VI KZP 2/81

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Żebrowski (współsprawozdawca). Sędziowie: B. Bartosik, J. Bratoszewski (współsprawozdawca), S. Fornalik, L. Jax, H. Kempisty (sprawozdawca), W. Sikorski.Prokurator Prokuratury Generalnej: A. Kabat.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Adama T., oskarżonego z art. 148 § 1 k.k., po rozpoznaniu przedstawionego na podstawie art. 30 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 14, poz. 54 z późn. zm.) przez skład zwykły Sądu Najwyższego - postanowieniem z dnia 13 grudnia 1980 r. - następującego zagadnienia prawnego:"Czy w sprawach o przestępstwa, za które ustawa przewiduje karę śmierci, rozpoznawanych w sądzie pierwszej instancji przez dwóch sędziów i trzech ławników (art. 19 § 2 k.p.k.), może orzekać asesor sądowy, któremu Minister Sprawiedliwości powierzył na określony czas pełnienie czynności sędziowskich?"uchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneW sprawach o przestępstwa, za które ustawa przewiduje karę śmierci, sąd orzeka w składzie dwóch sędziów i trzech ławników (art. 19 § 2 k.p.k.). Sprawy te należą w pierwszej instancji do właściwości sądu wojewódzkiego (art. 17 § 1 pkt 1 k.p.k.). W żadnym przepisie ustawodawca nie zastrzegł, aby przez określenie "dwóch sędziów", o których mowa w art. 19 § 2 k.p.k., rozumieć wyłącznie sędziów sądu wojewódzkiego. Postulat taki istnieje, ale de lege ferenda. Obowiązujące prawo natomiast przewiduje, że sędziego może zastąpić sędzia innego sądu, w tym także bezpośrednio niższego (art. 25 u.s.p.). Ogólnie zaś przez sędziego rozumieć należy również asesora sądowego mającego tzw. votum, skoro faktycznie wykonuje on te same czynności co sędzia, a przede wszystkim orzeka.Status asesora sądowego normują przepisy ustawy z dnia 6 lutego 1928 r. - prawo o ustroju sądów powszechnych (jednolity tekst: Dz. U. z 1964 r. Nr 6, poz. 40 z późn. zm.) oraz przepisy, wydanego na podstawie delegacji ustawowej, rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 7 listopada 1960 r. o aplikantach i asesorach sądowych (Dz. U. Nr 51, poz. 301 z późn. zm.). Z przepisów tych wynika w szczególności, że asesorowi sądowemu można powierzyć pełnienie czynności sędziowskich, że wówczas podlega on w zakresie orzekania tylko ustawie i składa ślubowanie według roty przepisanej dla sędziów, a w zakresie praw, obowiązków i odpowiedzialności dyscyplinarnej stosuje się do niego przepisy dotyczące sędziów (art. 135-1361 u.s.p.). Wśród przepisów mających zastosowanie do asesora sądowego (art. 1361 u.s.p.) nie wymieniono wprawdzie przepisów zawartych w rozdziale III dziale II ustawy o ustroju sądów powszechnych, dotyczących zmiany stanowiska, w tym również możliwości delegowania sędziego, ale kwestia ta została uregulowana w wymienionym rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości. Z rozporządzenia tego wynika, że asesora sądowego nie przydziela się do konkretnego sądu, lecz obowiązki swoje wykonuje on w okręgu sądu wojewódzkiego wymienionym w nominacji - § 21. Nie można zaś zasadnie twierdzić, że w okręgu sądu wojewódzkiego są tylko sądy rejonowe, natomiast nie ma również samego sądu wojewódzkiego. Dlatego zapewne przewidziana w tymże § 21 możliwość delegowania asesora sądowego odnosi się do pełnienia czynności poza okręgiem sądu wojewódzkiego wymienionym w nominacji.Z powołanych przepisów kodeksu postępowania karnego, ustawy o ustroju sądów powszechnych i rozporządzenia, dotyczących rozważanego zagadnienia - choć są one dość lakoniczne i nie w pełni spójne - nie wynika jednak zakaz orzekania asesora sądowego, któremu powierzono pełnienie czynności sędziowskich, w składzie sądu wojewódzkiego, w tym także w składzie przewidzianym w art. 19 § 2 k.p.k. Tylko jednoznaczne unormowanie ustawy, że asesor sądowy (czy sędzia sądu rejonowego) nie może orzekać w składzie przewidzianym w art. 19 § 2 k.p.k. (lub że w tym składzie orzekają z ławnikami wyłącznie sędziowie sądu wojewódzkiego), stanowiłoby podstawę do twierdzenia, że: "(...) w wydaniu orzeczenia brała udział osoba nieuprawniona do orzekania" (art. 388 § 1 pkt 1 k.p.k.). Nie jest natomiast uzasadnione wyprowadzenie tu tak daleko idącego wniosku w drodze wykładni, zwłaszcza rozszerzającej i celowościowej, choćby dlatego, że art. 388 k.p.k., zawierający tzw. bezwzględne powody odwoławcze - jako wyjątkowy - nie podlega wykładni rozszerzającej.Przyjmując zatem, że obowiązujące prawo nie zakazuje asesorowi sądowemu orzekania w składzie przewidzianym w art. 19 § 2 k.p.k., a w konsekwencji że z tego powodu nie ma zastosowania art. 388 § 1 pkt 1 k.p.k., uznać jedynie można i należy (poza ustaleniami de lege ferenda), że asesor sądowy nie powinien uczestniczyć w rozpoznawaniu spraw o przestępstwa, za które ustawa przewiduje karę śmierci, ze względu na ich wagę i charakter.