VI KZP 51/72

Skład orzekającyPrzewodniczący: prezes F. Wróblewski. Sędziowie: M. Budzianowski, F. Karolus (współsprawozdawca), A. Pyszkowski, J. Szamrej, M. Szczepański, W. Żebrowski (sprawozdawca). Prokurator Prokuratury Generalnej: T. Guzkiewicz.SentencjaSąd Najwyższy po rozpatrzeniu postawionego w trybie art. 29 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 11, poz. 154; zm.: Dz. U. z 1972 r. Nr 23, poz. 166) wniosku Prokuratora Generalnego PRL, skierowanego przez Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego pod rozpoznanie składu siedmiu sędziów tego Sądu, o wyjaśnienie przepisów art. 99 i 100 § 1 k.k. mogących budzić wątpliwości co do tego, co należy rozumieć przez użyte w tych przepisach pojęcie "poważne niebezpieczeństwo dla porządku prawnego" i po wysłuchaniu wniosku prokuratorauchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneKodeks karny przewiduje umieszczenie w szpitalu psychiatrycznym albo w innym odpowiednim zakładzie:a) obligatoryjne - sprawcy czynu zabronionego, popełnionego w stanie niepoczytalności (art. 99);b) fakultatywne - sprawcy przestępstwa popełnionego w stanie ograniczonej poczytalności (art. 100 § 1) - jeżeli ich pozostawanie na wolności grozi poważnym niebezpieczeństwem dla porządku prawnego.Ocena, czy pozostawanie sprawcy na wolności rzeczywiście grozi poważnym niebezpieczeństwem, zależy od rodzaju i charakteru patologii psychicznej sprawcy oraz charakteru i okoliczności popełnionego przez niego czynu zabronionego. Niebezpieczeństwo powinno dać się przewidzieć i zarysować się jako realne.Nie każde jednak przewidywane i realnie możliwe niebezpieczeństwo będzie poważne dla porządku prawnego w rozumieniu art. 99 i 100 § 1 k.k. O stopniu tego niebezpieczeństwa dla porządku prawnego decyduje charakter czynów, których popełnienie grozi w razie pozostawania sprawcy na wolności.O porządku prawnym jako określonym systemie ładu regulowanego normami prawa stanowią nie tylko normy prawa karnego, ale również inne przepisy prawne, np. prawa cywilnego, prawa pracy, prawa rodzinnego.Z charakteru środków zabezpieczających, do których należy umieszczenie w zakładzie leczniczym, wynika, że ich celem jest zabezpieczenie społeczeństwa nie przed wszystkimi czynami naruszającymi przepisy prawne, lecz tylko przed takimi, które są zabronione pod groźbą kary. Niebezpieczeństwo zatem naruszenia innych niż karne norm prawa nie upoważnia do stosowania art. 99 lub 100 § 1 k.k.Kodeks wykroczeń oraz przepisy ustawy karnej skarbowej odnoszące się do wykroczeń i wykroczeń skarbowych nie przewidują możliwości umieszczenia w zakładzie leczniczym niepoczytalnego lub mającego ograniczoną poczytalność sprawcy wykroczenia lub wykroczenia skarbowego, co wskazuje, że ustawodawca nie upatruje poważnego niebezpieczeństwa dla porządku prawnego w popełnieniu wykroczenia.Należy zatem przyjąć, że poważne niebezpieczeństwo dla porządku prawnego w rozumieniu art. 99 i 100 § 1 k.k. powstaje tylko wówczas, gdy pozostawanie sprawcy na wolności grozi realnie popełnieniem przez niego czynu zabronionego, określonego w art. 120 § 1 k.k.Celem środków zabezpieczających jest ochrona społeczeństwa przed wszystkimi czynami zabronionymi, wskazanymi w art. 120 § 1 k.k. i w art. 2 u.k.s. Nieuzasadnione zatem byłoby ograniczenie możliwości stosowania tych środków do niektórych tylko czynów zabronionych, np. wykazujących wysoki stopień społecznej szkodliwości lub zagrożonych wyłącznie karą pozbawienia wolności. Przepisy art. 99 i 100 § 1 k.k. nie przewidują takich ograniczeń ani do czynów popełnionych, ani do tych, które dopiero realnie grożą.