VI KZP 10/74

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia A. Pyszkowski. Sędziowie: M. Budzianowski, J. Pustelnik (sprawozdawca).Prokurator Prokuratury Generalnej: A. Ferenc.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Feliksa Ł., skazanego z art. 199 § 1 i art. 265 § 1 k.k. w związku z art. 58 k.k., po rozpoznaniu wymagającego zasadniczej wykładni ustawy zagadnienia prawnego przekazanego na podstawie art. 390 § 1 k.p.k. przez Sąd Wojewódzki w Gdańsku postanowieniem z dnia 25 marca 1974 r., a mianowicie:"Jak należy rozumieć dyrektywę zawartą w art. 94 k.k., nakazującą stosowanie przepisów art. 75 § 2 i 3 k.k. odpowiednio w razie warunkowego zwolnienia; czy przepis art. 94 k.k. - w wypadku warunkowego zwolnienia sprawcy skazanego za zagarnięcie mienia społecznego - stwarza obligatoryjne nałożenie na skazanego obowiązku naprawienia szkody, jeżeli szkoda nie została wyrównana, mimo że sąd pierwszej instancji zastosował przepis art. 363 § 1 k.p.k. (albo uwzględnił powództwo cywilne)"i po wysłuchaniu wniosku prokuratorauchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneKodeks karny przewiduje stosowanie do skazanego warunkowo zwolnionego wielu środków, które mają oddziaływać na niego wychowawczo w okresie próby. Jednym z takich środków jest nałożenie na skazanego za zagarnięcie mienia społecznego obowiązku naprawienia szkody, wyrządzonej tym przestępstwem, w wypadku, gdy nie została ona naprawiona. Stanowi o tym przepis art. 94 k.k., według którego wymienione w nim przepisy kodeksu karnego, a między innymi art. 75 § 3 k.k. stosuje się odpowiednio w razie warunkowego zwolnienia.Kategoryczne i jednoznaczne brzmienie obu powołanych przepisów nie pozostawia wątpliwości co do tego, że sąd penitencjarny (art. 78 § 1 k.k.w.), orzekając o warunkowym zwolnieniu skazanego za zagarnięcie mienia społecznego, w wypadku, gdy szkoda nie została naprawiona, nakłada na warunkowo zwolnionego obowiązek jej naprawienia. Sformułowanie wymienionych przepisów upoważnia zarazem do wyrażenia poglądu, że nałożenia na skazanego obowiązku naprawienia szkody ustawa nie uzależnia od tego, czy wyrok zawiera orzeczenie o zasądzeniu odszkodowania pieniężnego (art. 363 § 1 k.p.k.) lub powództwa cywilnego. Za tym poglądem przemawia także i to, że skazanie za zagarnięcie mienia społecznego na karę pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania wówczas, gdy szkoda nie została naprawiona i nie zostało wytoczone powództwo cywilne, zawsze łączy się z zasądzeniem odszkodowania pieniężnego (art. 363 § 1 i 4 k.p.k.). W praktyce unormowanie zawarte w art. 94 i 75 § 3 k.k. z reguły dotyczy takich właśnie sytuacji. Wypływa z tego wniosek, że ustawodawca liczył się z tą możliwością, iż nałożenie na warunkowo zwolnionego obowiązku naprawienia szkody nastąpi w sprawie, w której sąd zasądził odszkodowanie pieniężne. Racja takiego unormowania wynika z charakteru wychowawczego tego środka, którego czas i sposób dokonania określa sąd (art. 77 § 1 k.k. również powołany w art. 94 k.k.), podczas gdy wykonanie orzeczeń o roszczeniu cywilnym zasądzających odszkodowanie pieniężne następuje w sposób i według zasad określonych w rozdziale XX kodeksu karnego wykonawczego. Za dopuszczalnością równoczesnego nałożenia obowiązku naprawienia szkody (art. 75 § 3 k.k.) i orzeczenia o roszczeniu cywilnym (zasądzeniu powództwa cywilnego) wypowiedział się Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 11 lutego 1972 r. - VI KZP 62/71 (OSNKW 1972, z. 4, poz. 61), przy czym odmienne stanowisko w tym względzie co do dopuszczalności odszkodowania pieniężnego wynika tylko z zakazu zawartego w art. 363 § 4 k.p.k.Odmienność zaś unormowania skutków uchylenia się od wykonania omawianego obowiązku przewidziana w art. 78 § 1 i art. 95 § 2 k.k. wskazuje jedynie na to, że w przeciwieństwie do orzeczenia o warunkowym zawieszeniu wykonania kary pozbawienia wolności (w kwestii zarządzenia wykonania kary) ustawodawca uznał, iż w wypadku warunkowego zwolnienia nie zachodzi potrzeba wprowadzenia obligatoryjnego odwołania warunkowego zwolnienia z powodu uchylania się warunkowo zwolnionego od obowiązku naprawienia szkody.