VI KRN 176/77

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia R. Staszkiewicz. Sędziowie: M. Budzianowski, S. Mirski (sprawozdawca).Prokurator Prokuratury Generalnej: A. Kabat.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 23 sierpnia 1977 r. sprawy Kazimierza P., oskarżonego z art. 266 § 4 k.k., Tadeusza K. i Krystyny K., oskarżonych z art. 22 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o organizacji statystyki państwowej (Dz. U. Nr 10, poz. 47), z powodu rewizji nadzwyczajnej wniesionej przez Prokuratora Generalnego PRL na niekorzyść oskarżonych od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Lublinie z dnia 7 stycznia 1977 r., zmieniając wyrok Sądu Rejonowego w Puławach z dnia 3 listopada 1976 r.,uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Wojewódzkiemu w Lublinie jako rewizyjnemu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneWyrokiem Sądu Rejonowego w Puławach z dnia 3 listopada 1976 r.:1) Kazimierz F. został skazany na karę 1 roku pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres 2 lat i 10.000 zł grzywny za przestępstwo określone w art. 266 § 4 k.k. w związku z art. 36 § 3 k.k., polegające na tym, że w okresie od kwietnia 1974 r. do września 1975 r. w P., jako dyrektor Oddziału I Państwowej Komunikacji Samochodowej, działając w celu osiągnięcia korzyści majątkowej poświadczył nieprawdę w miesięcznych i kwartalnych sprawozdaniach statystycznych CPKS 1a i CPKS 1, zawyżając fikcyjnie wykonanie planu przewozów, w następstwie czego przyznano i wypłacono pracownikom nienależne premie w łącznej wysokości 58.158 zł;2) Tadeusz K. został skazany na karę 1 roku ograniczenia wolności z potrąceniem w tym okresie na rzecz Polskiego Związku Niewidomych 10% wynagrodzenia za pracę wykonywaną w Wojewódzkim Przedsiębiorstwie PKS w P. za przestępstwo określone w art. 22 ustawy z dnia 15 lutego 1967 r. o organizacji statystyki państwowej (Dz. U. Nr 10, poz. 47) w związku z art. 54 § 1, art. 33 i 34 § 2 k.k., polegające na tym, że w okresie od kwietnia 1974 r. do grudnia 1974 r. w P., jako kierownik działu przewozów Oddziału I Państwowej Komunikacji Samochodowej, w sprawozdaniach statystycznych dotyczących wykonania planu przewozów podawał nieprawdziwe dane, zawyżając fikcyjnie ilość przewiezionych towarów, w następstwie czego wypłacono pracownikom nienależne premie w wysokości 22.510 zł;3) w stosunku do Krystyny K., - oskarżonej o to, że w okresie od stycznia 1975 r. do września 1975 r. w P., jako kierownik działu planowania i organizacji Oddziału I Państwowej Komunikacji Samochodowej, w sprawozdaniach statystycznych dotyczących wykonania planu przewozu ładunków podawały nieprawdziwe dane, zwiększając fikcyjnie ilość przewiezionych towarów, w następstwie czego wypłacono pracownikom nienależne premie w łącznej wysokości 35.648 zł, tj. o przestępstwo określone w art. 22 ustawy z dnia 15 lutego 1967 r. o organizacji statystyki państwowej (Dz. U. Nr 10, poz. 47) - umorzono warunkowo postępowanie, zobowiązując ją na podstawie art. 28 § 2 pkt 3 i art. 29 § 1 k.k. do wpłacenia na rzecz Towarzystwa Przyjaciół Dzieci kwoty 2.000 zł.Od wyroku tego wniósł rewizję obrońca oskarżonego Kazimierza P., wnosząc o umorzenie postępowania wobec znikomej szkodliwości społecznej czynu.Sąd Wojewódzki w Lublinie po rozpoznaniu rewizji w dniu 7 stycznia 1977 r. wyrok Sądu Rejonowego w Puławach uchylił wobec Kazimierza F., a także na podstawie art. 384 k.p.k. wobec Tadeusza K. oraz Krystyny K. i postępowanie w stosunku do wszystkich oskarżonych na podstawie art. 26 k.k. umorzył.Od wspomnianego wyroku Sądu Wojewódzkiego wniósł rewizję nadzwyczajną Prokurator Generalny PRL na niekorzyść oskarżonych (...).Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Trafne są zarzuty rewizji nadzwyczajnej.Uzasadniając swoje stanowisko co do oceny, że społeczne niebezpieczeństwo czynu oskarżonego Kazimierza F. jest znikome, Sąd Wojewódzki w Lublinie powołał się na następujące okoliczności:a) działalność PKS ma charakter usługowy, a zatem dane statystyczne mają mniejsze znaczenie niż w przedsiębiorstwach produkcyjnych,b) oskarżony działał nie tylko w celu osiągnięcia korzyści materialnej w postaci nienależnej premii dla pracowników, ale w celu utrzymania przodującej pozycji swego przedsiębiorstwa, c) podanie nieaktualnych danych nie miało decydującego znaczenia dla oceny podległego przedsiębiorstwa,d) oskarżony i inni pracownicy w wyniku ujawnienia fałszowania danych statystycznych natychmiast zwrócili pobrane pieniądze,e) sprawozdanie miało charakter ściśle formalny, skoro w dniu 26 sierpnia 1976 r. przyznano przedsiębiorstwu za 1975 r. premię w wysokości 152.900 zł, a więc w wysokości faktycznie wypłaconej premii w tym roku,f) oskarżony Kazimierz F. ma duże zasługi jako kombatant w walce o wolność kraju oraz w pracy zawodowej.Nie negując zasług oskarżonego Kazimierza F. w obronie kraju i w rozwoju przedsiębiorstwa, co wynika z dołączonych do akt opinii, a także faktu, że istotnie pracownicy zwrócili wypłacone im premie oraz że w 1976 r. przyznano przedsiębiorstwu premię za rok 1975 w wysokości faktycznie wypłaconej premii w trzech kwartałach tego roku, nie można się jednak zgodzić z pozostałymi argumentami powołanymi przez Sąd Wojewódzki, a tym samym z uznaniem, że szkodliwość społeczna zarzuconych Kazimierzowi F. i pozostałym oskarżonym czynów jest znikoma, tym bardziej że Sąd Wojewódzki pominął szereg innych istotnych okoliczności świadczących negatywnie o osobie oskarżonego Kazimierza F.Przede wszystkim należy stwierdzić, że wszelkie sprawozdania zawierające nieprawdziwe informacje o wykonawstwie planów zawsze należy oceniać jako społecznie szkodliwe. Jeżeli bowiem podstawą podejmowania decyzji gospodarczych mają być dane sprawozdawcze, to muszą one być przede wszystkim rzetelne, bo w przeciwnym razie decyzje podejmowane na podstawie zdeformowanych informacji będą błędne.Jeżeli zaś z fałszywą sprawozdawczością wiąże się korzyść majątkowa, to społeczne niebezpieczeństwo takiego postępowania nie może być uznane za znikome w myśl art. 26 § 1 k.k.Okoliczność, że przedsiębiorstwo kierowane przez oskarżonego Kazimierza F. nie jest przedsiębiorstwem ściśle produkcyjnym, nie ma istotniejszego znaczenia, szczególnie jeżeli się uwzględni rangę transportu, jaką odgrywa on w gospodarce.O doniosłej roli statystyki w naszym życiu gospodarczym świadczy fakt uchwalenia specjalnej ustawy o organizacji statystyki i obwarowania jej prawidłowej realizacji przepisami karnymi przewidującymi między innymi możliwość karania fałszujących sprawozdania statystyczne karą pozbawienia wolności do 3 lat (patrz Dz. U. z 1962 r. Nr 10, poz. 47).Przestępstwo zaś, jakiego dopuścił się oskarżony, słusznie zakwalifikowane z art. 266 § 4 k.k., jest zagrożone karą pozbawienia wolności od 1 roku do 10 lat i karą grzywny.Stwierdzenie Sądu Wojewódzkiego, że podanie nieaktualnych danych nie miało decydującego znaczenia dla oceny działalności podległego przedsiębiorstwa w zestawieniu z wcześniejszym wnioskiem, iż oskarżony działał w celu utrzymania przodującej pozycji przedsiębiorstwa, poza tym, że jest sprzeczne ze sobą, nie może wpłynąć na ocenę czynu oskarżonego. Jest rzeczą oczywistą, że gdyby dane statystyczne podawane w sprawozdaniach nie miały większego znaczenia dla oceny działalności przedsiębiorstwa lub wypłacenia premii, to niewątpliwie oskarżony nie fałszowałby tych sprawozdań.Fakt przyznania w roku 1976 premii za rok 1975 w wysokości 152.900 zł nie może mieć również żadnego znaczenia dla oceny stopnia szkodliwości społecznej czynu, jeżeli się uwzględni, że premię tę przyznano za cały rok 1975, podczas gdy premie w tej wysokości wypłacono w ciągu trzech kwartałów tego roku, a poza tym nie obejmuje ona niesłusznie wypłaconej premii za rok 1974.Sąd Wojewódzki nie uwzględnił przy tym okoliczności, że oskarżony Kazimierz F. był inicjatorem przestępstwa, na jego polecenie pozostali oskarżeni podawali w sprawozdaniach fałszywe dane, a tym samym nakłonił ich do udziału w przestępstwie, przestępstwo to ma charakter ciągły (fałszowano przez okres od kwietnia 1974 r. do września 1975 r. poszczególne sprawozdania miesięczne i kwartalne). Ponadto Sąd ten nie uwzględnił tego, że oskarżony Kazimierz F. po wykryciu przestępstwa, w którym sam uczestniczył i był głównym jego sprawcą, udzielił za nie nagany na piśmie współoskarżonym Tadeuszowi K. oraz Krystynie K. i wreszcie - mimo iż przez dyrekcję PKS w L. on i główny księgowy zostali zobowiązani do spłaty niesłusznie wypłaconej premii w kwocie 58.158 zł - spowodował, że kwotę tę ściągnięto od pracowników (...).Skoro więc Sąd Wojewódzki kierując się przede wszystkim dobrą opinią oskarżonego i jego zasługami w rozwoju przedsiębiorstwa ocenił szkodliwość społeczną czynu jako znikomą, to fakt pominięcia tak istotnych momentów dotyczących zarówno udziału oskarżonego w przestępstwie, jak i jego zachowania się po jego dokonaniu przekonuje, że ocena ta jest niepełna i nietrafna.W pełni należy podzielić ocenę czynów oskarżonych dokonaną przez Sąd Rejonowy, który między innymi w uzasadnieniu wyroku stwierdził, że przestępswo, jakiego się dopuścił, zawiera w sobie "dużą szkodliwość społeczną" (...).