VI KZP 44/67

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia A. Pyszkowski.Sędziowie: L. Chmielewski, Z. Kubec (sprawozdawca).Prokurator Prokuratury Generalnej: T. Guzkiewicz.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Stanisława Z., oskarżonego z art. 286 § 1 k.k., po rozpoznaniu przedstawionej w trybie art. 390 § 1 k.p.k. przez Sąd Wojewódzki w Bydgoszczy - Ośrodek w Toruniu postanowieniem z dnia 21 kwietnia 1967 r. kwestii prawnej wymagającej zasadniczej wykładni ustawy:1. "Czy w świetle orzecznictwa Sądu Najwyższego, przewidującego, że działanie sprawcy przestępstwa z art. 286 k.k., mające na celu ukrycie braków towarowych, nie jest odrębnym przestępstwem, lecz jednym ze stadiów działania przestępnego z art. 286 k.k., polegającego na spowodowaniu niedoboru, należy przyjąć bezkarność działania polegającego na ukrywaniu niedoboru także wówczas, gdy postępowanie przygotowawcze w części dotyczącej »spowodowania niedoboru« zostało prawomocnie umorzone z braku dostatecznych dowodów winy?"2. "Czy w wypadku przyjęcia bezkarności takiego działania z powodu zachodzącej powagi »rzeczy osądzonej«, postanowienie prokuratora o częściowym umorzeniu postępowania co do powstania niedoboru, z jednoczesnym zasygnalizowaniem w uzasadnieniu tegoż postanowienia zamiaru wniesienia aktu oskarżenia za ukrycie niedoboru, sąd władny jest uznać jedynie za postanowienie o zmianie przedstawionych zarzutów?"po wysłuchaniu wniosku prokuratorauchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktycznePrzyjęty od dawna przez część doktryny pogląd, że naszemu ustawodawstwu znane są przestępstwa wieloczynowe, ustalił się już w orzecznictwie Sądu Najwyższego (por. uchwały połączonych Izb Karnej i Wojskowej SN z dnia 26 czerwca 1964 r., OSNKW zesz. 10 z 1964 r., poz. 142 oraz z dnia 8 kwietnia 1966 r., OSNKW zesz. 7 z 1966 r., poz. 69).Prawo karne zna więc sytuacje, w których mimo wielości czynów mamy do czynienia z jednym przestępstwem. W szczególności sytuacja taka zachodzi przy konstrukcji współukaranego czynu następnego.Właśnie w wypadku, gdy sprawcą powstania niedoboru i jego ukrywania jest ta sama osoba, ukrywanie niedoboru staje się współukaranym czynem następnym i w konsekwencji oba czyny stanowią jedno przestępstwo, za które sprawca - w zależności od tego, czy niedobór powstał w wyniku dokonanego przezeń zagarnięcia, czy też niedopełnienia pewnych obowiązków - odpowiada za zagarnięcie lub z art. 286 § 1 k.k.Jednakże już samo ukrywanie niedoboru i niezawiadomienie władzy przełożonej o jego stwierdzeniu może stanowić odrębne przestępstwo określone w art. 286 § 1 k.k., jeżeli osoba ukrywająca niedobór nie ponosi winy za jego powstanie (por. uchwałę 7 sędziów SN z dnia 19 listopada 1965 r., OSNKW zesz. 1 z 1966 r., poz. 1).Ustalenie, czy osoba ukrywająca niedobór ponosi winę za jego powstanie, może wymagać przeprowadzenia postępowania karnego. Fakt, że postępowanie co do tej osoby nie dostarczyło dowodów winy spowodowania niedoboru i zostało co do tego czynu umorzone, pozostaje bez wpływu na prawną ocenę drugiego czynu tej osoby, polegającego na ukrywaniu tegoż niedoboru. Brak bowiem podstaw do tego, by sprawca, któremu zarzucono ukrywanie niedoboru, odpowiadał za to przestępstwo z art. 286 § 1 k.k., sprawca zaś, któremu zarzucono zarówno spowodowanie niedoboru, jak i jego ukrywanie, znalazł się w sytuacji lepszej i nie odpowiadał za ukrywanie niedoboru tylko dlatego, że postępowanie co do niego w zakresie spowodowania niedoboru zostało z braku dowodów winy umorzone.Dodać należy, że jeśli chodzi o przestępstwo wieloczynowe, to brak dowodów winy co do niektórych czynów wchodzących w skład tegoż przestępstwa nie powinien powodować częściowego umorzenia postępowania co do tych czynów, lecz wydanie nowego postanowienia o przedstawieniu zarzutów, gdyż umorzenie może dotyczyć całości postępowania lub poszczególnych przestępstw, a nie poszczególnych czynów wchodzących w skład jednego przestępstwa. W wypadku jednak, gdyby prowadzący śledztwo - jak to miało miejsce w niniejszej sprawie - wydał postanowienie o takim "częściowym umorzeniu" postępowania i wystąpił z oskarżeniem tylko co do ukrywania niedoboru, to postanowienie takie należy uznać za wyraz zmiany stanowiska oskarżyciela w kwestii przedstawienia oskarżonemu zarzutów.