VI KZP 20/75

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia A. Pyszkowski. Sędziowie: J. Dankowski (współsprawozdawca), W. Komorniczak, dr J. Szamrej (sprawozdawca), Z. Ziemba, W. Żebrowski, J. Żurawski. Prokurator Prokuratury Generalnej: A. Ferenc.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Henryka G. i innych, oskarżonych z art. 47 § 1 i art. 48 § 1 w związku z art. 70 § 2 u.k.s. oraz art. 58 k.k., po rozpoznaniu przekazanego w trybie art. 390 § 1 k.p.k. przez Sąd Wojewódzki dla m.st. Warszawy postanowieniem z dnia 25 kwietnia 1975 r., a przedstawionego przez skład zwykły składowi powiększonemu Sądu Najwyższego, zagadnienia prawnego wymagającego zasadniczej wykładni ustawy:"Jakie kryteria powinny określać wartość przedmiotu przestępstwa przewidzianego w art. 48 § 1 u.k.s.: czy równowartość zagranicznych środków płatniczych stanowiących cenę kupna sprzedaży rzeczy (przy zachowaniu tabeli kursów NBP), czy wartość samych rzeczy objętych transakcją?i po wysłuchaniu wniosku prokuratorauchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktycznePrzestępstwa przewidziane w art. 48 u.k.s. należą do grupy przestępstw dewizowych. Podstawą zakazów określonych w wymienionym przepisie jest ograniczenie przez przepisy ustawy dewizowej z dnia 28 marca 1952 r. (Dz. U. Nr 21, poz. 133) zawierania między krajowcami dewizowymi a cudzoziemcami dewizowymi umów kupna lub sprzedaży rzeczy oraz umów o odpłatne świadczenie usług. Tak więc między innymi zawieranie i wykonywanie takich umów, w wyniku których następuje lub ma nastąpić przeniesienie własności lub posiadania wartości dewizowych, stanowi obrót wartościami dewizowymi (art. 4 u.d.).Zawarte w powołanym przepisie ustawy dewizowej sformułowanie: (...) umów, w wyniku których następuje lub ma nastąpić przeniesienie własności lub posiadania wartości dewizowych" pozwala na stwierdzenie, że intencją ustawodawcy było zaliczenie umów do obrotu wartościami dewizowymi nie ze względu na ich przedmiot, lecz ze względu na skutek dewizowy w postaci potencjalnego niebezpieczeństwa naruszenia społecznego interesu dewizowego, jaki umowy te (zawierane bez zezwolenia lub wbrew jego warunkom) mogą pociągnąć za sobą.Zawieranie przez osoby wymienione w art. 48 u.k.s. umów określonych w tym przepisie stanowi obrót wartościami dewizowymi, gdyż w wykonaniu tych umów wartości dewizowe w kwocie określonej ceną kupna lub sprzedaży rzeczy albo ceną usługi przechodzą na własność lub w posiadanie sprzedawcy albo świadczącego usługi.Przedmiotem przestępstw przewidzianych w art. 48 u.k.s. mogą być nie tylko wartości dewizowe, ale również i inne przedmioty pochodzące bezpośrednio lub pośrednio z tych przestępstw (art. 16 u.k.s.). Dla określenia jednak mającej wpływ na kwalifikację prawną czynu przewidzianego w art. 48 u.k.s. wartości przedmiotu przestępstwa przyjąć należy tylko dewizową wartość tego przedmiotu, ponieważ zakres (rozmiar) skutku dewizowego wynikającego z zawierania umów wymienionych w powołanym przepisie określana jest jedynie wysokością przyjętego w umowie zobowiązania, wyrażoną ceną kupna lub sprzedaży rzeczy albo ceną usługi.Cena kupna lub sprzedaży rzeczy albo cena usługi jest określona w zawartej pomiędzy stronami umowie (art. 535 § 1 k.c.). Jeżeli umowa jest pozorna - decyduje czynność rzeczywista (por. uchwałę składu siedmiu sędziów z dnia 21 stycznia 1966 r. - VI KZP 50/65, OSNKW 1966, z. 3, poz. 32). Inne, aniżeli przyjęte przez strony w umowie, określenie wartości świadczonej usługi lub rzeczy stanowiącej przedmiot umowy kupna albo sprzedaży nie ma znaczenia dla ustalenia wysokości zobowiązania dewizowego, a zatem dla skutku dewizowego, i w konsekwencji nie może mieć wpływu na kwalifikację prawną przestępstwa dewizowego.Jeżeli zatem cena rzeczy lub usługi (w ramach umowy wymienionej w art. 48 u.k.s.) została przez strony określona w zagranicznych środkach płatniczych, to o wartości tych środków, stanowiących przedmiot przestępstwa dewizowego, decyduje kurs tych walut ustalony i urzędowo ogłoszony przez Prezesa Narodowego Banku Polskiego. Jeżeli zaś wysokość zobowiązania dewizowego określona została w wartościach dewizowych nie będących zagranicznymi środkami płatniczymi (np. złoto, platyna, papiery wartościowe), to dla określenie ich wartości stosuje się zasady i tryb postępowania przewidziane w art. 11 § 2 i 3 u.k.s. W wypadku określenia w umowie wysokości zobowiązania w krajowych środkach płatniczych dewizową wartość przedmiotu przestępstwa określa kwota tychże środków płatniczych.Reasumując należy przyjąć, że wartość przedmiotu przestępstwa, mającą wpływ na kwalifikację prawną czynu przewidzianego w art. 48 u.k.s., określana jest wartością środków płatniczych (wartości dewizowych), stanowiących cenę kupna lub sprzedaży rzeczy albo cenę usługi według umowy zawartej przez krajowca dewizowego z cudzoziemcem dewizowym.