VI KZP 6/69

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia M. Budzianowski.Sędziowie: K. Grzebuła, A. Kafarski (sprawozdawca), F. Karolus (sprawozdawca), I. Kazimierczak, Z. Neumann, R. Staszkiewicz.Prokurator Prokuratury Generalnej: A. Ferenc.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Ingeborgi W., oskarżonej z art. 53 u.k.s. w związku z art. 25 § 1 pkt 2 lit. a) u.k.s., po rozpoznaniu przedstawionej przez skład zwykły Sądu Najwyższego postanowieniem z dnia 1 lutego 1969 r. kwestii prawnej wymagającej zasadniczej wykładni ustawy, a mianowicie:"Czy zawieszenie postępowania z powodu okoliczności wymienionych w art. 4 § 1 k.p.k. powoduje wstrzymanie biegu przedawnienia, określonego w art. 86 i 87 k.k. lub w art. 26 i 27 u.k.s., jako stanowiące przeszkodę do wszczęcia lub kontynuowania postępowania karnego czy też powyższe zawieszenie postępowania stanowi jedynie przeszkodę natury faktycznej, nie tamującą biegu przedawnienia?"i po wysłuchaniu wniosku prokuratora, na podstawie art. 30 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 11, poz. 54)uchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneI. Przedstawiona do rozstrzygnięcia składowi powiększonemu kwestia prawna wynikła w sprawie Ingeborgi W. Wymieniona została oskarżona o popełnienie w dniu 20 lutego 1958 r. przestępstwa z art. 2 § 1 ustawy karnej dewizowej z dnia 28 marca 1952 r. (Dz. U. Nr 21, poz. 134). Akt oskarżenia w tej sprawie wpłynął do sądu w dniu 3 maja 1958 r., a więc przed wejściem w życie ustawy karnej skarbowej z dnia 13 kwietnia 1960 r. (Dz. U. Nr 21, poz. 123). Wejście w życie tej ustawy spowodowało - ze względu na zasadę wyrażoną w art. 2 § 1 k.k. - że czyn zarzucony oskarżonej powinien być zakwalifikowany z art. 53 w związku z art. 25 § 1 pkt 2 lit. e) u.k.s., gdyż przestępstwo to jest zagrożone karą do trzech lat aresztu i grzywną, gdy tymczasem za przestępstwo określone w art. 2 § 1 u.k.s. ustawa przewidywała karę do 5 lat więzienia i grzywnę.Wobec tego że do czynu zarzuconego oskarżonej ma zastosowanie nowa ustawa, jako względniejsza, należy stosować również przepisy tej ustawy dotyczące przedawnienia.II. Zastosowanie do czynu zarzuconego oskarżonej przepisów materialnych ustawy karnej skarbowej nie oznacza, że do postępowania w jej sprawie mają zastosowanie przepisy procesowe zawarte w tej ustawie, gdyż art. 239 § 1 u.k.s. stanowi, że sprawy należące - według przepisów dotychczasowych - do właściwości sądów toczą się do końca według dotychczasowych przepisów procesowych, jeżeli akt oskarżenia wpłynął do sądu, jak w sprawie niniejszej, przed dniem wejścia w życie ustawy karnej skarbowej.W sprawie Ingeborgi W., zgodnie ze wskazaną zasadą, zawieszenie postępowania nastąpiło na podstawie art. 4 § 1 k.p.k., a nie na mocy art. 120 u.k.s.Omówiona ostatnio okoliczność, konieczna do prawidłowego zrozumienia rozstrzyganej kwestii prawnej, nie ma znaczenia dla jej rozstrzygnięcia merytorycznego, ponieważ charakter prawny art. 4 § 1 k.p.k. i art. 120 u.k.s. - mimo pewnych różnic w sformułowaniu - jest taki sam.III. Zawieszenie postępowania na podstawie art. 4 § 1 k.p.k. może nastąpić jedynie wtedy, gdy postępowanie toczy się przeciwko określonej osobie, nie może więc już wchodzić w grę przedawnienie wszczęcia postępowania karnego, lecz jedynie przedawnienie co do wydania orzeczenia skazującego (art. 27 u.k.s.).W świetle dotychczasowych uwag kwestia prawna przedstawiona do rozstrzygnięcia składowi powiększonemu Sądu Najwyższego sprowadza się w prawidłowym ujęciu do następującego zagadnienia:"Czy zawieszenie postępowania z powodu okoliczności wymienionych w art. 4 § 1 k.p.k., powoduje wstrzymanie biegu przedawnienia przewidzianego w art. 27 § 1 u.k.s.?IV. Art. 28 u.k.s. stanowi, że przedawnienie nie biegnie, jeżeli przepis prawa nie pozwala na wszczęcie lub dalsze prowadzenie postępowania karnego. Tak więc, biorąc rzecz przykładowo, nie pozwalają na wszczęcie postępowania bez odpowiedniego zezwolenia i tym samym powodują wstrzymanie biegu przedawnienia przepis art. 16 Konstytucji PRL w odniesieniu do posła oraz przepis art. 40 § 1 u.s.p. w stosunku do sędziego. Nie pozwalają też na wszczęcie postępowania lub na dalsze prowadzenie postępowania już wszczętego (z tym samym skutkiem) od dnia wejścia w życie przepisy abolicyjne ustaw amnestyjnych w stosunku do czynów, które mają być lub są przedmiotem postępowania karnego. Podejrzany, który po umorzeniu przeciwko niemu postępowania o taki czyn złoży zgodnie z ustawą amnestyjną wniosek o rozpoznanie sprawy, powoduje przez to od tej chwili ponowny bieg przedawnienia.Przytoczone przykłady wskazują na to, że art. 28 u.k.s. ma na względzie tego rodzaju okoliczności (brak zezwolenia na ściganie, abolicja), z których istnieniem odpowiedni przepis prawa łączy konieczność umorzenia postępowania, jeśli z jakiegokolwiek powodu zostało ono wszczęte. Przeszkody natomiast, o których mówi art. 4 § 1 k.p.k., powodują jedynie konieczność zawieszenia postępowania, przepis ten bowiem nie nakazuje całkowitego zaprzestania postępowania karnego, lecz dopuszcza jego prowadzenie w ograniczonym zakresie dla zebrania i zabezpieczenia dowodów, gdy zachodzi tego potrzeba.W razie ustania okoliczności wymienionych w art. 4 § 1 k.p.k. organ, przed którym toczy się proces, ma obowiązek podjęcia postępowania. Wynika stąd, że okoliczności wskazane w art. 4 § 1 k.p.k. nigdy nie prowadzą do umorzenia postępowania.Konkludując, należy zatem stwierdzić - ze względu na charakter przepisu art. 4 § 1 k.p.k. i konsekwencje związane z jego zastosowaniem - że zawieszenie postępowania na podstawie art. 4 § 1 k.p.k. nie powoduje wstrzymania biegu przedawnienia przewidzianego w art. 27 u.k.s.Wyrażony pogląd odnosi się również do wypadku zawieszenia postępowania na podstawie art. 120 u.k.s., którego charakter prawny, jak o tym była mowa wyżej w pkt 2, jest taki sam jak art. 4 § 1 k.p.k.