V KRN 90/80

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia S. Godlewski. Sędziowie: J. Nóżyński (sprawozdawca), S. Pawelec.Prokurator Prokuratury Generalnej: A. Kabat.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 14 maja 1980 r. sprawy Ireny B. i Tadeusza K., skazanych z art. 266 § 3 k.k. i art. 18 § 1 k.k. w związku z art. 266 § 3 k.k., z powodu rewizji nadzwyczajnej, wniesionej na ich niekorzyść przez Prokuratora Generalnego PRL od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Z. z dnia 18 października 1979 r., zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że wyeliminował z opisu przypisanych Irenie B. i Tadeuszowi K. czynów określenie, iż czyny te stanowią wypadek mniejszej wagi, i skazał Irenę B. na podstawie art. 266 § 1 k.k., a Tadeusza K. na podstawie art. 18 § 1 k.k. w związku z art. 266 § 1 k.k. na kary po 6 miesięcy pozbawienia wolności, których wykonanie - na podstawie art. 73 § 1 k.k. - warunkowo zawiesił, ustalając okres próby na 2 lata (...).Uzasadnienie faktyczneProkurator Rejonowy w Z. oskarżył:Irenę B. o to, że: 1). w okresie od września 1976 r. do dnia 21 września 1978 r. w Z. jako zaopatrzeniowiec oddziału WSS "Społem" w Z., będąc z tego tytułu materialnie odpowiedzialna za nadzór i ochronę powierzonego jej mienia - magazynu, nie dopełniła wynikającego z tego obowiązku przez to, iż prowadziła sprzedaż konserw bezpośrednio z magazynu, a uzyskane pieniądze odprowadzała do sklepów wpisując fikcyjne dowody dostaw, zezwalała na przebywanie w magazynie osobom nie zatrudnionym, sprzedawała towary nie pobierając bezpośrednio pieniędzy, nie sporządzała terminowo dokumentacji magazynowej, przez co doprowadziła - działając umyślnie - do powstania nie uzasadnionego niedoboru w wysokości 60.000 zł na szkodę WSS "Społem" w Z.;2). w okresie od września 1976 r. do dnia 21 października 1978 r. w Z. jako zaopatrzeniowiec WSS "Społem" w Z. poświadczyła nieprawdę w dowodach przyjęcia towarów do sklepów podległych WSS "Społem" w Z. w ten sposób, iż wpisywała do tychże dowodów asortymenty towarów, zamiast których przekazywała do sklepów pieniądze, tak więc dnia 21 września 1978 r. do sklepu nr 19 - 28.538 zł; dnia 18 września 1978 r. do sklepu nr 44 - 21.350 zł; dnia 21 września 1978 r. do sklepu nr 44 - 81.000 zł; dnia 21 października 1978 r.; do sklepu nr 45 - 18.290 zł; w maju 1978 r. do sklepu nr 19 - około 20.000 zł; latem 1978 r. do sklepu nr 19 - około 2.000 zł;Tadeusza K. o to, że:3) w okresie od dnia 23 kwietnia 1977 r. do dnia 25 października 1978 r. w Z. jako kierownik działu obrotu towarowego WSS "Społem" w Z., będąc z tego tytułu odpowiedzialny za prawidłowość obrotu towarowego, nadzór nad poszczególnymi placówkami handlowymi oraz magazynem obrotu towarowego, przekroczył swoje uprawnienia w ten sposób, że zezwalał na sprzedaż towaru przez Irenę B. bezpośrednio z magazynu, wydawał polecenia dokonywania takiej sprzedaży, a ponadto nie dopełnił obowiązku formalnego przekazania wspomnianego magazynu Irenie B., zgłoszenia punktu magazynowego do działu księgowości w celu zaplanowania i przeprowadzania okresowych inwentaryzacji, nie spowodował określenia stanu fizycznego konserw mięsnych w okresie wejścia w życie cen komercyjnych, przez co doprowadził - działając umyślnie - do powstania nie uzasadnionego niedoboru w wysokości 60.000 zł na szkodę WSS "Społem" w Z.Sąd Rejonowy w Z. wyrokiem z dnia 25 maja 1979 r. - na podstawie art. 11 pkt 2 k.p.k. i art. 26 k.k. - umorzył postępowanie w części dotyczącej czynu Ireny B., opisanego wyżej w pkt 2, i Tadeusza K. uznając, że stopień społecznego niebezpieczeństwa ich czynów jest znikomy, natomiast uniewinnił oskarżoną Irenę B. z zarzutu opisanego wyżej w pkt 1.Wyrok ten zaskarżył prokurator w części dotyczącej orzeczenia opartego na podstawie art. 26 k.k. między innymi w stosunku do Ireny B. i Tadeusza K.Sąd Wojewódzki w Z. wyrokiem z dnia 18 października 1979 r. zmienił zaskarżony wyrok w stosunku do wymienionych oskarżonych w ten sposób że:1) Irenę B. uznał za winną tego, iż w okresie od maja do dnia 21 października 1978 r. w Z. poświadczyła nieprawdę w dowodach przyjęcia towarów do sklepów podległych WSS "Społem" w Z. w ten sposób, że wpisywała do tychże dowodów asortymenty towarów, zamiast których przekazywała do sklepów pieniądze w wysokości co najmniej 131.178 zł, i uznając ten czyn za wypadek mniejszej wagi - na podstawie art. 266 § 3 k.k. - skazał ją na 10.000 zł grzywny;2) Tadeusza K. uznał za winnego tego, iż w tymże czasie i miejscu, jak opisano wyżej, jako kierownik działu obrotu towarowego WSS "Społem" w Z. nakłaniał podległą sobie Irenę B. - zaopatrzeniowca tej spółdzielni do poświadczenia nieprawdy w dowodach przyjęcia towarów do podległych sklepów w ten sposób, że wydawał polecenia sprzedaży towarów z pominięciem sieci detalicznej, a następnie przekazywania gotówki do sklepów zamiast towarów, i uznając ten czyn za wypadek mniejszej wagi skazał na podstawie art. 266 § 3 k.k. na 15.000 zł grzywny.Wyrok ten został zaskarżony przez Prokuratora Generalnego PRL w drodze rewizji nadzwyczajnej na niekorzyść oskarżonych: w stosunku do Ireny B. w części dotyczącej czynu określonego w art. 266 § 1 k.k., a opisanego wyżej w pkt 2, oraz Tadeusza K. w całości.Wnoszący rewizję nadzwyczajną zarzucił wyrokowi Sądu Wojewódzkiego w Z. obrazę prawa materialnego wskutek bezzasadnego uznania, że działanie Ireny B., polegające na podaniu niezgodnie z prawdą w dowodach dostawy, iż uwidocznione w nich towary zostały dostarczone do sklepów WSS "Społem" w Z., podczas gdy w rzeczywistości oskarżona przekazała do sklepów ich równowartość w łącznej wysokości co najmniej 131.178 zł, oraz działanie Tadeusza K., polegające na nakłanianiu tejże Ireny B. do popełniania tego przestępstwa przez wydawanie jej poleceń sprzedaży towarów z pominięciem sieci detalicznej, stanowią wypadki mniejszej wagi, uzasadniające zastosowanie do tych czynów kwalifikacji prawnej z art. 266 § 3 k.k., zamiast prawidłowej - z art. 266 § 1 k.k. (...).Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja nadzwyczajna jest zasadna.Z prawidłowych ustaleń faktycznych poczynionych przez Sąd Wojewódzki w Z. wynika, że czyn oskarżonej Ireny B. wyczerpuje dyspozycję art. 266 § 1 k.k., a Tadeusza K. - art. 18 § 1 w związku z art. 266 § 1 k.k.Błędne natomiast i nie przekonujące oraz niezgodne z utrwalonymi w orzecznictwie poglądami jest uznanie tych czynów za wypadki mniejszej wagi (§ 3 art. 266 k.k.).Z uzasadnienia wyroku Sądu Wojewódzkiego w Z. wynika, że powodem zakwalifikowania czynów oskarżonych jako uprzywilejowanego typu poświadczenia nieprawdy w rozumieniu art. 266 § 3 k.k. było oparcie oceny określenia "wypadku mniejszej wagi" z jednej strony na pozytywnych opiniach służbowych i środowiskowych oskarżonych oraz ich dotychczasowej niekaralności, z drugiej zaś strony na uznaniu, iż nieprawidłowości w pracy oskarżonych były tolerowane ze strony ich przełożonych.Pogląd ten jest błędny, gdyż wymienione okoliczności jako dotyczące warunków osobistych oskarżonego, a nie jego czynu, nie mogą stanowić wystarczających podstaw do uznania przypisanego mu czynu za wypadek mniejszej wagi. Zgodnie z ustalonym w dotychczasowym orzecznictwie sądowym poglądem, o uznaniu konkretnego czynu za "wypadek mniejszej wagi" decydują zarówno elementy przedmiotowe, jak i podmiotowe, a więc między innymi okoliczności popełnienia czynu, sposób działania sprawcy, rodzaj winy i stopień napięcia złej woli, a także ocena czynu z punktu widzenia interesu społecznego.W niniejszej sprawie przesłanki przedmiotowe przemawiają na niekorzyść oskarżonych Ireny B. i Tadeusza K.Z ustaleń Sądu Rejonowego w Z. (podzielonych w całości przez sąd rewizyjny) wynika między innymi, że oskarżona Irena B. - wkrótce po objęciu prowadzenia magazynu branży spożywczej - zaczęła dokonywać bezpośredniej sprzedaży konserw mięsnych za zgodą i wiedzą, a także na polecenie swego przełożonego Tadeusza K. - kierownika działu obrotu towarowego WSS "Społem" w Z. Konserwy te nabywali w magazynie zarówno pracownicy zatrudnieni w różnych nadrzędnych instytucjach nie zatrudnieni w spółdzielni, jak i pracownicy tej spółdzielni, a sporadycznie także znajomi oskarżonych. Pieniądze zaś uzyskane ze sprzedaży Irena B. odprowadzała - zamiast towaru - do sklepów podległych spółdzielni na podstawie sporządzonych przez siebie dowodów dostawy, na których kierowniczki sklepów - współoskarżone w niniejszej sprawie - kwitowały niezgodne z prawdą odbiór wyszczególnionych w nich konserw.Sąd Rejonowy w Z. ustalił, że łączna kwota przekazana przez oskarżoną kierownikom poszczególnych sklepów (po jej zsumowaniu) wynosi około 99.000 zł, Sąd Wojewódzki natomiast przyjmuje (bez uzasadnienia) kwotę 131.178 zł.Konfrontacja ustaleń sądów w tym zakresie z wyjaśnieniami wszystkich oskarżonych pozwala na twierdzenie, że kwota ustalona przez sąd pierwszej instancji jest maksymalnie zbliżona do realnej.Z tej racji nie można podzielić wywodów zawartych - w tej mierze - w rewizji nadzwyczajnej.Wprawdzie dokładne ustalenie, za jaką kwotę oskarżona sprzedała towaru w magazynie, zamiast przekazać go do sklepów, nie ma decydującego znaczenia w niniejszej sprawie, lecz nie jest to obojętne przy ocenie podstaw do uznania, czy zachodzą okoliczności pozwalające określić dany czyn jako "wypadek mniejszej wagi".Dalszym kryterium ocennym wypadku mniejszej wagi jest stopień niebezpieczeństwa społecznego czynu oraz jego ocena z punktu widzenia interesu społecznego.Oskarżona Irena B. w okresie dwóch lat, a oskarżony Tadeusz K. w okresie półtora roku powodowali swoimi czynami uszczuplenie podaży na rynku tak bardzo poszukiwanych asortymentów produktów żywnościowych, jakimi są wyroby mięsne.Tego rodzaju postępowanie oskarżonych miało wybitnie negatywny wydźwięk społeczny, gdyż godziło w prawidłową dystrybucję artykułów żywnościowych. Dlatego też, mimo pozytywnych ocen warunków osobistych, nie należało przypisanych oskarżonym czynów uznać za wypadek mniejszej wagi (...).