VI KO 56/62

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes F. Wróblewski.Sędziowie: K. Czajkowski (sprawozdawca), M. Bogusławski, L. Chmielewski, Z. Kapitaniak, M. Paluch (współsprawozdawca), J. Zembaty.Prokurator: H. Rajzman.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Wawrzyńca O. i innych, oskarżonych z art. 1 § 3 lit. a) dekretu z dnia 4 marca 1953 r. (Dz. U. Nr 17, poz. 68), po wysłuchaniu wniosku prokuratora, uchwalił przedstawioną przez Sąd Najwyższy w składzie zwykłym kwestię prawną wymagającą zasadniczej wykładni ustawy, a mianowicie:"Czy obraza art. 308 § 2 k.p.k. stanowi uchybienie bezwzględne, podpadające w szczególności pod przepis art. 377 lit. c) k.p.k., czy też stanowi tylko takie uchybienie procesowe, które powoduje uchylenie zaskarżonego wyroku jedynie wówczas, gdy mogło mieć wpływ na jego treść (art. 383 pkt 3. k.p.k.)?"rozstrzygnąć jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneUdzielenie odpowiedzi na pytanie prawne zależało od rozstrzygnięcia kwestii, czy naruszenie przepisu art. 308 § 2 k.p.k. zaliczyć należy do bezwzględnych lub względnych powodów nieważności, o których mowa w art. 377 i 378 k.p.k., czy też do przyczyn rewizyjnych wymienionych w art. 383 k.p.k.Nie ulega wątpliwości, że przekroczenie okresu przerwy rozprawy, o którym mówi art. 308 § 2 k.p.k., jest naruszeniem tego przepisu prawnego. Jednakże z zestawienia tego przepisu z postanowieniami art. 377 i 378 k.p.k. wynika, że uchybienie z art. 308 § 2 k.p.k. nie jest tego rodzaju i tej rangi co uchybienia przewidziane w art. 377 i 378 k.p.k. Gdy bowiem powody nieważności bezwzględnej lub względnej dotyczą uchybień konstytucyjnych, ustrojowych i podstawowych warunków procesu, to powód przewidziany w art. 308 § 2 k.p.k. łączy się z zasadą ciągłości procesu, przy naruszeniu której może być rozważona kwestia, czy miało ono wpływ na treść wyroku. Ten pogląd prawny co do charakteru uchybienia przewidzianego w art. 308 k.p.k. wynika przede wszystkim z istoty przerwy rozprawy oraz z podstawy jej wprowadzenia.Nie można zaprzeczyć, że zbyt długa przerwa w rozprawie zdolna jest spowodować zatarcie się istotnych szczegółów przewodu sądowego (art. 320 k.p.k.) w pamięci członków kompletu orzekającego, wobec czego przerwa ta może mieć wpływ na treść orzeczenia. Ratio legis przepisu art. 308 § 2 k.p.k. polega na tym, by zapobiec orzekaniu w warunkach sprzyjających takiemu właśnie zatarciu się w pamięci istotnych szczegółów rozprawy. Mechaniczne jednak uznanie, że w ciągu 21 dni przerwy, o których mowa w art. 308 § 2 k.p.k., zatarcie to nie następuje, natomiast, zachodzi ono zawsze, jeżeli przerwa trwała choćby jeden dzień, dłużej, byłoby pozbawione przekonywającego uzasadnienia. Chociaż więc z reguły przyjąć należy, że podjęcie przerwanej rozprawy po 21 dniach od chwili zarządzenia przerwy może wpłynąć na treść wyroku, to jednak realne stwierdzenie tej możliwości pozostawić należy ocenie w konkretnym wypadku. Sąd rewizyjny uwzględni w tym zakresie w szczególności rodzaj i rozmiar czynności dokonanych na przewodzie sądowym przed zarządzeniem przerwy, a ponadto długość okresu przekroczenia dopuszczalnych czasowych granic przerwy.Należy zaznaczyć, że uchwała składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 7 kwietnia 1959 r. VI KO 17/59 (OSN, 4/50) wyjaśnia, iż łączny czas wszystkich przerw tej samej rozprawy może przekroczyć 21 dni i że zarządzenie przerwy jest dopuszczalne, chociażby w dalszym ciągu rozprawy pierwotnie przerwanej nie przeprowadzono żadnego dowodu. Uchwała ta uznaje jedynie za konieczne podkreślenie, że instytucja przerwy rozprawy jest odstępstwem od zasady ciągłości rozprawy; podkreślenie to ma na celu zaznaczenie potrzeby zachowania odpowiedniej ostrożności przy korzystaniu z prawa zarządzenia przerw w rozprawie. Trudno dostrzec racjonalną podstawę interpretacji, że materiał procesowy zebrany przed przerwą rozprawy ulegnie zatarciu w pamięci sędziów w każdym wypadku po upływie 21 dni od zarządzenia przerwy, nie ulegnie zaś wtedy, gdy po upływie np. 20 dni przerwy zarządzona zostanie nowa przerwa na okres np. dalszych 20 dni, przy czym pomiędzy upływem tych pierwszych 20 dni a powzięciem zarządzenia co do nowej przerwy nie działo się nic, co by wspomnianą pamięć miało odświeżyć.W doktrynie reprezentowany jest pogląd, że bezwzględna nieważność orzeczenia wchodzi w grę wówczas, gdy uznanie i wykonanie danego orzeczenia przyniosłoby, według poczucia prawnego, więcej szkody aniżeli przejście do porządku dziennego nad tym orzeczeniem (S. Śliwiński: Proces karny, str. 466). Zgodzić się trzeba, że raziłoby poczucie prawne właśnie obalenie całego orzekania tylko na tej podstawie, że sąd orzekł po przerwie trwającej nie 21, lecz 22 dni i że to obalenie musiałoby nastąpić, mimo że w postępowaniu przed przerwą dokonano czynności procesowych o minimalnym w danej sprawie znaczeniu procesowym. W myśl powyższych wywodów uznać trzeba, że choć kontynuowanie rozprawy przerwanej, mimo że przerwa przekroczyła dopuszczalne 21 dni, jest naruszeniem przepisu prawa procesowego (art. 308 § 2 k.p.k.), które z reguły zdolne jest wpłynąć na treść wyroku, jednakże nie można też pominąć, że mogą występować wyjątkowe sytuacje, kiedy w rozsądnej ocenie całokształtu okoliczności tworzących tę sytuację uchybienie to może nie mieć wpływu na treść wyroku (art. 383 pkt 3 k.p.k.).