VI KZP 7/79

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Żebrowski (sprawozdawca). Sędziowie: J. Borodej, M. Budzianowski, L. Jax, H. Kempisty, Z. Kwiecień, J. Tobera (współsprawozdawca).Prokurator Prokuratury Generalnej: A. Kabat.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu przedstawionego na podstawie art. 29 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 11, poz. 54 z późn. zm.) wniosku Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego z dnia 3 kwietnia 1979 r. o wyjaśnienie przez skład siedmiu sędziów następującego zagadnienia prawnego:"Czy dla ustalenia stanu zdrowia psychicznego nieletniego wystarczająca jest opinia wydana przez ośrodek diagnostyczno-konsultacyjny z udziałem pedagoga, psychologa i psychiatry, czy też konieczne jest powołanie w tym celu przez sąd dodatkowo co najmniej dwóch biegłych lekarzy psychiatrów?"uchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneW myśl art. 1 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 22 grudnia 1969 r. o utrzymaniu w mocy na okres przejściowy niektórych dotychczasowych przepisów prawa karnego (Dz. U. Nr 37, poz. 311) wszystkie przepisy kodeksu postępowania karnego z 1928 r. dotyczące nieletnich zachowały moc obowiązującą, w tym także art. 477 § 2.Z treści tego przepisu między innymi wynika, że w sprawie każdego nieletniego należy dokonać, poza czynnościami należącymi do śledztwa, również czynności mających na celu ustalenie dokładnych danych dotyczących nieletniego, jego rodziny i najbliższego otoczenia. Powołany przepis przewiduje ponadto, że w razie potrzeby ustalenia stopnia rozwoju umysłowego, stanu psychicznego czy fizycznego nieletniego sędzia dla nieletnich zarządza badanie przez biegłych.Wprawdzie art. 477 § 2 k.p.k. z 1928 r., przewidując potrzebę badania nieletniego przez biegłych, nie określa ich specjalności, jednakże należy uznać, że w tych wypadkach, w których wymienione w tym przepisie ustalenia (dotyczące stopnia rozwoju umysłowego lub stanu psychicznego) są równoznaczne ze stwierdzeniem stanu zdrowia psychicznego nieletniego, wyłączną ich podstawę stanowić może opinia wydana przez co najmniej dwóch biegłych lekarzy psychiatrów. Słuszność takiego stanowiska nie może budzić wątpliwości, jeżeli interpretując tę część art. 477 § 2 k.p.k. z 1928 r. uwzględni się te przepisy ustawy, które określają sposób, w jaki organ prowadzący postępowanie karne obowiązany jest ustalić stan zdrowia psychicznego oskarżonego. Otóż, obowiązująca ustawa (art. 183 k.p.k.) reguluje jednoznacznie tę kwestię, przyjmując, że co do stanu zdrowia psychicznego oskarżonego wypowiada się zawsze co najmniej dwóch biegłych lekarzy psychiatrów, a zatem tylko opinia wymienionych biegłych może stanowić podstawę ustaleń sądu.Opinia pedagoga, psychologa i psychiatry (a więc wydana bez udziału co najmniej dwóch biegłych lekarzy psychiatrów), opracowana na podstawie badania, a niekiedy także obserwacji przeprowadzonej w ośrodku diagnostyczno-konsultacyjnym (zarządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 7 sierpnia 1978 r. w sprawie organizacji zakresu działania rodzinnych ośrodków diagnostyczno-konsultacyjnych - Dz. Urz. Min. Sprawiedl. Nr 3, poz. 17), nie odpowiada powyższym wymaganiom i nie może stanowić wystarczającej podstawy do ustalenia stanu zdrowia psychicznego nieletniego. Jeżeli jednak w wydaniu tej opinii (tj. opracowanej w ośrodku diagnostyczno-konsultacyjnym) uczestniczyło co najmniej dwóch biegłych lekarzy psychiatrów, może ona być uznana za podstawę takiego ustalenia.Należy dodać, że powyższe wymagania (co do dwóch biegłych lekarzy psychiatrów) nie dotyczą w zasadzie kwestii ustalania rozeznania nieletniego (art. 69 § 1 lit. b k.k. z 1932 r.). W ustalaniu bowiem, czy nieletni działał z rozeznaniem, akcent spoczywa raczej na stronie psychologiczno-pedagogicznej i do tych potrzeb wystarczająca może być opinia ośrodka diagnostyczno-konsultacyjnego, wydana z udziałem jednego lekarza psychiatry albo nawet bez takiego udziału. Możliwe są jednak wypadki, kiedy kwestia rozeznania łączyć się będzie ściśle z podejrzeniem o chorobę psychiczną, niedorozwój umysłowy lub inne zakłócenie czynności psychicznych nieletniego - wtedy musi mieć zastosowanie art. 183 k.p.k.