p.k., powołał w uzasadnieniu wyroku, jak również poddał swej ocenie wszystkie zeznania pokrzywdzonej Marii O. składane w dochodzeniu, mimo że nie były one ujawnione i zaliczone do materiału dowodowego. Uchybienie to było szczególnie jaskrawe, jeśli się zważy, że sąd II instancji uzupełnił przewód sądowy przez przesłuchanie pokrzywdzonej bezpośrednio na rozprawie i miał możność wyjaśnienia przyczyn pewnych sprzeczności i niezgodności w tychże zeznaniach, które przytoczył jako dowód ich niewiarygodności w uzasadnieniu wyroku.Z zeznań pokrzywdzonej składanych przed sądem wynikało w każdym razie, że w miarę swych sił stawiała ona opór oskarżonemu, wyrywała się i wreszcie zdołała uciec od niego, grożąc przy tym, że powie o wszystkim swej matce i jego żonie.Wbrew zatem stanowisku Sądu rewizyjnego sama pokrzywdzona swym zachowaniem się przeszkadzała oskarżonemu w zrealizowaniu zamiaru odbycia z nią stosunku płciowego czy też dopuszczenia się względem niej czynu nierządnego, na taki bowiem zamiar wskazywało jego wcześniejsze postępowanie wobec nieletniej Marii O. Na podkreślenie zasługuje fakt, że na białej bluzce, którą Maria O. miała na sobie krytycznego dnia, były widoczne ślady pobrudzenia trawą na plecach i łokciach, co uprawdopodabnia podawaną przez nią wersję zdarzeń. Na odstąpienie oskarżonego od swego zamiaru mogła także wpłynąć okoliczność, że wobec bliskich stosunków sąsiedzkich pomiędzy rodzinami J. i O. oskarżony Józef J. musiał się liczyć z możliwością ujawnienia swego czynu wobec rodziców pokrzywdzonej oraz wobec swojej żony.Te wszystkie przytoczone wyżej czynniki niewątpliwie skłoniły oskarżonego do odstąpienia od zamiaru odbycia stosunku z nieletnią Marią O., zwłaszcza gdy zobaczył jej reakcję w postaci płaczu, krzyku, stawiania oporu, wreszcie - ucieczki. W takich warunkach nie może być mowy o dobrowolności odstąpienia od usiłowania dokonania przestępstwa w rozumieniu art. 25 k.k., przy czym - wbrew stanowisku Sądu rewizyjnego - nie przemawia również za tym fakt wspólnego odbycia drogi powrotnej do miejsca zamieszkania Marii O. bez ponawiania prób odbycia stosunku płciowego. Należy poza tym dodać, że stan zdenerwowania pokrzywdzonej po jej powrocie do domu, zaobserwowany przez jej rodziców, jest dowodem tego, iż przeżyła ona w drodze powrotnej szok, którego nie było w stanie złagodzić potem nawet spokojne zachowanie się oskarżonego. Nie można też zapominać o tym, że art. 203 k.k. chroni nieletnich nie tylko przed gwałtem, ale także przed czynami nierządnymi, które są pojęciem o wiele szerszym.Z tych wszystkich względów orzeczono jak w sentencji wyroku.