VI KZP 47/87

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Ochman (sprawozdawca). Sędziowie: R. Bodecki, C. Kraska.Prokurator Prokuratury Generalnej: H. Minarczuk.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Tadeusza S., skazanego za popełnienie czynu określonego w art. 145 § 1 i 3 oraz 235 k.k., po rozpoznaniu przekazanego na podstawie art. 390 § 1 k.p.k. przez Sąd Wojewódzki w Katowicach - postanowieniem z dnia 3 grudnia 1987 r. - zagadnienia prawnego wymagającego zasadniczej wykładni ustawy:"Po jakim okresie: 1/2 czy 2/3 odbywania kary łącznej pozbawienia wolności skazany może ubiegać się o warunkowe przedterminowe zwolnienie, gdy jedno z przestępstw jest nieumyślne, a drugie-umyślne?"uchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneKodeks karny uzależnia warunkowe przedterminowe zwolnienie skazanego z odbywania reszty kary pozbawienia wolności m.in. od odbycia przez niego określonej w ustawie części kary. Przesłanki czasowe w zakresie minimum odbycia przez sprawcę kary pozbawienia wolności, wymagane w poszczególnych wypadkach do zastosowania warunkowego przedterminowego zwolnienia, zostały ustalone w art. 91 § 1-3 k.k. Tak więc - zgodnie z art. 91 § 1 k.k. - warunkowe przedterminowe zwolnienie skazanego z odbywania reszty kary pozbawienia wolności może nastąpić po odbyciu przez niego co najmniej 2/3 kary, a gdy chodzi o młodocianego - co najmniej 1/2 kary, nie wcześniej jednak niż po 6 miesiącach. Również wobec skazanego m.in. za przestępstwo nieumyślne warunkowe przedterminowe zwolnienie może nastąpić po odbyciu co najmniej 1/2 kary (art. 91 § 2 k.k.), natomiast wielokrotny recydywista, skazany w warunkach określonych w art. 60 § 2 lub 3 k.k., może korzystać z takiego zwolnienia - jeżeli szczególne okoliczności za tym przemawiają - po odbyciu co najmniej 3/4 kary pozbawienia wolności.Przedstawione przez Sąd Wojewódzki zagadnienie prawne dotyczy warunkowego przedterminowego zwolnienia w sytuacji odbywania przez sprawcę kary łącznej pozbawienia wolności wymierzonej za przestępstwo umyślne i przestępstwo nieumyślne; wątpliwość dotyczy tego, czy warunkowe przedterminowe zwolnienie może nastąpić po odbyciu 1/2 czy też 2/3 kary łącznej. Należy jednak na wstępie podkreślić, że jeżeli chodzi o młodocianego, to w uchwale z dnia 8 października 1982 r. - VI KZP 23/82 (OSNKW 1983, z. 1-2, poz. 2) Sąd Najwyższy wyjaśnił, że: "Skazany, który odbywa karę pozbawienia wolności orzeczoną wyrokiem łącznym, obejmującym wyrok (wyroki) wydany przed ukończeniem przez niego 21 roku życia oraz wyrok (wyroki) wydany po tym terminie, w zakresie warunkowego przedterminowego zwolnienia zachowuje status młodocianego do czasu zakończenia tej kary".Przechodząc natomiast do rozważanego zagadnienia prawnego (nie dotyczy to sprawcy młodocianego), należy stwierdzić, że problematykę art. 91 § 2 k.k. w zw. ze zmianą treści tego przepisu ustawą z dnia 10 maja 1985 r. o zmianie niektórych przepisów prawa karnego i prawa o wykroczeniach (Dz. U. Nr 23, poz. 100) Sąd Najwyższy wyjaśnił w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 29 września 1987 r. - VI KZP 25/87 (OSNKW 1987, z. 11-12, poz. 93), stanowiąc, że: "Przewidziany w art. 91 § 1 k.k warunek odbycia co najmniej 6 miesięcy kary pozbawienia wolności dotyczy również skazanych wymienionych w § 2 tego artykułu."Sąd Najwyższy stwierdził więc, że warunkowe przedterminowe zwolnienie z odbycia reszty kary pozbawienia wolności w wypadkach, o których mowa w art. 91 § 2 k.k., może nastąpić po odbyciu co najmniej 1/2 kary, lecz nie wcześniej niż po 6 miesiącach, gdyż warunek ten ma charakter warunku podstawowego dotyczącego wszystkich sytuacji określonych zarówno w § 1 art. 91, jak i w § 2 tego artykułu. Sytuacja jest stosunkowo prosta w wypadku kary jednostkowej orzeczonej za przestępstwo nieumyślne lub wobec osób uprzywilejowanych (art. 91 § 2 pkt 1-3 k.k.), natomiast ulega skomplikowaniu wówczas, gdy zostaje orzeczona kara łączna za przestępstwo np. umyślne i przestępstwo nieumyślne - wobec różnych przesłanek czasowych do stosowania warunkowego przedterminowego zwolnienia: odbycie co najmniej 1/2 kary orzeczonej za przestępstwo nieumyślne i odbycie co najmniej 2/3 kary za popełnienie przestępstwa umyślnego.Z istoty kary łącznej wynika - z jednej strony - że "pochłania" ona kary wymierzone za poszczególne przestępstwa i tylko ta kara podlega wykonaniu; z drugiej jednak strony nie ulega wątpliwości, że w ramach kary łącznej podlegają wykonaniu poszczególne kary objęte tą karą. Przyjęcie jednak zasady odbycia 2/3 kary przez sprawców przestępstw umyślnych nie może wyłączać możliwości korzystania z uprzywilejowanego okresu odbycia tylko 1/2 kary przez tychże sprawców przestępstw nieumyślnych w wypadku orzeczenia kary łącznej za przestępstwa nieumyślne i za przestępstwa umyślne. Nie może to natomiast prowadzić do sytuacji, że sprawcy przestępstw umyślnych tylko dlatego, że popełnili również przestępstwo nieumyślne, objęte karą łączną, znajdowaliby się przez to w sytuacji uprzywilejowanej, nie uwzględniającej praktycznie konsekwencji skazania za przestępstwo umyślne.W związku z tym najbardziej prawidłowe i słuszne powinno być kryterium wysokości kar orzeczonych za poszczególne przestępstwa: umyślne i nieumyślne, wykonywanych w ramach jednolitej kary łącznej, przy zachowaniu przesłanek odbycia 1/2 kary za przestępstwo nieumyślne i odbycia 2/3 kary za przestępstwo umyślne.W rezultacie tego zastosowanie warunkowego przedterminowego zwolnienia może być rozważane po odbyciu przez sprawcę 1/2 kary łącznej pozbawienia wolności, jednakże nie mniej niż 2/3 tej kary, jeżeli kara orzeczona za przestępstwo umyślne jest wyższa od kary orzeczonej za przestępstwo nieumyślne.Zagadnienie wymaga jeszcze rozważenia w związku z sytuacją, gdy kary pozbawienia wolności za przestępstwa umyślne i przestępstwa nieumyślne zostały wymierzone w tej samej wysokości, a kara łączna w granicach określonych w przepisach o karze łącznej. Występuje więc jak gdyby równość przesłanek do warunkowego zwolnienia: 1/2 lub 1/3 kary, gdyż każda z kar przyjmowana jednostkowo: za przestępstwo umyślne - 2/3, a za przestępstwo nieumyślne - 1/2 kary, znajduje prawne uzasadnienie.Mogłoby się wydawać, że zasada, iż w sytuacjach wątpliwych powinna być stosowana wykładnia przepisów prawa karnego materialnego na korzyść sprawcy, przemawia za przyjęciem możliwości warunkowego przedterminowego zwolnienia po odbyciu przez sprawcę połowy kary łącznej. Byłaby to jednak wykładnia nieprawidłowa z uwagi na względy słuszności. Taki kierunek wykładni prowadziłby do stawiania w korzystniejszej sytuacji sprawcy, który popełnił co najmniej dwa przestępstwa - jedno nieumyślne, a drugie umyślne, w stosunku do sprawcy, który popełnił tylko jedno przestępstwo umyślne. A zatem w razie wymierzenia kar pozbawienia wolności w jednakowej wysokości za przestępstwa umyślne oraz przestępstwa nieumyślne i wymierzenia kary łącznej - warunkowe przedterminowe zwolnienie może nastąpić po odbyciu przez sprawcę 2/3 kary łącznej; odpowiada to zasadzie słuszności uwzględniającej konsekwencję skazania także za przestępstwo umyślne.W niniejszej sprawie sprawca został skazany na karę łączną 2 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności, obejmującą kary jednostkowe: 2 lata za przestępstwo nieumyślne określone w art. 145 § 1 i 3 k.k. i 1 rok za przestępstwo umyślne określone w art. 235 k.k. Przyjęcie zatem odbycia przez sprawcę 2/3 kary łącznej byłoby rozstrzygnięciem niesłusznym na niekorzyść skazanego, natomiast przyjęcie odbycia 1/2 kary łącznej uwzględnia wysokość wymiaru kary jednostkowej za przestępstwo nieumyślne, przekraczającą w tym wypadku wysokość wymiaru kary jednostkowej za przestępstwo umyślne.Dodać należy, że przedstawione stanowisko odnosi się odpowiednio do orzeczenia kary łącznej w wyroku łącznym obejmującym kary wymierzone za przestępstwo umyślne i przestępstwo nieumyślne.