VI KZP 33/65

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia A. Pyszkowski.Sędziowie: T. Rek (sprawozdawca), R. Kryże (współsprawozdawca), M. Bogusławski, K. Dobesz, Z. Kubec, T. Majewski.Prokurator Generalnej Prokuratury: H. Rajzman i T. Guzkiewicz.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Stefana Ł. w sprawie przedstawionego przez Sąd Najwyższy na podstawie art. 390 § 1 k.p.k. powiększonemu składowi tego Sądu zagadnienia prawnego:"Jaka istnieje kolejność zaspokojenia należności Skarbu Państwa w wypadku wpłacenia przez skazanego do kasy sądowej na podstawie prawomocnego wyroku karnego na rachunek grzywny oraz kosztów sądowych jedynie części należności?" po wysłuchaniu wniosku prokuratora uchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktyczne1. W związku z prawomocnym skazaniem Stefana Ł. przez Sąd Wojewódzki w Szczecinie Sąd ten postanowieniem z dnia 18 października 1963 r. ustalił należności przypadające od skazanego Skarbowi Państwa w łącznej kwocie 47.054 zł 15 gr, w czym 35.000 zł tytułem grzywny.Na poczet tej sumy skazany wpłacił łącznie 19.484 zł. Postanowieniem z dnia 11 grudnia 1964 r. Sąd Wojewódzki w Szczecinie, stosując do przestępstw przypisanych skazanemu dekret o amnestii z dnia 20 lipca 1964 r., darował mu na podstawie art. 2 tegoż dekretu kary grzywny, wymierzone za 5 spośród 6 przestępstw skarbowych, w łącznej kwocie 15.000 zł. Do kary 10 miesięcy aresztu i 20.000 zł grzywny wymierzonej za przestępstwo z art. 45 § 1 u.k.s. zastosowanie amnestii nie nastąpiło z powodu odbycia kary aresztu oraz wysokości grzywny przekraczającej 1.000 zł (art. 3 pkt 1 i 4 dekretu z dnia 20 lipca 1964 r. o amnestii).Na to postanowienie wniósł zażalenie obrońca skazanego, domagając się jego zmiany przez darowanie skazanemu na podstawie art. 2 cytowanego dekretu o amnestii także nie ściągniętych kosztów postępowania związanych ze skazaniem na kary grzywny darowane przez Sąd Wojewódzki.W wydanym na podstawie art. 356 k.p.k. postanowieniu z dnia 14 grudnia 1964 r. Sąd Wojewódzki, uznając zażalenie obrońcy za bezzasadne, przyjął, że skazany uiścił wszystkie koszty w kwocie 12.084 zł 15 gr (wpłaty dokonane do 8 maja 1964 r.), wobec czego koszty te, jako ściągnięte, nie podlegały darowaniu. Reszta z wpłacanej sumy 19.484 zł została zaliczona na rachunek grzywny, wobec czego zaległość z tego tytułu wynosi 10.200 zł 15 gr.2. W związku z zarzutem zażalenia i treścią uzasadnienia wymienionego wyżej postanowienia z 14 grudnia 1964 r. rozstrzygnięcia wymaga zagadnienie kolejności regulowania należności z sum pozostających do dyspozycji Sądu z tytułu kosztów sądowych, grzywien i kar pieniężnych w wypadku, gdy sumy te nie pokrywają wszystkich należności, zostały zaś wpłacone do kasy sądowej dobrowolnie.Kodeks postępowania karnego nie zawiera przepisu normującego wyraźnie sposób, w jaki należy postąpić w omawianej sytuacji. Sposób i tryb przymusowego ściągania grzywien, kar pieniężnych i opłat nie wpłaconych przez skazanego do kasy sądowej (art. 410 k.p.k.) określa art. VII przepisów wprowadzających prawo o sądowym postępowaniu egzekucyjnym z dnia 27 października 1932 r. (Dz. U. Nr 93, poz. 804), który pozostaje nadal w mocy na podstawie art. X § 2 przepisów wprowadzających k.p.c. do czasu wydania rozporządzenia przewidzianego w art. 1080 § 2 k.p.c. (Dz. U. z 1964 r. poz. 297 i 296).Cytowany przepis art. VII § 1 pkt 5 przepisów wprowadzających prawo o sądowym postępowaniu egzekucyjnym z dnia 27 października 1932 r. stanowi, że w razie wszczęcia postępowania egzekucyjnego względem tego samego majątku celem zaspokojenia wierzytelności prywatnych i należności sądowych oba postępowania mają być połączone i toczyć się według ogólnych przepisów prawa o sądowym postępowaniu egzekucyjnym. W takim zaś wypadku podział sumy uzyskanej z egzekucji i kolejność zaspokajania należności przypadających od dłużnika oraz sposób zaliczania wydzielonych sum regulują odrębne przepisy kodeksu postępowania cywilnego, w szczególności art. 1025 i 1026.Przepisy te nie normują sytuacji, gdy chodzi o sumy wpłacone przez skazanego dobrowolnie do kasy sądowej na poczet przypadającej od niego należności z tytułu grzywny i kosztów sądowych. Dlatego zasady kolejności zaspokajania należności z tytułu grzywny i innych należności sądowych należy wyprowadzić z istoty i celu postępowania wykonawczego w sprawach karnych oraz z przepisów kodeksu postępowania karnego, ujawniających choćby pośrednio intencję ustawodawcy w tym względzie.Nie ulega wątpliwości, że celem postępowania karnego jest realizacja materialnego prawa karnego, w tym wykonanie wymierzonych oskarżonemu kar, celem zaś postępowania wykonawczego jest wykonanie wyroku przede wszystkim co do kar zarówno zasadniczych, jak i dodatkowych. Inne bowiem rozstrzygnięcia zawarte w wyroku, w szczególności co do kosztów sądowych, mają charakter wtórny, zależą od treści orzeczenia co do istoty sprawy. Wskazuje na to także treść art. 402 i następnych k.p.k., w których jest mowa przede wszystkim o kolejności wykonania kar. Szereg przepisów dotyczących ściągania należności w postępowaniu wykonawczym wymienia na pierwszym miejscu grzywnę, dając pierwszeństwo tylko odszkodowaniu należnemu z wyroku osobie pokrzywdzonej z tytułu szkody wyrządzonej przestępstwem (art. 410, 411, 414, 460 § 2 k.p.k.). Przytoczone wywody uzasadniają więc pogląd, że sąd - mając możliwość wykonania wyroku w zakresie kary grzywny - przede wszystkim tę represję powinien realizować.Wypada zauważyć, że podobny pogląd wyraził już Sąd Najwyższy w sprawie II KZ 148/61 (postanowienie z dnia 27 lipca 1961 r., "Państwo i Prawo" z. 2/1962, s. 360). Takie stanowisko prowadzi również do wniosku, że kolejność zaspokajania należności sądowych nie zależy od swobodnego uznania sądu.