VI KO 119/59

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes Z. Opuszyński.Sędziowie: K. Czajkowski (sprawozdawca), Z. Wiszniewski (współsprawozdawca), T. Krokosz, J. Majewski, A. Pyszkowski, T. Rek.Prokurator: H. Rajzman.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Mariana G. oskarżonego z art. 1 § 1 dekretu z dnia 4 marca 1953 r. (Dz. U. Nr 17, poz. 68), po wysłuchaniu wniosku prokuratora, uchwalił przedstawioną przez Sąd Wojewódzki w Opolu w trybie art. 390 § 1 k.p.k. Sądowi Najwyższemu a przekazaną następnie przez zwykły skład tegoż Sądu składowi powiększonemu kwestię prawną wymagającą zasadniczej wykładni ustawy:"Czy pobranie przez radcę prawnego dwóch instytucji od każdej z tych instytucji odrębnie i w całości kosztów przejazdu służbowego, dokonanego w jednym dniu do tej samej miejscowości, stanowi działanie bezprawne, a jeżeli działanie to jest bezprawne, która z tych dwóch instytucji ma być uznana za ponoszącą szkodę, oraz czy sprawca takiego działania ponosi odpowiedzialność karną, czy też jedynie cywilną?"rozstrzygnąć jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneJeżeli stosunek pomiędzy instytucją a radcą prawnym jest stosunkiem cywilnoprawnym, to wzajemne prawa i obowiązki wynikają z umowy stron i z przepisów prawa związanych z tymi umowami. Założeniem pytania jest - jak można przypuszczać - sytuacja, gdy strony niczego wyraźnie nie umówiły co do kosztów przejazdu "służbowego" radcy prawnego do innej miejscowości. Umowa między instytucją a radcą prawnym jest albo umową zlecenia, albo umową o pracę. Jak wynika ze sprawy, przy rozpoznaniu której wyłoniło się pytanie przedstawione składowi siedmiu sędziów, chodzi w niej o sytuację, gdy radcę prawnego łączyły z dwiema jednostkami gospodarki uspołecznionej umowy zlecenia. Do tej więc sytuacji ogranicza się niniejsza uchwała.Radcą prawnym na podstawie umowy zlecenia może być adwokat lub nieadwokat. Jeżeli jest adwokatem, stosunek zlecenia unormowany jest w znacznym stopniu rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 19 sierpnia 1953 r. (Dz. U. z 1953 r. Nr 40, poz. 176 i z 1956 r. Nr 25, poz. 117). Rozporządzenie to głosi w § 7, że "w razie wyjazdu do innej miejscowości na zlecenie klienta adwokatowi należy się oprócz wynagrodzenia zwrot kosztów przejazdu (...)". Wynika stąd, że skoro chodzi o "zwrot", to adwokatowi nie należy się z tytułu kosztów przejazdu nic ponad to, co faktycznie przejazd kosztuje.To samo ma miejsce w wypadku umowy zlecenia pomiędzy "instytucją" a radcą prawnym nie będącym adwokatem. Instytucja powinna mu "zwrócić" (art. 508 k.z.) koszty "przejazdu służbowego", a ewentualnie udzielić mu zaliczki na te koszty (art. 509 k.z.). Wynika stąd, że na kosztach przejazdu radca prawny nie może ani zarobić, ani stracić. Co do adwokatów, tę właśnie myśl wypowiada wyraźnie § 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 19 sierpnia 1953 r. (Dz. U. Nr 40, poz. 176) głosząc, że "w razie wyjazdu do innej miejscowości w kilku sprawach koszty przejazdów (...) dzieli się stosunkowo". Jeżeli więc adwokat pobrał koszty przejazdu od dwóch zleceniodawców, nadwyżka ponad to, co na każdego z nich przypada z tego właśnie "stosunkowego podziału", staje się świadczeniem nienależnym, które adwokat powinien zwrócić każdemu z nich.Przepis powyższy należy analogicznie stosować wtedy, kiedy radca prawny działający na podstawie umów zlecenia z dwiema jednostkami gospodarki uspołecznionej nie jest adwokatem. Jeżeli pobrał on od każdej z nich pełne koszty przejazdu dokonanego w jednym dniu do jednej miejscowości, powinien każdej z nich zwrócić nadwyżkę ponad to, co na nią przypada. Jednostką "ponoszącą szkodę" jest wówczas każda z nich w tej wysokości, w jakiej dokonane na rzecz radcy prawnego świadczenie podlega, jako nienależne, zwrotowi.Sprawca, który działa bezprawnie według kryteriów wyżej wymienionych, odpowiada karnie za zagarnięcie mienia (przez wyłudzenie lub "w inny sposób") wówczas, gdy wprost zamierzał zyskać tym sposobem, kosztem danej instytucji lub danych instytucji, kwoty pieniężne przekraczające wysokość wydatkowanych kosztów podróży.Nie ma oczywiście takiej odpowiedzialności, jeżeli radca prawny pobrane dwukrotnie koszty przejazdu od dwóch instytucji delegujących wydatkował np. na konieczne przejazdy taksówką, aby zdążyć w tym samym czasie w kilku miejscach załatwić sprawy, do załatwienia których został delegowany.Konkretne ustalenia faktyczne w tej mierze stanowią oczywiście obowiązek sądu wyrokującego i od tych ustaleń zależy ostateczne rozstrzygniecie w każdej sprawie.Z tych powodów uchwalono jak w sentencji uchwały.