VI KO 50/60

SentencjaSąd Najwyższy w Izbie Karnej na posiedzeniu niejawnym na przedstawioną przez Sąd Wojewódzki kwestię prawną, wymagającą zasadniczej wykładni ustawy:"Czy stanowi przeszkodę w rozpoznaniu sprawy z oskarżenia prywatnego okoliczność, że o ten sam czyn postępowanie prowadzono i w innej sprawie umorzono z powodu nie usprawiedliwionego niestawiennictwa oskarżyciela prywatnego" -postanowił odmówić udzielenia odpowiedzi.Uzasadnienie faktycznePytanie Sądu Wojewódzkiego powstało na tle następującej sytuacji procesowej: oskarżyciel prywatny złożył przeciwko oskarżonym dwie skargi o ten sam czyn, jedną w dniu 13.VI.1957 r. - do Prokuratury (sprawa Kp 610/57 - 14/58), drugą w dniu 25.VI.1957 r. - do Milicji Obywatelskiej (sprawa Kp 614/57 - 64/59). Na skutek wcześniejszego wpłacenia zaliczki pierwszy termin rozprawy głównej został wyznaczony w sprawie drugiej (614/57 - 64/59), na dzień 13.IX.1957 r. W dniu tym, na skutek nie usprawiedliwionego niestawiennictwa oskarżyciela prywatnego Sąd postępowanie karne przeciwko oskarżonemu umorzył.W dniu 10.I.1958 r. oskarżyciel prywatny wpłacił zaliczkę w pozostałej sprawie i rozprawę w tej sprawie (610/57-14/58) wyznaczono na dzień 29.III.1958 r. Sąd postępowanie również umorzył, z uwagi na to, że postępowanie o ten sam czyn zostało już prawomocnie umorzone w sprawie 614/57-64/59.W dniu 23.XII.1958 r. wpłynął do Sądu wniosek oskarżyciela prywatnego o przywrócenie mu terminu do złożenia zażalenia, uchylenie postanowienia umarzającego postępowanie w sprawie 614/57-64/59 i podjęcie postępowania w tej sprawie. Sąd przychylił się do wniosku oskarżyciela prywatnego i wyznaczył termin rozprawy na dzień 13.II.1959 r. Rozprawa w tym dniu została odroczona i nowy termin wyznaczono na dzień 10.V.1960 r. W nowym terminie Sąd postępowanie umorzył, powołując się na prawomocne umorzenie postępowania o ten czyn w dniu 29.III.1958 r. w sprawie 610/57 - 14/58.Na postanowienie Sądu z dnia 10.V.1960 r. oskarżyciel prywatny złożył w terminie zażalenie. Sąd Powiatowy uznał zażalenie za bezzasadne i przedstawił je Sądowi Wojewódzkiemu, który z kolei wystąpił do Sądu Najwyższego o rozstrzygnięcie wskazanego wyżej zagadnienia prawnego.Uzasadnienie prawneW związku z przedstawioną sytuacją procesową należy zważyć, co następuje:Jeśli oskarżyciel prywatny nie usprawiedliwił swego niestawiennictwa na rozprawę, to ustawa uważa to za odstąpienie od oskarżenia (art. 288 k.p.k.) i nakazuje w tym przypadku umorzyć postępowanie (art. 63 k.p.k.).Po odstąpieniu oskarżyciela prywatnego od oskarżenia i umorzeniu przez Sąd postępowania, Sąd - w przypadku istnienia drugiej, jeszcze nie rozpoznanej sprawy, dotyczącej tego samego czynu - nie może rozpoznać jej bez naruszenia zasady ne bis in idem. Rozpoznanie takiej sprawy byłoby nadto wyrazem dopuszczenia możności cofnięcia przez oskarżyciela prywatnego odstąpienia od oskarżenia. Cofnięcia takiego - jak wskazuje orzeczenie S.N. II 2 K. 118/31 (Zb. O. 289/31) - które byłoby wiążące dla sądu, k.p.k. nie przewiduje.Oskarżyciel prywatny może jednak usprawiedliwić swe niestawiennictwo i po rozprawie, wnosząc zażalenie na postanowienie o umorzeniu postępowania, Sąd I instancji może i powinien zażalenie to zbadać i sam je uwzględnić (art. 356 § 1 k.p.k.), jeżeli uzna je za zasadne (por. Zb. O. 165/34). Wspomniane zażalenie może oskarżyciel prywatny wnieść również w warunkach przewidzianych w art. 213 § 1 k.p.k. (jak to miało miejsce w sprawie niniejszej).Przychylenie się Sądu do zażalenia oskarżyciela prywatnego powoduje obowiązek rozpoznania sprawy, któremu nie może stać na przeszkodzie postanowienie o umorzeniu postępowania o ten sam czyn w tej drugiej sprawie, albowiem musiało ono zapaść niezależnie od losów procesowych pierwszej sprawy - z uwagi na zasadę ne bis in idem.W tym stanie rzeczy kwestia przedstawiona w pytaniu Sądu Wojewódzkiego, jako uregulowana przepisami nie nasuwającymi istotnych trudności interpretacyjnych i znajdująca rozwiązanie na podstawie znanych zasad prawnych, nie wymaga zasadniczej wykładni.